ΤΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ των «ημετέρων» υπαγορεύουν και τη σημερινή κατάσταση. Κατά τη διάρκεια του 1994, όταν ανέκυψε η ανάγκη της αλλαγής των οργανισμών των υπουργείων μετά και την ίδρυση της δευτεροβάθμιας αυτοδιοίκησης, το Εργαστήριο Εφηρμοσμένης Δημόσιας Πολιτικής της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης πραγματοποίησε μία έρευνα για τον «οργανωτικό εκσυγχρονισμό και αναπροσδιορισμό της αποστολής των υπουργείων» μετά από σχετική εντολή του τότε υπουργού κ. Α. Πεπονή.
Ο κ. Πεπονής, μόλις πήρε στα χέρια του τα συμπεράσματα της έρευνας, εξεπλάγη σε βαθμό μάλιστα που να έχει ενδοιασμούς αν θα έπρεπε να τη δώσει στη δημοσιότητα. Ο λόγος ήταν προφανής: στα 18 υπουργεία που ερευνήθηκαν υπήρχαν 330 Διευθύνσεις και 1.085 Τμήματα. Δηλαδή κατά μέσον όρο σε κάθε υπουργείο λειτουργούσαν και εξακολουθούν να λειτουργούν 20 Διευθύνσεις και 60 Τμήματα. Αν ληφθεί υπόψη ότι διεθνώς δεν νοείται διεύθυνση με λιγότερα από 5 τμήματα, είναι προφανές ότι πάνω από το ένα τρίτο των Διευθύνσεων είναι προσχηματικές. Και όχι μόνο. Σε σύνολο 330 Διευθύνσεων υπάρχουν 9 Διευθύνσεις με μηδέν Τμήματα, 1 Διεύθυνση με 1 Τμήμα και 79 Διευθύνσεις με δύο Τμήματα. Ακόμη η έρευνα κατέδειξε ότι σε σύνολο 1.085 Τμημάτων υπάρχουν 113 Τμήματα με ένα υπάλληλο, 135 Τμήματα με δύο υπαλλήλους, 47 Τμήματα χωρίς προϊστάμενο και χωρίς κανέναν υπάλληλο, 69 Τμήματα με προϊστάμενο αλλά χωρίς υπαλλήλους και 124 Τμήματα χωρίς προϊστάμενο αλλά με υπαλλήλους.
Ειδικότερα, η έρευνα σε κάθε υπουργείο έδειξε τα εξής:
* Υπουργείο Εσωτερικών
Διαπιστώθηκε ότι δεν προσδιορίζεται η αποστολή του υπουργείου η οποία προκύπτει μόνο έμμεσα από τις αρμοδιότητες που ασκεί. Απουσιάζουν οι ευέλικτες και ανεξάρτητες δομές για τον σχεδιασμό πολιτικής ενίσχυσης της αποκέντρωσης και παρατηρείται λειτουργική διασπορά συγγενών αρμοδιοτήτων. Από τις 13 Διευθύνσεις του υπουργείου υπάρχουν 5 Διευθύνσεις με 2 Τμήματα. Στη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διοίκησης διαπιστώθηκε ότι από τις 19 Διευθύνσεις υπάρχουν 3 Διευθύνσεις χωρίς κανένα Τμήμα, καθώς επίσης και 9 Διευθύνσεις με 2 Τμήματα.
* Υπουργείο Οικονομικών
Παρατηρούνται συχνές τροποποιήσεις του οργανισμού χωρίς να αιτιολογείται η ανάγκη δημιουργίας νέων Διευθύνσεων και Τμημάτων, γεγονός που δείχνει την ανυπαρξία προγραμματισμού. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι μετά το Π.Δ. 284/88 για τον οργανισμό του υπουργείου ακολούθησαν 5 προεδρικά διατάγματα που προέβλεπαν τη σύσταση 19 Διευθύνσεων. Από τις 18 Διευθύνσεις του υπουργείου υπάρχουν 1 Διεύθυνση με 1 Τμήμα και 4 Διευθύνσεις με 2 Τμήματα.
* Υπουργείο Δικαιοσύνης
Υπάρχουν 4 Διευθύνσεις με 2 Τμήματα και 3 Διευθύνσεις με κανένα Τμήμα. Παρατηρείται διόγκωση των υποστηρικτικών υπηρεσιών έναντι των επιτελικών. Η Γενική Διεύθυνση Οργάνωσης και Πληροφορικής, Προσωπικού, Οικονομικών και Τεχνικών Θεμάτων, για παράδειγμα, έχει 12 Τμήματα σε σύνολο 33 Τμημάτων, ενώ η Γενική Διεύθυνση Σωφρονιστικής Πολιτικής έχει μόνο 4 τμήματα. Επιπλέον, από τις 13 Διευθύνσεις του υπουργείου υπάρχουν 2 Διευθύνσεις με κανένα Τμήμα από τις οποίες 1 με Διευθυντή και χωρίς υπαλλήλους, καθώς επίσης και 4 Διευθύνσεις με 2 Τμήματα. Καταγράφεται ακόμη κακή κατανομή και διασπορά λειτουργικών συγγενών αρμοδιοτήτων, συγκέντρωση ετερόκλητων αντικειμένων στην ίδια υπηρεσιακή μονάδα και λειτουργική ασυνάφεια διοικητικών καθηκόντων εντός της ίδιας υπηρεσιακής μονάδας.
* Υπουργείο Μεταφορών
Δεν τηρείται ο κανόνας του 1/6 μεταξύ των τμημάτων και των Διευθύνσεων αντιστοιχούν 2,2 τμήματα ανά Διεύθυνση. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι υπάρχουν 12 Διευθύνσεις με 2 τμήματα. Υπάρχει σύγχυση γύρω από τις αρμοδιότητες των Τμημάτων. Για παράδειγμα, το Τμήμα Εποπτείας και Ελέγχου της Διεύθυνσης Ανάπτυξης Μεταφορών έχει αρμοδιότητα «κάθε άλλο θέμα των δημοσίων μεταφορικών οργανισμών και επιχειρήσεων που δεν αναφέρεται στις αρμοδιότητες των άλλων τμημάτων». Διαπιστώνεται ακόμη ανορθολογικός σχεδιασμός της ενδοοργανωτικής δομής του υπουργείου. Για παράδειγμα, μετά την κατάργηση της Μονάδας Στρατηγικού Σχεδιασμού εξακολουθεί να υφίσταται Τμήμα Προγραμματισμού «που αποκλειστική αρμοδιότητά του είναι να παρέχει σ’ αυτήν κάθε στοιχείο απαραίτητο για την κατάρτιση και παρακολούθηση εφαρμογής του προγράμματος διοικητικού εκσυγχρονισμού».
* ΥΠΕΧΩΔΕ
Σε σύνολο 66 Τμημάτων ευρέθησαν 2 Τμήματα με έναν προϊστάμενο και έναν υπάλληλο, 4 Τμήματα με δύο υφισταμένους, 4 Τμήματα που έχουν μόνο προϊστάμενο χωρίς υφιστάμενο, 2 Τμήματα χωρίς προϊστάμενο και υφιστάμενο και 7 Τμήματα χωρίς προϊστάμενο. Εκ του συνόλου 15 Διευθύνσεων υπάρχει μία Διεύθυνση χωρίς προϊστάμενο, μία Διεύθυνση με δύο Τμήματα. Η μελέτη της οργανωτικής του δομής οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ συγκροτήθηκε κατά κύριο λόγο από αποσπασματική συνάθροιση αρμοδιοτήτων και προσωπικού άλλων υπουργείων. Φυσικό επακόλουθο είναι να εμφανίζει σοβαρές οργανωτικές και λειτουργικές παθολογίες, όπως ύπαρξη σύγχυσης μεταξύ επιτελικού και εκτελεστικού χαρακτήρα των υπηρεσιών του υπουργείου, αδυναμία χάραξης μακροπρόθεσμης πολιτικής και δημιουργία προβλημάτων συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών.
* Υπουργείο Γεωργίας
Μέσα σε πέντε χρόνια εκδόθηκαν 32 τροποποιήσεις του οργανισμού του υπουργείου, γεγονός που υποδηλώνει την ανυπαρξία σοβαρού προγραμματισμού και έλλειψη ενδοοργανωτικής συγκρότησης. Ταυτοχρόνως, παρατηρείται αναιτιολόγητη μεταφορά ή απόσπαση αρμοδιοτήτων με δημιουργία ανεξάρτητων υπηρεσιακών μονάδων, όπως είναι η σύσταση Ινστιτούτου Εσπεριδοειδών, η σύσταση Πρότυπου Κέντρου Κτηνοτροφίας και Εκπαίδευσης κλπ. Σε σύνολο 205 Τμημάτων του υπουργείου, στα οποία υπηρετούν άνω των 1.300 υπαλλήλων, υπάρχουν 2 Τμήματα με κανέναν υπάλληλο, 10 Τμήματα με 1 υπάλληλο και 28 Τμήματα με 2 υπαλλήλους. Παρατηρείται επίσης υπερδιόγκωση της Γενικής Διεύθυνσης Διοικητικής Υποστήριξης, στην οποία υπάγονται 9 Διευθύνσεις με 46 Τμήματα, επικαλύψεις μεταξύ των αρμοδιοτήτων διαφόρων Τμημάτων με Τμήματα άλλων υπουργείων (κυρίως ΥΠΕΧΩΔΕ) και διασπορά λειτουργικώς συγγενών αρμοδιοτήτων.
* Υπουργείο Πολιτισμού
Η δομή του υπουργείου δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες, αφού μέσα σε 17 χρόνια έχει υποστεί ελάχιστες τροποποιήσεις. Υπάρχει μία Διεύθυνση με κανένα Τμήμα, 1 Διεύθυνση με 1 Τμήμα, και δύο Διευθύνσεις με 2 Τμήματα. Παρατηρείται κατάτμηση ομοειδών αντικειμένων που υποκρύπτει πλασματική διαφοροποίηση των Τμημάτων προκειμένου να απορροφηθούν ενδοοργανωτικές τριβές όπως δημοσιοϋπαλληλικές πιέσεις για ιεραρχική εξέλιξη. Η διοικητική αποκέντρωση δεν έχει ενισχυθεί με αποτέλεσμα να μην έχουν δοθεί καίριες και αποφασιστικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές, των οποίων οι δραστηριότητες περιορίζονται σε θέματα που αφορούν μόνο την ανάδειξη και προστασία αρχαιοτήτων.
* Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας
Υπάρχουν δύο Διευθύνσεις χωρίς κανένα Τμήμα και πέντε Διευθύνσεις με δύο Τμήματα. Παράλληλα έχουν συσταθεί 3 Τμήματα με υπουργική εγκύκλιο, χωρίς δηλαδή τυπική νομοθετική ρύθμιση, ενώ παρατηρούνται σοβαρές επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, κατάτμηση ομοειδών αντικειμένων που υποκρύπτει πλασματική διαφοροποίηση μεταξύ των οργανωτικών μονάδων.
* Υπουργείο Αιγαίου
Υπάρχουν 2 Τμήματα με 1 υπάλληλο, 3 Τμήματα με 2 υπαλλήλους, 4 Τμήματα με 3 υπαλλήλους και 1 Τμήμα με 14 υπαλλήλους. Διαπιστώνεται μερική επικάλυψη αρμοδιοτήτων μεταξύ των Τμημάτων και συντρέχουσες αρμοδιότητες με άλλα υπουργεία, καθώς και σε νομαρχιακό και διανομαρχιακό επίπεδο.
