Το ρεπορτάζ των NYT που θέλει Αμερικανούς και Ισραηλινούς να σχεδίαζαν την επάνοδο του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στην προεδρία του Ιράν ως εναλλακτική λύση στο υπάρχον καθεστώς μοιάζει να βγήκε από τις σελίδες πολιτικού θρίλερ του Τζον λε Καρέ.
Πρόκειται για μια παραλλαγή του σεναρίου Βενεζουέλας όπου ένα υπεράνω υποψίας άνθρωπος του καθεστώτος θα έπαιρνε την εξουσία με τις ευλογίες εκείνων που τη βομβάρδισαν, προκειμένου να εξυπηρετήσει τα σχέδια μιας ευρύτερης γεωπολιτικής ανατροπής.
Υποτίθεται πως ο πρώην πρόεδρος, αρνητής του Ολοκαυτώματος και «πατέρας» του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, βρισκόταν σε επαφή με δυτικούς παράγοντες, συνωμοτώντας για την ανατροπή εκείνων που τον απέκλεισαν επί μαι δεκαετία από την πολιτική ζωή και τον είχαν θέσε σε κατ’ οίκον περιορισμό.
Δεν αποκλείεται ο Αχμαντινετζάντ να βρισκόταν σε μια άκρη ενός από τα λεγόμενα εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας που λειτουργούν σε κάθε διεθνή κρίση.
Ομως σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, οι βόμβες που σκότωσαν του φρουρούς του και τραυμάτισαν τον ίδιο διέλυσαν ταυτόχρονα τις όποιες φιλοδοξίες είχε ο Αχμαντινετζάντ, ο οποίος είναι πλέον άφαντος, ίσως φυλακισμένος, αν δεν έχει ήδη εκτελεστεί. Οποια κι αν είναι η αλήθεια, η υπόθεση Αχμαντινετζάντ φανερώνει ότι σημασία δεν έχει μόνο ποιος μιλάει με ποιον αλλά και το τι λένε επίσημα και – κυρίως ανεπίσημα τόσο οι φανεροί όσο και οι αφανείς πρωταγωνιστές των διεθνών κρίσεων
ΗΠΑ – ΙΣΡΑΗΛ – ΙΡΑΝ
Ενας από τους «πιο σκληρούς» του ισλαμικού καθεστώτος, ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ, έχει πλέον στα χέρια του τη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ. Σάρκα εκ της σαρκός των Φρουρών της Επανάστασης, ο Γκαλιμπάφ ανήκει στην ομάδα που όρισε ως νέο ανώτατο ηγέτη της χώρας τον Μοζταμπά Χαμενεΐ, γιο του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ο οποίος σκοτώθηκε από τους βομβαρδισμούς την πρώτη ημέρα του πολέμου.
Ο Μοζταμπά πιθανότατα τραυματίστηκε στην ίδια επίθεση και έκτοτε δεν έχει κάνει καμία δημόσια εμφάνιση, παρά μόνο εκδίδει ανακοινώσεις. Μέσω του Γκαλιμπάφ, ο σκληρός πυρήνας του καθεστώτος ασκεί έλεγχο στον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ακόμα και στον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, ώστε να μη «στραβοπατήσουν» στη διαπραγμάτευση με τους Αμερικανούς.
Αντίστοιχα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν στηρίζεται στους βετεράνους διπλωμάτες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αλλά σε ειδικούς απεσταλμένους όπως ο επιχειρηματίας Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος διατηρεί στενές προσωπικές σχέσεις σχεδόν με όλους τους ηγέτες των αραβικών μοναρχιών του Κόλπου καθώς και με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Οι ίδιοι άνθρωποι εμπιστοσύνης καλούνται να διορθώσουν τη ζημιά από τις ρητορικές εξάρσεις του Τραμπ, όπως ότι ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν αναγκάστηκε «να του φιλήσει τον κ…» ή ότι ο φίλος του ο Μπίμπι «θα κάνει ό,τι του πει».
ΤΟΥΡΚΙΑ – ΙΣΡΑΗΛ – ΧΑΜΑΣ
Η Αγκυρα βρίσκεται μεταξύ Συμπληγάδων στον πόλεμο του Περσικού Κόλπου αλλά προσπαθεί να μετατρέψει τη δυσχερή θέση σε πλεονέκτημα χρησιμοποιώντας όλα τα αποθέματα της διπλωματικής επιρροής και της ισχύος των μυστικών υπηρεσιών της. Τον περασμένο Μάρτιο ο αρχηγός της ΜΙΤ, Ιμπραχίμ Καλίν, υποδέχθηκε στην Κωνσταντινούπολη την ηγεσία της Χαμάς, με την οποία βρίσκεται έτσι και αλλιώς σε διαρκή επαφή.
Η συνάντηση έγινε φανερά για να σταλεί το μήνυμα ότι η Τουρκία έχει λόγο σε όσα συμβαίνουν στη Γάζα και στην ευρύτερη περιοχή και ότι επιμένει στη γραμμή της αντιπαράθεσης με το Ισραήλ συμμετέχοντας παράλληλα στο Συμβούλιο της Ειρήνης του Τραμπ. Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φιλοξενεί από το 2011 ηγέτες της Χαμάς, η οποία χρησιμοποιεί την Τουρκία ως επιχειρησιακή βάση.
Ο πρόεδρος Ερντογάν έχει ανακοινώσει από τον Μάιο του 2024 τη διακοπή όλων των εμπορικών σχέσεων με το Ισραήλ, όμως το εμπόριο συνεχίζεται μέσω τρίτων χωρών, ενίοτε στο όνομα της μεταφοράς προϊόντων που προορίζονται για τα Κατεχόμενα αλλά καταλήγουν στην ισραηλινή αγορά. Το σημαντικότερο ατού για την Τουρκία είναι η καλή προσωπική σχέση μεταξύ του Ερντογάν και του Τραμπ, σε τέτοιον βαθμό που ο αμερικανός πρόεδρος έχει ζητήσει επανειλημμένα από τον ισραηλινό πρωθυπουργό «να τα βρει» με την Αγκυρα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο αμερικανός πρεσβευτής στην Αγκυρα, Τομ Μπάρακ, μπορεί να λειτουργεί ως ενδιάμεσος στη δύσκολη σχέση της Τουρκίας με το Ισραήλ. Ο Μπάρακ είναι επιχειρηματίας και προσωπικός φίλος του Τραμπ, ο οποίος τον έχει διορίσει επίσης ειδικό απεσταλμένο για τη Συρία και το Ιράκ.
ΕΕ – ΡΩΣΙΑ
Περισσότερα από τέσσερα χρόνια διαρκεί ο πάγος στις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας, όσο και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ομως το απευθείας παζάρι μεταξύ του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και του Τραμπ καθώς και ο κίνδυνος να βρεθούν προ τετελεσμένων οι Ευρωπαίοι, σε συνδυασμό με την παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, οδήγησαν σε δεύτερες σκέψεις τις Βρυξέλλες που αναζητούν τώρα το κατάλληλο πρόσωπο για να εκπροσωπήσει την ΕΕ σε απευθείας διάλογο με το Κρεμλίνο.
Ακούγονται, μεταξύ άλλων, τα ονόματα του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι και της πρώην καγκελαρίου της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ, χωρίς να αποκλείονται άλλα πρόσωπα που θα συνδύαζαν την τεχνοκρατική γνώση με την πολιτική εμπειρία, όπως ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ και ο προκάτοχός του Σάουλι Νιινίστο. Η Μέρκελ δήλωσε ότι πιθανώς υπάρχουν καταλληλότεροι από εκείνη για τη θέση.
Ρωσικά μέσα ενημέρωσης κάνουν λόγο για «ταπείνωση» των Ευρωπαίων. Ο Πούτιν πιθανώς θα προτιμούσε (και έχει προτείνει) ως συνομιλητή τον πρώην καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ, ο οποίος μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική της Γερμανίας, ανέλαβε υψηλούς ρόλους σε ρωσικούς ενεργειακούς ομίλους. Ομως ακριβώς αυτός είναι ο λόγος που ο Σρέντερ θεωρείται «καμένο χαρτί» από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και, βεβαίως, από το Κίεβο.
Τα «βιογραφικά» των υποψηφίων και το πλαίσιο δράσης εκείνου που θα επιλεγεί θα μπουν στο τραπέζι της συνόδου κορυφής της ΕΕ στα μέσα Ιουνίου. «Προτού συνομιλήσουμε με τους Ρώσους, θα πρέπει να συζητήσουμε μεταξύ μας και να συμφωνήσουμε για ποια πράγματα θα μιλήσουμε με τους Ρώσους» δήλωσε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας.
ΡΩΣΙΑ – ΟΥΚΡΑΝΙΑ
Από τους πρώτους μήνες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ξένοι ανταποκριτές στη γραμμή του μετώπου διαπίστωσαν ότι τοπικοί διοικητές των δυο πλευρών μιλούσαν συχνά στον ασύρματο για να συμφωνήσουν, για παράδειγμα, σε μια ολιγόωρη εκεχειρία ώστε να πάρουν τραυματίες από τα χαρακώματα. Το μοντέλο αυτό δεν εφαρμόζεται για τα μεγάλα ανοιχτά θέματα, όπου οι ΗΠΑ έχουν αναδειχθεί στον βασικό μεσολαβητή μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Ομως ο προσωπάρχης του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και πρώην αρχηγός της στρατιωτικής αντικατασκοπίας, Κίριλο Μπουντάνοφ, δήλωσε ότι εξακολουθεί να διατηρεί επαφές με πρόσωπα που έχουν επιρροή στην απέναντι πλευρά, που γνωρίζουν τα ισχυρά σημεία, τις αδυναμίες και τις «κόκκινες γραμμές» των ρώσων διαπραγματευτών.
Ο Μπουντάνοφ είχε χτίσει ένα σύστημα ανεπίσημων επαφών και διαπραγματεύσεων για την ανταλλαγή αιχμαλώτων, το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύτιμο στις ειρηνευτικές συνομιλίες. «Είχαμε να κάνουμε με αυτούς επί χρόνια, οπότε πιστέψτε με ότι γνωρίζω πώς να μιλώ μαζί τους» δήλωσε προ ημερών στους «Times» του Λονδίνου ο Μπουντάνοφ.
ΗΠΑ – ΚΙΝΑ
Η επίσκεψη του προέδρου Τραμπ στο Πεκίνο έδειξε ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ανάγκη από μεσολαβητές στον εμπορικό πόλεμο με τον μεγάλο ανταγωνιστή τους. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν λειτουργούν παράπλευρα κανάλια επικοινωνίας, τα οποία λύνουν «παρεξηγήσεις» και ποντάρουν στην ανάπτυξη αμοιβαία επωφελών λύσεων. Παρά το μεγάλα λόγια του Τραμπ και τις ενστάσεις των στρατηγών, οι οικονομίες των δυο χωρών συνδέονται πολύ περισσότερο από όσο θα ήθελαν εκείνοι που βλέπουν την Κίνα ως το αντίπαλο δέος και σε στρατιωτικό επίπεδο.
Τον Τραμπ συνόδευσε στο Πεκίνο η αφρόκρεμα των αμερικανών επιχειρηματιών, από τον Ιλον Μασκ και τον Τιμ Κουκ μέχρι τον διευθύνοντα σύμβουλο της Goldman Sachs, Ντέιβιντ Σόλομον. Παρότι δεν ανακοινώθηκε κάποια μεγάλη συμφωνία στο Πεκίνο, είναι σαφές ότι τα «ήρεμα νερά» είναι προς όφελος οικονομικών γιγάντων που παράγουν προϊόντα στην Κίνα ή συνεργάζονται με ντόπιες εταιρείες και ποντάρουν στην αχανή αγορά της (Apple, Intel, Tesla, General Motors, Nike, Starbucks, Coca Cola, Walt Disney κ.ά.)
ΚΙΝΑ – ΤΑΪΒΑΝ
Οποιαδήποτε αναφορά ξένου αξιωματούχου στο ζήτημα της Ταϊβάν αντιμετωπίζεται πάντα με μεγάλη καχυποψία από τους κινέζους συνομιλητές του. Η αποδοχή της πολιτικής της «Μιας Κίνας» και η καταδίκη των «αποσχιστών» της Ταϊβάν αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής του Πεκίνου, κάτι που κατέστησε σαφές ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ στον αμερικανό ομόλογό του. Ωστόσο, η Κίνα και η Ταϊβάν διατηρούν άτυπους διαύλους μέσω ημιεπίσημων φορέων που συντονίζουν εμπορικές ανταλλαγές και επαφές μεταξύ συγγενικών προσώπων.
Τον περασμένο Απρίλιο, πέρασε στα «ψιλά» του διεθνούς Τύπου μια ιστορική συνάντηση. Η Τσενγκ Λι Βουν, πρόεδρος του αντιπολιτευόμενου εθνικιστικού κόμματος Κουομιντάνγκ (το οποίο ίδρυσε και κυβέρνησε απολυταρχικά την Ταϊβάν επί δεκαετίες), έκανε πολυήμερη επίσκεψη στην Κίνα και έγινε δεκτή στο Πεκίνο από τον πρόεδρο Σι. Τώρα ο πρόεδρος Τραμπ από τη μια προτρέπει την ηγεσία της Ταϊβάν να χαμηλώσει τους τόνους απέναντι στην Κίνα και από την άλλη λέει ότι θα προχωρήσει η συμφωνία για την πώληση στην Ταϊβάν αμυντικού πακέτου ύψους 16 δισ. δολαρίων. Ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι σκοπεύει «να μιλήσει» με την Ταϊβάν, κάτι που αποφεύγει να κάνει δημοσίως ο Λευκός Οίκος επί δεκαετίες για να μην ερεθίσει την Κίνα.
ΗΠΑ – ΚΟΥΒΑ
«Η Κούβα ζητά βοήθεια και θα συζητήσουμε μαζί τους» δήλωσε ο πρόεδρος Τραμπ στις 12 Μαΐου. Μερικές ημέρες αργότερα, ο αρχηγός της CIA Τζον Ράτκλιφ ταξίδεψε στην Αβάνα, όπου συναντήθηκε με τον κουβανό ομόλογό του καθώς και με τον Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκες Κάστρο, εγγονό και δεξί χέρι του πρώην προέδρου Ραούλ Κάστρο.
Η επίσκεψη πυροδότησε σενάριο τύπου Βενεζουέλας, καθώς αμέσως μετά οι ΗΠΑ απήγγειλαν κατηγορίες εναντίον του πρώην προέδρου για την κατάρριψη δυο μικρών αεροσκαφών και τον θάνατο τεσσάρων αντικαθεστωτικών στη διάρκεια της κρίσης των προσφύγων πριν από τρεις δεκαετίες, όταν ο Ραούλ ήταν υπουργός Αμυνας και ο αδελφός του Φιντέλ Κάστρο αρχηγός του κράτους. Θα μπορούσε ο εγγονός Κάστρο να πάρει τα ηνία της χώρας από τον 94χρονο νυν πρόεδρο Μιγκέλ Ντίας Κανέλ με τη στήριξη των ΗΠΑ, όπως έκανε η Ντέλσι Ροντρίγκες στη Βενεζουέλα;
Οι Αμερικανοί αξιώνουν «μεταρρυθμίσεις» στην Κούβα με αντάλλαγμα ανθρωπιστική βοήθεια, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες του οικονομικού και ενεργειακού στραγγαλισμού που επιβάλλουν οι ίδιοι. Ζητούμενο παραμένει η αλλαγή καθεστώτος στην Αβάνα, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο. Εκείνο που θα ήθελε να αποφύγει, πάση θυσία, η κυβέρνηση Τραμπ είναι μια μαζική έξοδος των Κουβανών προς τη Φλόριντα.
Αυτή είναι η αληθινή «απειλή για την εθνική ασφάλεια» που επικαλέστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος κατάγεται από την Κούβα και διατηρεί στενούς δεσμούς με τους κουβανούς αντιφρονούντες στο Μαϊάμι. O Ρούμπιο είχε συναντηθεί με τον εγγονό του Ραούλ Κάστρο στο περιθώριο συνόδου των χωρών της Καραϊβικής τον περασμένο Φεβρουάριο.
