Οταν πέρυσι η Εθνική Λυρική Σκηνή ταξίδεψε στη Σεντσέν της Κίνας για να παρουσιάσει την «Τραβιάτα» του Βέρντι, ερμήνευσαν εναλλάξ τη Βιολέτα Βαλερί, για να γνωρίσουν και οι δύο μεγάλη επιτυχία. Η Βασιλική Καραγιάννη και η Δήμητρα Κωτίδου θα μοιραστούν εκ νέου τον απαιτητικό ρόλο, αυτή τη φορά στο ΚΠΙΣΝ, για σειρά παραστάσεων από τις 18 έως τις 30 Ιουλίου. Έμπειρη ερμηνεύτρια της «Κυρίας με τις καμέλιες» η πρώτη, νεότερη συνοδοιπόρος στον γεμάτο συγκίνηση κόσμο της η δεύτερη, με αφορμή τις νέες εμφανίσεις τους (είναι η πρώτη φορά που η Λυρική θα παίξει καλοκαίρι, στην κλιματιζόμενη αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος») μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για το έργο και γενικότερα για το δημιουργικό όσο και απαιτητικό ταξίδι τους στον κόσμο της μουσικής και του θεάτρου.
Η σχέση σας με την «Τραβιάτα» ξεκινά από πολύ νωρίς. Πότε ακριβώς μπήκε στη ζωή σας ο ρόλος της Βιολέτας;
«Τολμώ να πω, από τότε που ήμουν παιδί. Διάβαζα την “Τραβιάτα” – τις άριες, τα ρετσιτατίβι – από τότε και την ονειρευόμουν. Το πρώτο μου “Addio del passato” το τραγούδησα στα δεκαέξι μου, μαθήτρια ακόμη. Και δεν ήταν τυχαία επιλογή: το συμπεριέλαβε στο ρεπερτόριό μου η δασκάλα μου εκείνης της εποχής. Θυμάμαι να αφιερώνω ατελείωτες ώρες και ημέρες αναζητώντας τα κατάλληλα χρώματα στη φωνή μου που τότε – ως λετζέρα κολορατούρα που ήμουν – ήταν δύσκολο να τα βρω. Στην πραγματικότητα, δεν είχα τη φωνή για τον ρόλο, δεν ήμουν ακόμη έτοιμη για τον ρόλο. Αλλά η αίσθηση της μουσικής ήταν ήδη εκεί, βαθιά μέσα μου καταλάβαινα πώς πρέπει να τραγουδηθεί η Βιολέτα, και ας μην ήταν ακόμα η φωνή έτοιμη να την υπηρετήσει».
Και στη σκηνή; Πότε την τραγουδήσατε για πρώτη φορά;
«Πριν από είκοσι πέντε χρόνια. Ακούγεται πολύ μακρινό, έτσι δεν είναι;» (σ.σ.: γελάει).
Πράγματι!
«Ναι, καταλαβαίνω την έκπληξη, αλλά ξεκίνησα πολύ μικρή. Αμέσως μετά το δίπλωμά μου μπήκα στη Λυρική και βρέθηκα στη σκηνή. Θυμάμαι πως τότε ήταν στην επιτροπή ο μαέστρος Λουκάς Καρυτινός, ένας καλλιτέχνης δίπλα στον οποίο έμαθα πολλά στα χρόνια που ήρθαν».
Από τότε μέχρι σήμερα η φωνή σας έχει αλλάξει. Από λετζέρα κολορατούρα γίνατε μια λυρική υψίφωνος. Από τη Βασίλισσα της Νύχτας (λίγες τραγουδίστριες έχουν κρατήσει τον ρόλο στο ρεπερτόριό τους τόσο πολλά χρόνια όσα εσείς) και τη Ροζίνα, φτάσατε να τραγουδάτε τη Μικαέλα και τη Μιμή. Η προσέγγισή σας στον ρόλο της Βιολέτας πόσο έχει αλλάξει;
«Ψυχολογικά, νιώθω πολύ πιο κοντά στη Βιολέτα. Εννοώ πιο κοντά σε αυτό που ζητεί ο ίδιος ο ρόλος, ειδικά στα δραματικά μέρη. Και αυτό με βοηθά ώστε να μπορώ να αποδώσω πιο εύκολα τα συναισθήματα. Εκείνα που έψαχνα μικρότερη – τα κατάλληλα χρώματα που προσπαθούσα να βρω, έστω χρησιμοποιώντας την τεχνική – τώρα υπάρχουν φυσικά μέσα στη φωνή μου. Νιώθω πιο ώριμη από ποτέ για αυτόν τον ρόλο».
Σας έχω δει πολλές φορές στην «Τραβιάτα». Παλαιότερα, θυμάμαι, η πρώτη πράξη, με το δεξιοτεχνικό «Sempre libera», μια άρια με κολορατούρες και υψηλές νότες που δυσκολεύει πολλές τραγουδίστριες, ακουγόταν εντυπωσιακά άνετη. Η δεύτερη, πιο δραματική πράξη ήταν, υποθέτω, πιο απαιτητική για μια φωνή σαν τη δική σας. Εχει αλλάξει αυτό;
«Πολύ, πάρα πολύ! Μπορώ πλέον να απολαμβάνω και εκείνα τα μέρη που τότε με δυσκόλευαν. Οπως σας είπα, δεν μου έλειπε η κατανόηση του ρόλου. Το ένστικτό μου εξάλλου με έφερνε πάντα πιο κοντά στους δραματικούς ρόλους, εκείνους που απαιτούσαν και πιο σκοτεινά χρώματα – παρ’ όλο που η φωνή μου ήταν λετζέρα όταν ήμουν μικρή. Το ντουέτο με τον Ζερμόν και το “Amami, Alfredo” στη δεύτερη πράξη είναι σημεία που με δυσκόλευαν επειδή ένιωθα ότι δεν μπορούσα να αποδώσω απόλυτα αυτό που ζητεί ο ρόλος. Τώρα είναι διαφορετικά. Τώρα μπορώ! Οσο για το “Sempre libera”… Η τεχνική είναι πάντα το μέσο, αυτό που σε βοηθά να εκφραστείς, να αποδώσεις. Το “Sempre libera” μού ερχόταν φυσικά, δεν ήταν μόνο θέμα τεχνικής. Αλλά πιθανώς δεν θα μπορούσα να το τραγουδάω ακόμα χωρίς να έχω την τεχνική σύμμαχό μου! Και, πιστέψτε με, το τραγουδώ ακόμα χωρίς δυσκολίες, χωρίς να με προβληματίζουν οι κολορατούρες. Η φωνή αλλάζει, επειδή όμως έχω σεβαστεί την πορεία της και δεν έχω επιλέξει ποτέ ρεπερτόριο βαρύτερο από εκείνο που μπορούσε να στηρίξει την εκάστοτε περίοδο, είμαι ακόμα εδώ!».
Το ρεπερτόριο της κολορατούρας σκοπεύετε να το κρατήσετε; Στο νέο πρόγραμμα της Λυρικής για την περίοδο 2026/27 είδα πως θα τραγουδήσετε ξανά την Τζίλντα στον «Ριγκολέτο» τον Ιούλιο του 2027.
«Ναι. Ηταν μια έκπληξη αυτή η πρόταση, το ότι γυρίζω πάλι στην Τζίλντα. Δεν την έχω πιάσει ακόμη, θα το κάνω αμέσως μόλις τελειώσω με την “Τραβιάτα”, γιατί έχω καιρό να την τραγουδήσω. Οσο για το ρεπερτόριο της κολορατούρας, ναι, θα το κρατήσω όσο η φωνή μου θα μπορεί να το υπηρετεί».
Μιλάτε με μεγάλη προσοχή, με σεβασμό, θα έλεγα, για τη φωνή σας. Υπάρχει κάποια στιγμή στη ζωή σας που αυτή η προσοχή, ο τρόπος με τον οποίο την προφυλάσσετε, σας κόστισε μια σημαντική ευκαιρία;
«Ναι, αλλά δεν το μετανιώνω. Ημουν σχεδόν τριάντα χρόνων όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να τραγουδήσω τη Βιολέτα στην Ελβετία – εμφανιζόμουν τότε πολύ στο εξωτερικό. Το σκέφτηκα αρκετές ημέρες και τελικά αρνήθηκα. Σας διαβεβαιώνω, δεν ήταν εύκολη απόφαση. Ομως, το ένστικτό μου μου έλεγε σαφώς: “Δεν είσαι έτοιμη”. Μπορεί να ήμουν καλή στην πρώτη πράξη – αλλά στη δεύτερη; Και στην τελευταία πράξη, που η Βιολέτα είναι ετοιμοθάνατη και που πρέπει να τραγουδήσει με μια φωνή πιο “γεμάτη”, που δεν την είχα ακόμα; Ηξερα ότι θα αναγκαζόμουν να φορτώσω τη φωνή μου και αυτό δεν θα ήταν καλό. Η ατζέντισσά μου θύμωσε πολύ που απέρριψα την πρόταση, την καταλαβαίνω. Αλλά από τότε πίστευα – και το πιστεύω ακόμα – ότι οι λανθασμένες επιλογές πληρώνονται. Και ότι σε μια καριέρα τα “ναι” που λες έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται και από συνειδητά “όχι”».
Λέτε εύκολα «όχι»;
«Οταν πρέπει, νομίζω πως το λέω εύκολα το “όχι”. Είμαι προσεκτική και σώφρων. Θέλω να πηγαίνω έως εκεί που με πηγαίνει κάθε φορά η φωνή μου και έτσι σιγά-σιγά να εξελίσσομαι. Δεν αφήνω τίποτε στην τύχη, μετράω πολύ το κάθε βήμα μου. Είχα, βεβαίως, και την τύχη να βρεθώ δίπλα σε ανθρώπους που με βοήθησαν ουσιαστικά και που μου έδειξαν τα σωστά μονοπάτια. Ενας από εκείνους είναι ο κόντρα τενόρος και δάσκαλος Αρης Χριστοφέλλης, άνθρωπος που επηρέασε καθοριστικά την εξέλιξή μου με τις πολύτιμες συμβουλές του. Αλλά και εγώ μελετώ πολύ, μου αρέσει πάντα να είμαι μαθήτρια. Νομίζω πως το νόημα αυτής της δουλειάς είναι όσο ψηλά κι αν φτάσεις να παραμένεις μαθητής. Οποιο σπαρτίτο και αν κρατάς στα χέρια σου – ακόμα κι αν το έχεις τραγουδήσει δεκάδες φορές – να το αντιμετωπίζεις σαν να είναι η πρώτη φορά. Ετσι κατακτάς σε βάθος τον κάθε ρόλο. Θα επιστρέψω και στο θέμα της τεχνικής. Πολλοί συνάδελφοι αρχίζουν να έχουν προβλήματα από νεαρή ηλικία. Ισως δεν έψαξαν περισσότερο το κομμάτι της τεχνικής, που από ένα σημείο και μετά είναι μεγάλος σύμμαχος».
Ποιον από τους ρόλους σας ξεχωρίζετε;
«Ο Λουκάς Καρυτινός μού είχε πει κάποτε πως η “Λουτσία ντι Λαμερμούρ” και η “Τραβιάτα” αποτελούν πλέον κομμάτια του σώματός μου. Είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που μου έχουν πει. Δεν επρόκειτο απλώς για ένα κομπλιμέντο, αλλά για την αναγνώριση της σχέσης που έχω χτίσει με αυτούς τους ρόλους στην πάροδο των χρόνων. Δεν θέλω ποτέ να σταματήσω να τραγουδώ τη Βιολέτα. Είναι ρόλος ζωής!».
Τι φέρνετε, λοιπόν, μαζί σας αυτή τη φορά στη Βιολέτα;
«Την εμπειρία όλων αυτών των χρόνων, θέλω να πιστεύω. Διαβάζω ξανά για τη Μαρί Ντιπλεσί – το αληθινό πρόσωπο πίσω από τη Βιολέτα. Ασθένησε από φυματίωση στα δεκατέσσερά της και πέθανε στα είκοσι τρία. Στα είκοσί της είχε ζήσει όσα μια σημερινή γυναίκα δεν έχει ζήσει στα σαράντα της. Δεν είναι συγκλονιστικό; Τέτοιες πληροφορίες μπορεί να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο διαβάζεις κάθε σκηνή. Δουλεύοντας επάνω στον ρόλο, καταλαβαίνω όλο και περισσότερο πόσο ο Βέρντι γνώριζε βαθιά τον χαρακτήρα της – πόσο η εξέλιξη της Βιολέτας από την αρχή έως το τέλος του έργου αποτυπώνει μια εσωτερική πορεία που δεν είναι μόνο δράμα, είναι και αλήθεια. Κάθε φορά που επιστρέφω σε ρόλους σαν αυτόν ανακαλύπτω καινούργιους κόσμους. Γι’ αυτό νιώθω ότι κάθε φορά πιάνω τη Βιολέτα για πρώτη φορά στα χέρια μου».
Υπάρχουν ρόλοι που ονειρεύεστε για το μέλλον;
«Πολλοί. Δεν ξέρω ποιον να πρωτοπώ. Αισθάνομαι πως τώρα έχει έρθει η ώρα της “Μαντάμα Μπατερφλάι” του Πουτσίνι. Και η δασκάλα μου, η αείμνηστη Βαρβάρα Γκαβάκου, το είχε διακρίνει από νωρίς, από τα είκοσί μου χρόνια, πως υπήρχε κάτι στη φωνή μου, στο χρώμα της, που στο μέλλον θα με οδηγούσε σε ρόλους όπως αυτός. Ελεγε: “Αυτή η φωνή δεν θα μείνει λετζέρα”. Ελεγε και πως έχω το φιζίκ για την “Μπατερφλάι” επειδή είμαι μικροσκοπική. Επίσης, λατρεύω το μπελκάντο και θα ήθελα να το κάνω όλο! (σ.σ.: γελάει). Ειδικά τον Μπελίνι! Θα ήθελα να ασχοληθώ περισσότερο με τους μεγάλους ρόλους του. Ισως κάποια στιγμή να δοκιμάσω και την “Αννα Μπολένα” του Ντονιτσέτι. Εύχομαι να έρθουν οι ευκαιρίες και η φωνή να με ακολουθεί όπως με ακολουθεί τώρα. Σε μερικές ημέρες, στις 8 Ιουλίου, στο Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας, θα τραγουδήσω ξανά το Κοντσέρτο για κολορατούρα και ορχήστρα του Γκλιέρ – ξέρετε πόσο απαιτητικό και δεξιοτεχνικό είναι. Χαίρομαι που μπορώ να το ερμηνεύω ακόμη. Μάλιστα, νιώθω πως η φωνή μου στην παρούσα φάση μοιάζει με αυτό το κοντσέρτο: είναι μεν πιο λυρική, όπως το πρώτο μέρος του κοντσέρτου, αλλά και με ευκολία στις κολορατούρες και στην ψηλή περιοχή, όπως είναι το δεύτερο μέρος. Την ευκολία που είχα πάντα και ελπίζω να συνεχίσω να έχω».
