Το πάθος, η αφοσίωση, η σκληρή δουλειά αποτελούν «συστατικά» που χτίζουν τους μεγάλους αθλητές των αποκαλούμενων αθλημάτων επαφής – αθλήματα άκρως δημοφιλή που εμπεριέχουν στενή σωματική επαφή όπως το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το χάντμπολ, το πόλο, το χόκεϊ, το ράγκμπι αλλά και η πυγμαχία, το τζούντο, η πάλη (ο κατάλογος είναι μακρός). Η κληρονομιά της ενασχόλησης επί έτη με κάποιο από αυτά τα αθλήματα πιθανώς μεταφράζεται σε τίτλους και δόξα για τους πρωταθλητές ή απλά στη χαρά του παιχνιδιού και στη διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης για τους ερασιτέχνες. Υπάρχει όμως και μια άλλη βαριά κληρονομιά των αθλημάτων επαφής: άνοια ή άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις οι οποίες «κληροδοτούνται» εξαιτίας των συχνών τραυματισμών στο κεφάλι που συνοδεύουν τέτοια αθλήματα. Και o κατάλογος των γνωστών «θυμάτων» των αθλητικών τραυματισμών στο κεφάλι είναι μακρός. Χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα είναι ο μεγάλος πυγμάχος Μοχάμεντ Αλι ο οποίος εμφάνισε νόσο του Πάρκινσον μόλις στα 41 έτη του – με τους ειδικούς να πιθανολογούν ότι σε αυτή την τόσο πρόωρη εμφάνιση της νευροεκφυλιστικής νόσου του έπαιξαν ρόλο τα πολλά χτυπήματα στο κεφάλι που είχε δεχθεί κατά τη διάρκεια της πυγμαχικής καριέρας του.
Λύση του γρίφου
Μακρά ήταν επίσης η περίοδος κατά την οποία οι επιστήμονες προσπαθούσαν να κατανοήσουν πώς ακριβώς η ενασχόληση με τα αθλήματα επαφής μπορεί να οδηγήσει σε άνοια αργότερα στη ζωή. Τώρα όμως, μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Science Translational Medicine» έρχεται να λύσει τον γρίφο δεκαετιών αποκαλύπτοντας ότι το «κλειδί» της (τραυματικής) σύνδεσης κρύβεται στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, αυτή τη μεμβράνη που καλύπτει τον εγκέφαλο και λειτουργεί ως «ασπίδα» που δεν επιτρέπει να περάσουν παθογόνοι μικροοργανισμοί και επιβλαβείς ουσίες αλλά δίνει επιλεκτικά το «πράσινο φως» για την είσοδο θρεπτικών συστατικών εντός του.
Οπως εξήγησε στο ΒΗΜΑ-Science ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Νευροαγγειακής Γενετικής στο Ινστιτούτο Νευροεπιστημών του Κολεγίου Trinity στο Δουβλίνο Μάθιου Κάμπελ, «μέσα από απεικονιστικές εξετάσεις σε πρώην επαγγελματίες αθλητές αθλημάτων επαφής – κυρίως πυγμάχους αλλά και παίκτες του ράγκμπι και ποδοσφαιριστές μεταξύ άλλων – ανακαλύψαμε ότι ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός μπορεί να εμφανίζει βλάβες και αυξημένη διαπερατότητα (διαρροή) ακόμη και δεκαετίες μετά το τέλος της ενασχόλησης με το εκάστοτε άθλημα. Αυτή η εμμένουσα διαρροή φαίνεται ότι πυροδοτεί μια χρονίζουσα υπέρμετρη ανοσολογική απόκριση, η οποία με τη σειρά της συνδέεται με γνωστική φθορά».
Συνεχής διαρροή
Ο καθηγητής Κάμπελ περιέγραψε ότι μέχρι σήμερα ήταν πολύ δύσκολο να διερευνηθούν οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις των τραυματισμών στο κεφάλι σε ό,τι αφορούσε την εκδήλωση νευροεκφυλιστικών διαταραχών, καθώς η οριστική διάγνωση μπορούσε να γίνει μόνο με εξέταση εγκεφαλικών ιστών μετά θάνατον. Ετσι, ο ίδιος και οι συνεργάτες του προσπάθησαν για πρώτη φορά να εντοπίσουν πιθανά προειδοποιητικά σημάδια σε αθλητές εν ζωή θέτοντας στο επίκεντρό τους τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό λόγω του κομβικού ρόλου του στην προστασία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Οι ερευνητές «σάρωσαν» απεικονιστικά τον εγκέφαλο 47 αθλητών που είχαν αποσυρθεί από την επαγγελματική ενασχόλησή τους με σπορ επαφής. Στη μελέτη συμμετείχε και μια ομάδα ελέγχου (15 άτομα) που περιελάμβανε εθελοντές που δεν ήταν αθλητές καθώς και αθλητές σπορ που δεν απαιτούν σωματική επαφή. «Αυτό που ανακαλύψαμε ήταν ότι ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός των αθλητών των σπορ επαφής εμφάνιζε πολύ μεγαλύτερη διαρροή σε σύγκριση με εκείνον των εθελοντών της ομάδας ελέγχου. Και αυτό αν και οι συγκεκριμένοι αθλητές είχαν αποσυρθεί από την ενεργό δράση πριν 12 έτη κατά μέσο όρο – ορισμένοι εξ αυτών ακόμη και πριν από δεκαετίες. Μάλιστα τα άτομα που παρουσίαζαν τις μεγαλύτερες βλάβες στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό είχαν και τις χειρότερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ και τεστ μνήμης» σημείωσε ο δρ Κάμπελ και συμπλήρωσε ότι η συγκεκριμένη μελέτη «παρέχει τα πρώτα στοιχεία σε ζώντες ανθρώπινους εγκεφάλους σχετικά με το ότι ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός εμφανίζει βλάβες σε άτομα που πιθανώς πάσχουν από CTE».
Τα προειδοποιητικά σήματα που έστελνε ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός των αθλητών των σπορ επαφής φάνηκε να «αποτυπώνονται» και στο ανοσοποιητικό τους σύστημα: στο αίμα των συμμετεχόντων με τις μεγαλύτερες βλάβες στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και τη σοβαρότερη γνωστική φθορά εμφανίζονταν και τα υψηλότερα επίπεδα φλεγμονωδών λευκών αιμοσφαιρίων καθώς και άλλων βιοδεικτών ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος. Οπως σχολίασε ο καθηγητής «ήταν σαν οι αθλητές αυτοί να ζούσαν μονίμως σε μια υπερφλεγμονώδη κατάσταση».
Μελλοντικές εφαρμογές
Πώς μπορούν αυτά τα ευρήματα να πάρουν «σάρκα και οστά»; ρωτήσαμε τον δρα Κάμπελ. «Πιθανώς στο μέλλον απεικονίσεις του αιματοεγκεφαλικού φραγμού θα μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο εντοπισμού των ατόμων υψηλού κινδύνου για σοβαρές νευροεκφυλιστικές νόσους. Παράλληλα τα ευρήματά μας παρέχουν έναν πιθανό στόχο θεραπειών που θα προλαμβάνουν τη νευροεκφύλιση που οφείλεται σε τραυματισμούς στο κεφάλι. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης κάποιες θεραπείες που οδηγούν σε αποκατάσταση της συνοχής του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Δεν έχουμε όμως ακόμη κάτι χειροπιαστό από φαρμακευτικής απόψεως».
Εως ότου κάτι χειροπιαστό φανεί στον ορίζοντα, η ερευνητική ομάδα δεν θα σταματήσει να προσπαθεί να ρίξει περισσότερο φως στη σύνδεση μεταξύ των αθλημάτων επαφής και των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, μας διαβεβαίωσε ο δρ Κάμπελ. «Σχεδιάζουμε να ”ανοίξουμε” τη μελέτη ώστε να συμπεριλάβει περισσότερα άτομα ενώ παράλληλα επιθυμούμε να διεξαγάγουμε έρευνες που θα εξετάζουν συγκεκριμένα τον γυναικείο εγκέφαλο μετά την απόσυρση αθλητριών από σπορ που εμπεριέχουν σωματική επαφή – στη μελέτη που μόλις διεξαγάγαμε το δείγμα των γυναικών ήταν πολύ μικρό, μόλις επτά συμμετέχουσες, και αυτό διότι προς το παρόν οι ελίτ αθλήτριες που έχουν αποσυρθεί από την ενεργό δράση είναι λιγότερες από τους άνδρες. Είναι γνωστό ότι οι γυναίκες που ασχολούνται με σπορ με σωματική επαφή κινδυνεύουν περισσότερο από διάσειση μετά από τραυματισμούς στο κεφάλι και θέλουμε να δούμε αν αντιμετωπίζουν και αυξημένο κίνδυνο για CTE και άνοια». Ας ελπίσουμε ότι σύντομα οι επιστήμονες θα βάλουν έναν… φραγμό στις βλάβες του αιματοεγκεφαλικού φραγμού που εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για ουκ ολίγους αθλητές.
