Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί τον θεσμό που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη και καλείται καθημερινά να δίνει λύσεις σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής των τοπικών κοινωνιών. Οι μεγάλες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, οι νέες τεχνολογικές δυνατότητες, οι αυξημένες απαιτήσεις των πολιτών και η ανάγκη για αποτελεσματικότερη διοίκηση καθιστούν αναγκαία τη δημιουργία ενός σύγχρονου και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, ο οποίος φιλοδοξεί να αποτελέσει το νέο καταστατικό κείμενο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη χώρα μας.
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει, κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει ένα μεγάλο πλήθος διατάξεων που μέχρι σήμερα ήταν διάσπαρτες σε διαφορετικούς νόμους και νομοθετικές παρεμβάσεις. Με τον τρόπο αυτόν επιτυγχάνεται μεγαλύτερη σαφήνεια, ασφάλεια δικαίου και ευκολότερη εφαρμογή των κανόνων από αιρετούς, υπηρεσιακά στελέχη και πολίτες. Η απλοποίηση του θεσμικού πλαισίου αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών. Είναι χαρακτηριστικό δείγμα της έλλειψης σαφούς νομοθετικού πλαισίου ότι οι περιφέρειες, αν και έχουν περάσει 16 χρόνια από την ίδρυσή τους, δεν διαθέτουν συγκεντρωμένο το κανονιστικό πλαίσιο που τις διέπει. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας. Ο νέος Κώδικας προβλέπει σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των οργάνων διοίκησης, περιορίζοντας αλληλοεπικαλύψεις και γραφειοκρατικές διαδικασίες. Κάθε δήμος ανεξαρτήτως μεγέθους διαθέτει πλέον μια πλειάδα επιλογών για την άσκηση των αρμοδιοτήτων του με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στον νέο κώδικα επικαιροποιείται ριζικά όλο το πλαίσιο οικονομικής διαχείρισης, καταργώντας απαρχαιωμένες διατάξεις 70 ετών, αφαιρώντας περιττές και ανούσιες διαδικασίες, δίνοντας πολύ περισσότερα εργαλεία στους δήμους και τις περιφέρειες, και ταυτόχρονα αναβαθμίζει ριζικά τη λογοδοσία.
Παράλληλα, ενσωματώνει σύγχρονες πρακτικές λογοδοσίας και ελέγχου, με στόχο τη διασφάλιση της χρηστής διοίκησης και την ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους αυτοδιοικητικούς θεσμούς. O πολίτης δεν είναι πλέον συμμέτοχος στα τοπικά κοινά μόνο την ημέρα των δημοτικών εκλογών, αλλά αποκτά ενεργό ρόλο σε όλη τη διάρκεια της θητείας. Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί αποκομμένη από τις ανάγκες των κατοίκων – αντίθετα, οφείλει να αποτελεί πεδίο ουσιαστικής συμμετοχής και συνδιαμόρφωσης αποφάσεων. Οι πολίτες αποκτούν περισσότερες δυνατότητες ενημέρωσης, ενώ ενθαρρύνεται η ανάπτυξη μηχανισμών διαβούλευσης και συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών. Στην ίδια κατεύθυνση, εισάγονται σημαντικές καινοτομίες, όπως είναι τα αναβαθμισμένα συμβούλια νέων, τα ψηφιακά τοπικά δημοψηφίσματα και η υποχρεωτική ανάρτηση των πρακτικών όλων των συλλογικών οργάνων ώστε να γνωρίζουν όλοι οι πολίτες τι συζητείται και ποιες αποφάσεις λαμβάνονται που αφορούν τη ζωή τους.
Και, ασφαλώς, αλλάζει ο τρόπος εκλογής των δημάρχων και των περιφερειαρχών, καταργώντας τον δεύτερο γύρο της μεγάλης αποχής και του ανατολίτικου παζαριού, δίνοντας μεγαλύτερη δύναμη στον εκλογέα, εισάγοντας χειροπιαστά κίνητρα για την αύξηση της συμμετοχής, όπως είναι η πλήρως ασφαλής ηλεκτρονική ψήφος και εξασφαλίζοντας ότι ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης που θα επιλέξουν οι πολίτες θα έχει την απαραίτητη πλειοψηφία για να εφαρμόσει το πρόγραμμα για το οποίο ψηφίστηκε από τους πολίτες.
Σε μια εποχή μεγάλων προκλήσεων αλλά και σημαντικών ευκαιριών, η μεταρρύθμιση αυτή φιλοδοξεί να αποτελέσει τη βάση για μια νέα σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και αυτοδιοίκησης, θέτοντας τις προϋποθέσεις για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη και ισχυρότερες τοπικές κοινωνίες. Είναι ένα σημαντικό και μεγάλο πρώτο βήμα για μια αυτοδιοίκηση σύγχρονη και αποτελεσματική.
Ο κ. Θεόδωρος Λιβάνιος είναι υπουργός Εσωτερικών.
