«Χτίστηκε το 1837. Εδώ προϋπήρχε ένας παλαιότερος ναός αφιερωμένος στον Αγιο Χαράλαμπο. Οταν όμως το 1780 περίπου, έφτασαν στο νησί κάποιοι πρόσφυγες από τη Λίμνη της Εύβοιας, γύρω στις 50 οικογένειες, για να αποφύγουν την επιδημία της πανώλης που ξέσπασε εκεί, ήρθαν και έμειναν στην περιοχή εδώ της Σκιάθου». Με αυτές τις φράσεις ξεκινά τη διήγησή του ο πατέρας Παντελεήμων Χούλης μιλώντας για την ιστορία του ιστορικού Ιερού Μητροπολιτικού Ναού των Τριών Ιεραρχών Σκιάθου.
«Μέσα σε αυτόν τον ιερό ναό μεγάλωσαν οι δύο Αλέξανδροι, ο Παπαδιαμάντης και ο Μωραϊτίδης» συμπληρώνει ο πατέρας Γεώργιος Σταματάς. «Και γι’ αυτό ήταν από μικρά παιδάκια σε αυτόν τον ναό. Ο πατέρας του Παπαδιαμάντη ήταν και ιερέας εδώ και γι’ αυτόν τον λόγο ο Ιερός Ναός των Τριών Ιεραρχών θεωρείται το πνευματικό λίκνο των δύο Αλεξάνδρων» εξηγεί.
«Αλλά και άλλοι λόγιοι του νησιού μας μέσα σε αυτόν τον ναό γαλουχήθηκαν, όπως ο τρίτος μεγάλος λόγιος, ο ιερέας Γεώργιος Ρήγας, ο παπα-Γιώργης Ρήγας, ο οποίος είναι ο λαογράφος του νησιού μας, ήταν εφημέριος σε αυτόν τον ναό. Ηταν παπάς και δάσκαλος, έζησε τους δύο Αλεξάνδρους, και τον Παπαδιαμάντη και τον Μωραϊτίδη, μάλιστα είναι ο ιερέας που εξεφώνησε τους επικήδειους και στον Παπαδιαμάντη και στον Μωραϊτίδη. Και εγώ προσωπικά τον έζησα τον παπα-Γιώργη τον Ρήγα. Οταν κοιμήθηκε ήμουν μαθητής Γυμνασίου, οπότε τον θυμάμαι καλά. Μας έκανε κατηχητικό και μας έλεγε και πολλές ιστορίες από τη ζωή των δύο Αλεξάνδρων».
Στην ερώτηση τι θυμάται χαρακτηριστικά από εκείνη την περίοδο αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν ξεχνώ που μας έκανε κατηχητικό και μας έλεγε, το θέμα του, ότι δεν πρέπει να κρατάμε κακία. Δεν πρέπει να κρατάμε κακία. Σαν άνθρωποι, μας έλεγε, και σαν παιδιά που είμαστε μπορεί να μαλώσουμε. Αλλά να το ξεχνάμε να μην κρατάμε την κακία».
Η ανέγερση
Επιστρέφοντας στο 1837 και την περίοδο ανέγερσης του ναού αναφέρει: «Βέβαια τότε οι Σκιαθίτες έμεναν οι περισσότεροι στο κάστρο ακόμα (1780). Οταν ήρθαν εδώ οι πρόσφυγες από τη Λίμνη Ευβοίας έφεραν μαζί τους την εικόνα αυτή της Παναγίας, την ονομαζόμενη των κτητόρων. Είναι η θαυματουργή εικόνα. Αυτή η εικόνα είναι έργο του 1700 και την έφεραν στη Σκιάθο το 1780».
Ο ναός των Τριών Ιεραρχών βρίσκεται στο κέντρο της πόλης πάνω από το παλιό λιμάνι της και θαρρείς ότι «κρατάει» την ιστορία της. «Οταν άρχισε να αυξάνεται ο πληθυσμός», συνεχίζει ο πατέρας Παντελεήμων, «ο παλιός ναός του Αγίου Χαραλάμπους δεν χωρούσε τους ενορίτες, οπότε τον γκρέμισαν και έφτιαξαν έναν καινούργιο, όπως τον βλέπετε σήμερα, τον οποίο αφιέρωσαν στο Γενέθλιο της Παναγίας. Ιδρύεται πλέον αυτός ο νέος ναός, χτισμένος το 1837 με το καμπαναριό, που είναι νεότερο, είναι του 1900, και έχει ύψος 17 μέτρων».
Και συνεχίζει περιγράφοντας την ιστορία του ναού: «Σε αυτόν λοιπόν τον ναό υπάρχουν αρκετά κειμήλια. Εκτός από την ασημένια εικόνα της Παναγίας, βρίσκονται εδώ έργα του 1600-1700, όπως δύο εικόνες των Αγίων Αναργύρων και η αποκεφάλιση του Τιμίου Προδρόμου από το τέμπλο του Χριστού στο κάστρο».
«Πέρυσι τον Απρίλιο, βγάλαμε το “πουκάμισο”, το συντηρήσαμε με άδεια της αρχαιολογικής υπηρεσίας και φαίνεται πως ήταν μέσα η εικόνα ζωγραφισμένη. Αυτό αποτελεί ένα αφιέρωμα, το οποίο τοποθέτησαν το 1822 για κάποιο θαύμα που έκανε η Παναγία. Την “ασήμωσαν”, δηλαδή της έβαλαν αυτή την ασημένια επένδυση, τον Ιούνιο του 1822. Και σκεφτείτε ότι αυτό συνέβη σε χρόνια επανάστασης, σε εποχές οικονομικά δύσκολες. Παρ’ όλα αυτά, οι κάτοικοι βρήκαν τον τρόπο να ευχαριστήσουν την Παναγία, φτιάχνοντάς της αυτό το “πουκάμισο” από εξαιρετικής ποιότητας ασήμι» συμπληρώνει.
«Ο ναός λοιπόν αυτός, ως ενοριακός ναός, στέγασε τις χαρές και τις λύπες όλων των κατοίκων της περιοχής. Βρίσκονται αρκετά κειμήλια σε αυτόν τον ναό, όπως πολλά λείψανα αγίων, τα οποία φυλάσσουμε μέσα στο άγιο βήμα, όπως και πολλές παλιές εικόνες που βρίσκονται πάνω στον γυναικωνίτη. Εχουμε επίσης τις τέσσερις εικόνες από το τέμπλο του Χριστού στο κάστρο. Το τέμπλο, όλο ξύλινο, επιχρυσωμένο, είναι έργο του 1875. Οι εικόνες, εκτός από τις δύο, την Παναγία και τον Χριστό, οι υπόλοιπες είναι φτιαγμένες στο Αγιον Ορος. Οι υπόλοιπες τοιχογραφίες που βλέπετε είναι πολύ νεότερες, από το 1944» επισημαίνει.
Και ο πατέρας Παντελεήμων καταλήγει λέγοντας ότι «το κουβούκλιο για τον Επιτάφιο, έργο του 1902, είναι φτιαγμένο από γύψο και ξύλο και το έφεραν από τη Σύρο. Οι αγιογραφίες είναι φτιαγμένες από Αγιορείτες που τις αγιογράφησαν στην περιοχή του Αγίου Ορους και ήταν επηρεασμένες από τη ρωσική τεχνοτροπία, όχι την αναγεννησιακή».
