Οι έφηβοι αποτελούμε διαχρονικά αντικείμενο σχολιασμού από τις μεγαλύτερες γενιές. Πολύ συχνά ακούμε ότι «οι νέοι έχουν αλλάξει», ότι περνάμε ατελείωτες ώρες μπροστά από μια οθόνη, ότι δεν έχουμε ενδιαφέροντα ή ότι αδιαφορούμε για το μέλλον μας. Στη σημερινή εποχή, μάλιστα, η κριτική απέναντί μας φαίνεται ακόμη πιο έντονη, καθώς η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Πολλές φορές, όμως, οι ενήλικοι επικεντρώνονται μόνο σε αυτό που βλέπουν εξωτερικά και όχι σε όσα πραγματικά βιώνουμε.
Πίσω από τις φωτογραφίες, τα βίντεο και τη συνεχή παρουσία στα social media υπάρχουν έφηβοι που προσπαθούν καθημερινά να διαχειριστούν άγχος, ανασφάλειες, πίεση και φόβο για το μέλλον. Υπάρχουν νέοι άνθρωποι που προσπαθούν να βρουν τη θέση τους σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς και απαιτεί από αυτούς να ωριμάσουν πολύ γρήγορα. Για αυτόν τον λόγο αποφασίσαμε στο σχολείο μας να πραγματοποιήσουμε μια έρευνα με τη συμμετοχή μαθητών και μαθητριών όλων των ηλικιών και τάξεων ώστε να δούμε πώς βιώνουμε εμείς οι ίδιοι την εμπειρία της εφηβείας σήμερα και ποια είναι τα ζητήματα που μας απασχολούν περισσότερο.
Οι ερωτήσεις της έρευνας αφορούσαν τη σχολική ζωή, τη σχέση μας με την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη σωματική και ψυχική μας υγεία, τη διατροφή, την άσκηση, αλλά και τις σχέσεις μας με την οικογένεια και το σχολείο. Παράλληλα, κληθήκαμε να εκφράσουμε ανοιχτά τι είναι αυτό που θεωρούμε ότι θα μπορούσε να βελτιώσει την καθημερινότητά μας και να μας κάνει να αισθανόμαστε περισσότερο υποστηριζόμενοι.
Το σχολείο είναι εντάξει!
Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν αρχικά πως αρκετοί μαθητές και μαθήτριες αισθανόμαστε σχετικά ικανοποιημένοι από τη σχολική μας ζωή. Οι περισσότεροι δήλωσαν ότι ο όγκος των εργασιών είναι διαχειρίσιμος και ότι δεν αισθάνονται υπερβολική πίεση για να πετύχουν υψηλούς βαθμούς. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς συχνά επικρατεί η άποψη ότι οι μαθητές βρίσκονται διαρκώς υπό πίεση. Επιπλέον, πολλοί από εμάς δηλώσαμε ότι νιώθουμε άνετα να ζητήσουμε βοήθεια από τους καθηγητές μας, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχουν σχέσεις εμπιστοσύνης και επικοινωνίας μέσα στο σχολείο.
Κοινωνική ζωή;
Παράλληλα, η πλειοψηφία των μαθητών ανέφερε ότι καταφέρνει να ισορροπήσει τη σχολική με την κοινωνική ζωή. Για εμάς, οι φίλοι και οι κοινωνικές σχέσεις παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Μέσα από αυτές αισθανόμαστε αποδοχή, κατανόηση και ασφάλεια. Είναι σημαντικό να υπάρχει χρόνος όχι μόνο για διάβασμα και υποχρεώσεις, αλλά και για ξεκούραση, διασκέδαση και ουσιαστική επικοινωνία με ανθρώπους της ηλικίας μας. Επίσης, οι περισσότεροι μαθητές δήλωσαν ότι αισθάνονται ασφαλείς στον χώρο του σχολείου, κάτι που αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα υγιές σχολικό περιβάλλον.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν και οι απαντήσεις σχετικά με τη σχέση μας με την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι αλήθεια ότι το κινητό τηλέφωνο και τα social media αποτελούν σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Μέσα από αυτά επικοινωνούμε, ενημερωνόμαστε, ψυχαγωγούμαστε και πολλές φορές εκφραζόμαστε. Ωστόσο, η έρευνα έδειξε ότι αρκετοί από εμάς χρησιμοποιούμε τα μέσα αυτά με μεγαλύτερη ισορροπία απ’ ό,τι συχνά πιστεύουν οι μεγαλύτεροι. Οι περισσότεροι μαθητές δήλωσαν ότι μόνο μερικές φορές συγκρίνουν τη ζωή τους με αυτή που βλέπουν να προβάλλεται στο Διαδίκτυο, ενώ αρκετοί ανέφεραν ότι μπορούν σχετικά εύκολα να απομακρυνθούν από το κινητό τους πριν από τον ύπνο.
Στο κυνήγι της «τέλειας εικόνας»
Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν πολλές φορές τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας. Συχνά ερχόμαστε αντιμέτωποι με «τέλειες εικόνες» ζωής, εμφάνισης και επιτυχίας, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει ανασφάλεια και πίεση. Πολλοί νέοι αισθάνονται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν ότι είναι αρκετά καλοί, όμορφοι ή επιτυχημένοι. Η σύγκριση με άλλους ανθρώπους γίνεται πολλές φορές αναπόφευκτη και επηρεάζει την αυτοπεποίθηση και την ψυχολογία μας.
Αγχος, πίεση και κούραση
Ενα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα της έρευνας αφορά τη σωματική και ψυχική μας υγεία. Πολλοί μαθητές παραδεχθήκαμε ότι αισθανόμαστε συχνά άγχος, πίεση ή ψυχική κούραση. Οι σχολικές υποχρεώσεις, οι απαιτήσεις της καθημερινότητας, οι οικογενειακές δυσκολίες αλλά και η αβεβαιότητα για το μέλλον αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν έντονα την ψυχολογία μας. Για να χαλαρώσουμε, αρκετοί στρεφόμαστε στη μουσική, στον ύπνο, στους φίλους μας, στην άσκηση ή ακόμη και στην ενασχόληση με το Διαδίκτυο και τα παιχνίδια.
Χαμηλά τα ποσοστά γενικής ευτυχίας
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός ότι όταν ζητήθηκε από τους μαθητές να βαθμολογήσουν τη γενική τους ευτυχία, ένα σημαντικό ποσοστό έδωσε πολύ χαμηλές βαθμολογίες. Παρ’ όλο που οι περισσότεροι τοποθέτησαν την ευτυχία τους σε μια μέση κλίμακα, το γεγονός ότι αρκετοί νέοι αισθάνονται τόσο δυσαρεστημένοι ή πιεσμένοι δεν μπορεί να αγνοηθεί. Πολλές φορές οι έφηβοι δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε ανοιχτά όσα αισθανόμαστε, είτε επειδή φοβόμαστε ότι δεν θα γίνουμε κατανοητοί είτε επειδή θεωρούμε ότι οι άλλοι θα υποτιμήσουν τα προβλήματά μας.
Υπάρχουν σωστές αποφάσεις;
Ενα ακόμη σημαντικό ζήτημα που μας απασχολεί είναι το μέλλον. Ζούμε σε μια εποχή αβεβαιότητας, όπου δυσκολευόμαστε να αισθανθούμε σιγουριά για το τι μας περιμένει. Πολλοί από εμάς αγχωνόμαστε για το αν θα καταφέρουμε να σπουδάσουμε αυτό που πραγματικά θέλουμε, αν θα βρούμε εργασία ή αν θα μπορέσουμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια στο μέλλον. Η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών, η ανεργία και η δυσκολία των νέων να ανεξαρτητοποιηθούν μας δημιουργούν συχνά φόβο και απογοήτευση.
Ιδιαίτερα για εμάς τους μαθητές των ΕΠΑΛ, το θέμα της επαγγελματικής αποκατάστασης είναι ακόμη πιο έντονο. Από μικρή ηλικία καλούμαστε να επιλέξουμε ειδικότητα και να σκεφτούμε ποιο επάγγελμα θέλουμε να ακολουθήσουμε. Πολλοί αισθανόμαστε πίεση να πάρουμε «σωστές αποφάσεις» για το μέλλον μας, ενώ ταυτόχρονα δεν είμαστε πάντα σίγουροι για το τι πραγματικά θέλουμε. Υπάρχει επίσης ο φόβος της αποτυχίας, αλλά και η ανάγκη να αποδείξουμε ότι μπορούμε να πετύχουμε, παρά τις δυσκολίες ή τα στερεότυπα που συχνά υπάρχουν γύρω από την επαγγελματική εκπαίδευση.
Παράλληλα, πολλοί νέοι αισθανόμαστε ότι η φωνή μας δεν ακούγεται αρκετά. Μέσα στο σχολείο, αλλά και μέσα στην οικογένεια, αρκετές φορές έχουμε την αίσθηση ότι οι αποφάσεις παίρνονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη μας. Αυτό που ζητούμε περισσότερο δεν είναι απόλυτη ελευθερία ή έλλειψη ορίων. Αυτό που πραγματικά θέλουμε είναι κατανόηση, επικοινωνία και σεβασμός. Θέλουμε να μπορούμε να μιλάμε ανοιχτά για όσα μας προβληματίζουν χωρίς φόβο ότι θα κριθούμε ή θα υποτιμηθούμε.
Οι έφηβοι σήμερα δεν είμαστε αδιάφοροι, ούτε αμέτοχοι. Αντίθετα, προσπαθούμε καθημερινά να διαχειριστούμε απαιτήσεις, υποχρεώσεις, κοινωνικές πιέσεις και προσωπικές αναζητήσεις. Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε και ποιοι θέλουμε να γίνουμε. Μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς, αναζητούμε σταθερότητα, αποδοχή και ελπίδα.
Ισως, λοιπόν, αντί να κρινόμαστε συνεχώς για τις συνήθειές μας ή για τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε, να χρειάζεται πρώτα να ακουστούμε πραγματικά. Γιατί πίσω από κάθε έφηβο υπάρχει ένας νέος άνθρωπος που παλεύει με φόβους, όνειρα, στόχους και ανησυχίες.
Τελικά, δεν ζητούμε πολλά. Ζητούμε ανθρώπους που θα μας εμπιστεύονται, θα μας ακούνε και θα μας στηρίζουν. Ζητούμε ένα σχολείο που θα μας καθοδηγεί ουσιαστικά, οικογένειες που θα προσπαθούν να μας καταλάβουν και μια κοινωνία που θα μας δίνει ελπίδα ότι μπορούμε να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο βήμα για μια κοινωνία που θέλει πραγματικά να σταθεί δίπλα στους νέους της.
