Απολιγνιτοποίηση, δίκαιη μετάβαση, βιώσιμη ανάπτυξη, έννοιες που τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και περισσότερο. Ακούμε για βιώσιμες πόλεις, βιώσιμα ταξίδια, βιώσιμες μετακινήσεις, ως και για τον καφέ που πίνουμε μαθαίνουμε ότι προέρχεται από βιώσιμες καλλιέργειες! Λέξεις που απλά είναι στη μόδα ή έχουν πραγματική σημασία για πόλεις όπως η Κοζάνη, η οποία μέχρι πρόσφατα έδινε ρεύμα σε όλη τη χώρα χάρη στο πλούσιο σε λιγνίτη υπέδαφός της;
Η συντακτική μας ομάδα αποφάσισε να ερευνήσει τις έννοιες της βιώσιμης ανάπτυξης και της απολιγνιτοποίησης. Να αναζητήσει έτσι τον βαθμό γνώσης αυτών των εννοιών, τις απόψεις και τις ανησυχίες των μαθητών και μαθητριών, καθώς και την προθυμία τους να συμμετάσχουν σε δράσεις σχετικές με τη βιωσιμότητα.
Αρχικά ζητήθηκε από τους νέους να απαντήσουν στην ερώτηση αν γνωρίζουν τις έννοιες «βιώσιμη ανάπτυξη – βιωσιμότητα». Σχεδόν οι μισοί μαθητές (49%) δήλωσαν ότι γνωρίζουν τον όρο «βιώσιμη ανάπτυξη», ενώ το 51% δεν έχει προηγούμενη ενημέρωση.
Παρ’ όλα αυτά, όταν ζητήθηκε να ορίσουν τον όρο, το 78% επέλεξε τον σωστό ορισμό, αναγνωρίζοντας ότι η βιώσιμη ανάπτυξη συνδυάζει προστασία του περιβάλλοντος, κοινωνική ευημερία και μέριμνα για τις μελλοντικές γενιές.
Η ανακύκλωση
Στην ερώτηση ποιες ενέργειες θεωρούν ότι συμβάλλουν στη βιώσιμη ανάπτυξη, οι μαθητές και μαθήτριες φαίνεται να αναγνωρίζουν τις πιο βασικές πρακτικές που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα. Η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση υλικών συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό (63%), ενώ υψηλά ποσοστά εμφανίζουν η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (50%) και οι πράσινες μεταφορές (48%). Παρά τα θετικά αυτά ευρήματα, υπάρχει και ένα ποσοστό (11%) μαθητών που δεν μπορεί να προσδιορίσει επακριβώς τέτοιες ενέργειες, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για συστηματικότερη ενημέρωση.
Στον προβληματισμό εάν η βιωσιμότητα θεωρείται μόδα ή πραγματική ανάγκη για το μέλλον, η πλειονότητα των μαθητών (81%) θεωρεί ότι η βιωσιμότητα αποτελεί «πραγματική ανάγκη» για το μέλλον. Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό (10%) την αντιλαμβάνεται ως «μόδα».
Θέλοντας να διερευνήσουμε τις γνώσεις των μαθητών γύρω από το θέμα της απολιγνιτοποίησης, θέσαμε το ερώτημα αν γνωρίζουν τον όρο. Περίπου οι μισοί μαθητές (45%) κατανοούν ότι η απολιγνιτοποίηση αφορά τη σταδιακή παύση της χρήσης λιγνίτη. Αυτό δείχνει ότι η έννοια της απολιγνιτοποίησης, παρ’ όλο που στην πόλη μας είναι θέμα μεγάλης σημασίας και συζητιέται παντού, τον τελευταίο καιρό παραμένει ασαφής για αρκετούς μαθητές.
Οι συνέπειες
Στη συνέχεια ζητήθηκε να αναγνωρίσουν ποιες είναι οι πιο σημαντικές συνέπειες για την πόλη αλλά και για όλη τη Δυτική Μακεδονία από τη απολιγνιτοποίηση. Οι μαθητές αναγνωρίζουν τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες. Το 45% θεωρεί ότι η απολιγνιτοποίηση θα αυξήσει την ανεργία και θα δημιουργήσει οικονομικές δυσκολίες, αλλά σίγουρα βλέπουν ότι θα ζουν σε ένα πιο καθαρό περιβάλλον.
Ρωτώντας τους μαθητές αν η απολιγνιτοποίηση είναι ευκαιρία ή απειλή για την πόλη μας, το 62% πιστεύει ότι η απολιγνιτοποίηση «εξαρτάται από τον τρόπο που θα γίνει». Αυτό δείχνει υψηλό επίπεδο ωριμότητας και κατανόησης της πολυπλοκότητας του θέματος. Δυστυχώς στην ερώτηση αν ενδιαφέρονται να λάβουν μέρος σε δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, το 45% των συμμαθητών μας δείχνει μέτριο ενδιαφέρον.
Οι κρίσιμες ερωτήσεις
Ζητήσαμε επίσης από τους μαθητές και τις μαθήτριες να απαντήσουν στην ερώτηση: «Τι θα ήθελες να μάθεις περισσότερο σχετικά με την απολιγνιτοποίηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη;». Από τις απαντήσεις αναδεικνύονται κοινά θέματα ενδιαφέροντος:
Πώς θα πραγματοποιηθεί η απολιγνιτοποίηση και ποια είναι τα στάδιά της;
Ποιες θα είναι οι οικονομικές επιπτώσεις για την Κοζάνη;
Τι θα γίνει με τις θέσεις εργασίας της ΔΕΗ;
Πώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας επηρεάζουν την καθημερινότητα;
Πώς μπορεί ο καθένας να συμβάλει στη βιωσιμότητα;
Ποιες τεχνολογίες μπορούν να υποστηρίξουν τη μετάβαση;
Είναι προφανές έτσι ότι οι νέοι, εκφράζοντας ενδεχομένως και τις απόψεις των οικογενειών τους, ζητούν καθαρή, αντικειμενική και οργανωμένη ενημέρωση, κάτι που δείχνει το έντονο ενδιαφέρον τους και τη διάθεση για κατανόηση του προβλήματος.
Τέλος, τους ζητήσαμε να απαντήσουν στο ερώτημα: «Ποιες καθημερινές σου συνήθειες μπορείς να αλλάξεις για να συμβάλεις στη βιωσιμότητα;». Οι περισσότεροι μαθητές αναγνώρισαν αλλαγές που μπορούν να εφαρμόσουν άμεσα, όπως σωστή ανακύκλωση, μείωση χρήσης πλαστικών, εξοικονόμηση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας, χρήση ποδηλάτου ή περπάτημα, υπεύθυνη κατανάλωση προϊόντων.
Υπάρχουν όμως και μαθητές που δηλώνουν ότι δεν γνωρίζουν ή θεωρούν ότι δεν μπορούν να συμβάλουν, στοιχείο που αναδεικνύει την ανάγκη για περισσότερη εκπαιδευτική καθοδήγηση.
Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν την ανάγκη για εκπαιδευτικά προγράμματα, δράσεις και ενημερωτικές πρωτοβουλίες που θα βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν σε βάθος τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης, αλλά και να συμμετέχουν ενεργά σε αυτό. Η Κοζάνη δεν πρέπει να είναι απλώς ένας χάρτης με φουγάρα και εργοστάσια, άλλα ούτε και ένα απέραντο χωράφι φωτοβολταϊκών! Η Κοζάνη είναι άνθρωποι, σχολεία, γειτονιές, ιδέες. Οι εκφράσεις «βιώσιμη ανάπτυξη» και «δίκαιη μετάβαση» είναι μόνο η αρχή. Το κρίσιμο βήμα είναι η μετάβαση στη δράση, όπου η γνώση, η τεχνολογία, η συνείδηση και η συμμετοχή όλων των πολιτών, μικρών και μεγάλων, συνεργάζονται για να γίνουν πράξη στην Κοζάνη.
Το δίλημμα των νέων της πόλης μας
Των Θεοδώρας Δουγαλή και Μαρίας Φερλαχίδου
Τα τελευταία χρόνια ακούμε ολοένα και πιο συχνά στην πόλη μας την έκφραση «πράσινη Κοζάνη». Είναι η περίφημη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τις ανεμογεννήτριες, τα φωτοβολταϊκά και ό,τι άλλο φέρνει μια εποχή ευαισθητοποιημένη προς το περιβάλλον, αντικαθιστώντας τον «βρώμικο» λιγνίτη.
Και, ναι, ίσως και να είναι η ευκαιρία της Κοζάνης, μια δική μας ευκαιρία να αποκτήσουμε μια ποιότητα ζωής που παλιά δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε. Ως μαθήτριες που μεγαλώσαμε σε αυτή την πόλη, η σκέψη μιας Κοζάνης με περισσότερο καθαρό ουρανό και λιγότερη ατμοσφαιρική ρύπανση μοιάζει συγχρόνως ξένη και γοητευτική. Είναι σαν να προσπαθούμε να ξεπλύνουμε δεκαετίες λιγνίτη και να χαράξουμε μια νέα εικόνα, πιο φιλική προς το περιβάλλον.
Επιπλέον, βλέπουμε ότι μπορούμε να φτιάξουμε μια πόλη που δεν εγκλωβίζεται στο παρελθόν της, αλλά παλεύει να εξελιχθεί και να προχωρήσει προς ένα καλύτερο μέλλον.Παρ’ όλα αυτά όσο ελκυστικό και αν ακούγεται αυτό το «πράσινο όνειρο», δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και να παραβλέψουμε τις ανησυχίες που το συνοδεύουν. Η απολιγνιτοποίηση ίσως προσφέρει καθαρότερο περιβάλλον, αλλά ταυτόχρονα φέρνει έναν φόβο για το μέλλον της πόλης μας.
Το φάντασμα της ανεργίας
Τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για εμάς τους μαθητές που σε λίγα χρόνια θα πρέπει να ψάξουμε δουλειά; Η οικονομία της Κοζάνης ήταν δεμένη σχεδόν ολοκληρωτικά με τα εργοστάσια της ΔΕΗ. Με το κλείσιμό τους οι θέσεις εργασίας μειώνονται, και για μια μικρή πόλη όπως η Κοζάνη αυτό είναι ισχυρό ταρακούνημα. Ακούμε διάφορες συζητήσεις από συνομηλίκους μας, τους βλέπουμε να ανησυχούν, ότι αν δεν αλλάξει κάτι η ανεργία είναι μονόδρομος. Ολο και περισσότεροι νέοι θα εγκαταλείπουν τον τόπο τους, την Κοζάνη, και είτε ο λόγος θα είναι για να σπουδάσουν σε άλλη πόλη είτε για εύρεση εργασίας. Είναι άδικο για εμάς να νιώθουμε ότι πρέπει να αφήσουμε πίσω τον τόπο μας για αναζήτηση περισσότερων επαγγελματικών ευκαιριών, καλύτερων μισθών για μια αξιοπρεπή διαβίωση.
Η αλήθεια είναι ότι η «πράσινη Κοζάνη» δεν φτάνει από μόνη της. Για εμάς το ζητούμενο δεν είναι μόνο να σωθεί το περιβάλλον, αλλά να βρεθεί ένας λόγος να μας κρατάει εδώ. Θέλουμε θέσεις εργασίας, που να μας δίνουν λόγο για να μείνουμε. Βλέπουμε γονείς, θείους και γνωστούς να φοβούνται για το αύριο, για το μέλλον το δικό τους και των παιδιών τους.
Η Κοζάνη μπορεί να γίνει βιώσιμη πόλη. Αρκεί η μετάβαση να μην αφήνει πίσω της τους ανθρώπους της. Αν κάτι ελπίζουμε ως μαθητές που αγαπούν τον τόπο τους, είναι να μη χαθεί η ψυχή της Κοζάνης μέσα στον αγώνα της να γίνει πιο «πράσινη». Γιατί η αληθινή πρόοδος δεν είναι να αλλάξουν μόνο οι πηγές ενέργειας, αλλά να αλλάξει και η ζωή των ανθρώπων προς το καλύτερο.
Μια βίαιη μετάβαση με πολλά «θύματα»
Της Σίας Ραφαηλία
Κάθθε αλλαγή που οδηγεί σε έναν καλύτερο δρόμο πρέπει να οργανώνεται σωστά από το κράτος ώστε να μειώνονται οι πιθανές παρενέργειές της. Οι οποίες είναι βέβαιο ότι δεν είναι ευθύνη των πολιτών. Είναι γνωστό σε όλους τους πολίτες της περιοχής μας ότι τα εργοστάσια λιγνίτη της ΔΕΗ ήταν ένα από τα πιο σημαντικά έργα της περιοχής και ο βασικός της οικονομικός πνεύμονας.
Ομως με τα καινούργια δεδομένα της αντικατάστασης του λιγνίτη για την παραγωγή ενέργειας, κι ενώ αναμενόταν μια σταδιακή απολιγνιτοποίηση, ώστε ομαλά να προσαρμοστεί η περιοχή μας σε αυτά, τα τελευταία χρόνια ζούμε πρωτόγνωρες συνθήκες βίαιης αλλαγής για όλη την περιοχής της Δυτικής Μακεδονίας. Ειδικότερα, το πιο σημαντικό πρόβλημα είναι οι εκατοντάδες θέσεις εργασίας που χάθηκαν.
Πολλοί από τους συμπολίτες μας είναι τώρα αναγκασμένοι να αναζητήσουν εργασία σε άλλες περιοχές ή ακόμη και σε άλλες πόλεις. Αυτό θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο τις οικογένειες των εργαζομένων, καθώς καλούνται να αντεπεξέλθουν σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, αλλά και τις τοπικές επιχειρήσεις που έχουν πλέον σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης.
Την ίδια στιγμή, μαζί με τη σταδιακή ερήμωση της πόλης, οι νέοι μετακινούνται από αυτήν προκειμένου να βρουν μια πιο ζωντανή πόλη και καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Ως αποτέλεσμα, αυτό έχει οδηγήσει στη συρρίκνωση της Κοζάνης, κάνοντας την τοπική αγορά και την κοινωνική ζωή ευάλωτες. Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί ότι οι εργαζόμενοι στα εργοστάσια δούλευαν για δεκαετίες, σε περιβάλλον εργασίας με υψηλό βαθμό καταπόνησης και επικινδυνότητας.
Τώρα, με την εγκατάλειψη που αισθάνονται, αναρωτιούνται αν άξιζαν όλα αυτά, αλλά υπάρχει επίσης και το ερώτημα: Τι θα συμβεί με αυτά τα εργοστάσια; Θα εγκαταλειφθούν πλήρως; Θα χρησιμοποιηθούν για κάποιον άλλον σκοπό;
Ολα αυτά δημιουργούν αίσθημα ανησυχίας στους πολίτες της πόλης. Επιπλέον, οι τιμές του ηλεκτρισμού έχουν εκτοξευθεί. Τώρα, με την αύξηση των τιμών, είναι πολύ δύσκολο να προσαρμοστεί κανείς στον νέο τρόπο ζωής.
Παρά τη μεγάλη σημασία των πολιτικών προστασίας του περιβάλλοντος δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε ότι τα εργοστάσια λιγνίτη ήταν ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια της περιοχής. Με το κλείσιμό τους, τα πράγματα έχουν γίνει δύσκολα και υπάρχει έντονη ανησυχία στην πόλη μας. Αρκεί κατ’ επέκταση να ακολουθήσουν ώριμες πολιτικές και μια σωστά μελετημένη από την Πολιτεία χάραξη της επόμενης ημέρας.
