Είναι ένα μέρος που συνδυάζει τον μύθο, την ιστορία και τη φύση όσο λίγες περιοχές της Ελλάδας. Ενας τόπος που «παντρεύει» μοναδικά το βουνό με τη θάλασσα. Ο λόγος για την Πιερία, η οποία με πυρήνα τον Ολυμπο και τα Πιέρια, κατοικήθηκε από τα προϊστορικά χρόνια. Οι κάτοικοί της ίδρυσαν οικισμούς, είχαν αναπτυγμένο πολιτισμό και στενές εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις με τη Νότια Ελλάδα.
Σύμφωνα με τη σχολική σύμβουλο Φιλολόγων και επόπτρια Ποιότητας της Εκπαίδευσης του Νομού Πιερίας, κυρία Βάνα Αγγέλη, τα τελευταία χρόνια, κατά τη διάρκεια έργων του ΟΣΕ, ανακαλύφθηκε στον Μακρύγιαλο Πιερίας ο μεγαλύτερος εκτεταμένος οικισμός της νεότερης νεολιθικής περιόδου.
«Στη μεγαλύτερη σωστική ανασκαφή που έγινε ποτέ στην Ελλάδα», αναφέρει η κυρία Αγγέλη, «ανακαλύφθηκε ένας νεολιθικός οικισμός, με μοναδικές προϊστορικές κατασκευές, που κάλυπτε περίπου 500 στρέμματα, με σπίτια σε μορφή ημιυπόγειων καλυβών και βρέθηκαν πολλά λίθινα εργαλεία, όπλα και κοσμήματα της νεολιθικής εποχής. Η Πιερία δίνει συνεχώς αρχαιολογικά ευρήματα και μαρτυρίες έντονης κατοίκησης και υψηλού πολιτισμού στα προϊστορικά χρόνια. Σε νεκροταφεία της Εποχής του Χαλκού αλλά και της Εποχής του Σιδήρου βρέθηκαν αγγεία και κοσμήματα υψηλής τέχνης που φυλάσσονται στο μουσείο του Δίου».
Το Δίον ήταν η ιερή πόλη των Μακεδόνων και η Πύδνα το μοναδικό λιμάνι του Μακεδονικού Βασιλείου, κοντά στις Αιγές (σημερινή Βεργίνα), την πρώτη ιστορική πρωτεύουσα των Μακεδόνων, όπου αποκαλύφθηκαν οι βασιλικοί τάφοι. Αλλες αρχαίες πόλεις της Πιερίας ήταν η Μεθώνη, η Πύδνα, τα Λείβηθρα, η Ηράκλεια (στην περιοχή του Πλαταμώνα), η Πίμπλεια και η Πιερίδα στους πρόποδες του Ολύμπου.
Τέλος, η πρωτεύουσα του Νομού Πιερίας, η Κατερίνη, είναι νεότερη πόλη, η οποία αναπτύχθηκε στη διάρκεια του 20ού αιώνα με κατοίκους από τα ορεινά χωριά και πρόσφυγες. Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων η Κατερίνη δέχεται το πρώτο προσφυγικό κύμα από την Ανατολική Θράκη, ενώ μετά το 1922 καταφθάνουν Πόντιοι και Μικρασιάτες πρόσφυγες.
Τρία εκπαιδευτικά προγράμματα
Η κυρία Αγγέλη μίλησε για τα τρία εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιούνται για τα Γυμνάσια και Λύκεια του Νομού με τη συνεργασία της Συμβούλου Εκπαίδευσης Φιλολόγων, της Εφορείας Αρχαιοτήτων του Νομού και την υποστήριξη της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πιερίας, η οποία διαθέτει (κάθε Παρασκευή) δύο φιλολόγους με σπουδές στην Αρχαιολογία και τη Μουσειοπαιδαγωγική (Πάρις Παπαγεωργίου και Βάλια Βατζόλα). Τα προγράμματα συνδέονται με τα μαθήματα της Αρχαίας Ιστορίας και της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας του Γυμνασίου και των δύο πρώτων τάξεων του Λυκείου. Αποσκοπούν στον υπερκερασμό του βιβλιοκεντρικού και σχολειοκεντρικού μαθήματος, αξιοποιώντας τον μεγάλο πλούτο των αρχαιολογικών χώρων: του αρχαίου Δίου, των αρχαίων Λειβήθρων και της αρχαίας Πύδνας και Μεθώνης.
Δίον, η ιερή πόλη των Μακεδόνων
Το Δίον, χτισμένο στους ανατολικούς πρόποδες του Ολύμπου, ήταν η ιερή πόλη των Μακεδόνων όπου υψωνόταν ο μεγαλοπρεπής ναός του Ολυμπίου Διός.
Οι πολύχρονες ανασκαφές, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Δημήτριου Παντερμαλή, έφεραν στο φως σπουδαία ευρήματα.
Από τα καλύτερα κτίρια που ανακαλύφθηκαν είναι οι ρωμαϊκές θέρμες (λουτρά), το Ωδείο και η έπαυλη του Διονύσου, μια κατοικία με επιδαπέδια ψηφιδωτά. Η επίσκεψη στα ερειπωμένα μνημεία του Δίου, που ανήκουν στην ελληνιστική, τη ρωμαϊκή και παλαιοχριστιανική περίοδο, δεν είναι απλώς μια επίσκεψη στο παρελθόν μιας ιστορικής πόλης της Μακεδονίας με εξαιρετικό πολεοδομικό σχέδιο, οριζόντιους και κάθετους δρόμους, αλλά και ταξίδι αναψυχής σε ένα αρχαιολογικό πάρκο που το χαρακτηρίζει η φυσική ομορφιά.
Το μουσείο του Δίου, που εγκαινιάστηκε το 1983, δίνει μια πλήρη εικόνα της καθημερινής ζωής και του πολιτισμού των κατοίκων του αρχαίου Δίου, από την Εποχή του Σιδήρου έως τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.
Στη μεγάλη ισόγεια αίθουσα παρουσιάζονται ευρήματα από τις ρωμαϊκές θέρμες και τα ιερά της Δήμητρας και της Ισιδας. Στον όροφο, ανάμεσα στα άλλα, εκτίθεται ένα εξαιρετικό εύρημα, που χρονολογείται τον 1ο π.Χ. αιώνα. Είναι ένα μοναδικό μουσικό όργανο της αρχαιότητας, η περίφημη ύδραυλις του Δίου, που βρέθηκε στις ανασκαφές το 1992. Σώθηκαν οι χάλκινοι σωλήνες του οργάνου και όλο το σύστημα που παρήγαγε τους ήχους.
Το Ιερό της Ισιδας ήταν κτισμένο έξω από το τείχος της αρχαίας πόλης του Δίου
Μαθαίνουμε παίζοντας στο αρχαίο Δίον
Στο αρχαίο Δίον υλοποιείται και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα βιωματικής μουσειακής αγωγής «Μαθαίνουμε παίζοντας στο αρχαίο Δίον». Στο πλαίσιο αυτό, λαμβάνει χώρα το εκπαιδευτικό παιχνίδι «ποιος έκλεψε τα προσωπεία». Τα παιδιά, ως «ερευνητές», πρέπει να ολοκληρώσουν αποστολές σχετικές με τα εκθέματα για να βρουν τα χαμένα προσωπεία. Επίσης, υπάρχουν παιχνίδια με κάρτες αλλά και ανασκαφικά σκάμματα (προσομοιώσεις) στον αρχαιολογικό χώρο, τα οποία έχουν ως σκοπό να φέρουν τα παιδιά σε επαφή με την αρχαιολογική επιστήμη και πλήθος επαγγελμάτων.
Αγαπημένος τόπος των Μουσών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και όσα μας είπε η κυρία Αγγέλη για τα Λίβηθρα ή Λείβηθρα, που ήταν αρχαία πόλη ή ιερός τόπος στις ανατολικές πλαγιές του Ολύμπου, κοντά σε φαράγγια και πηγές. Σύμφωνα με τη μυθολογία, εκεί είχε ταφεί ο Ορφέας από τις Μούσες. Ηταν το αγαπημένο μέρος των Μουσών, γι’ αυτό και το όνομα των νυμφών στα Αρχαία Ελληνικά ήταν Λειβηθρίδες, νύμφες των πηγών.
Με την κατασκευή του ΠΑΘΕ (αυτοκινητόδρομος Πάτρα – Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Εύζωνοι), αναδείχθηκαν σημαντικά ευρήματα πολλών ιστορικών σταδίων, ακόμη και της Μυκηναϊκής Εποχής, αλλά και της Εποχής του Αρχέλαου.
Στο Βιωματικό Πάρκο των Λειβήθρων δημιουργήθηκε μια προσομοίωση μυκηναϊκής οικίας. Εκεί, υλοποιείται το δεύτερο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου με τίτλο «Γνωρίζουμε τα Αρχαία Λείβηθρα». Οι μαθητές έρχονται σε επαφή με το παρελθόν και γίνονται μικροί αρχαιολόγοι: ανασκάπτουν, μετρούν, καταγράφουν, περιγράφουν, ενώ όταν δεν έχει καλό καιρό, στον σκεπασμένο χώρο δημιουργούν με πηλό μιξογενή δημιουργήματα και κατόψεις σπιτιών.
Μουσειακή Αποθήκη Μακρυγιάλου
Στη συνέχεια η κυρία Αγγέλη αναφέρθηκε στο τρίτο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «Εξερευνούμε την αρχαία Βόρεια Πιερία», που υλοποιείται στην επισκέψιμη Μουσειακή Αποθήκη Μακρυγιάλου, έναν πολιτιστικό χώρο στον Μακρύγιαλο της Πιερίας, όπου αποθηκεύονται, συντηρούνται και εκτίθενται αρχαιολογικά ευρήματα από ανασκαφές της περιοχής. Αρχικά οι μαθητές ξεναγούνται στον πρώτο όροφο, όπου γίνεται εισαγωγή από τους δύο αρχαιολόγους στην ιστορία και την αρχαιολογία της Βόρειας Πιερίας με πληροφοριακό υλικό και φωτογραφίες σημαντικών ευρημάτων από την περιοχή. Στη συνέχεια περιηγούνται στην προθήκη με αγγεία και ευρήματα της κλασικής και ελληνιστικής εποχής από τα νεκροταφεία και τους οικισμούς της Β. Πιερίας, καθώς και σε δεύτερη προθήκη με αγγεία της Εποχής Σιδήρου. Τέλος, μαθαίνουν για το εμπόριο και τις επαφές του τόπου με άλλες περιοχές.
Ακολούθως, τα παιδιά παίζουν κατά ομάδες:
- Το μουσειακό επιτραπέζιο παιχνίδι «Η Μέδουσα θα σε σώσει», που σχεδίασε η κυρία Βάλια Βατζόλα.
- Το εκπαιδευτικό παιχνίδι «Κατάρα της Μέδουσας», που σχεδίασε η εκπαιδευτικός-συγγραφέας Ζωή Καραγεωργίου. Οσοι συμμετέχουν καλούνται να λύσουν σε προκαθορισμένο χρόνο μια σειρά γρίφων διαβαθμισμένης δυσκολίας, για να ξεφύγουν από την κατάρα της φοβερής και τρομερής Μέδουσας, που πετρώνει όποιον την κοιτάζει στα μάτια.
Πρόταση ίδρυσης παγκόσμιου μουσείου γραφής
Ιδιαίτερη μνεία έκανε η κυρία Αγγέλη στη γραφή ως ένα από σημαντικότερα ευρήματα της Μουσειακής Αποθήκης στον Μακρύγιαλο, καθώς σε χρηστικά αγγεία βρίσκονται δείγματα της ελληνικής γλώσσας στα πρωιμότερα δείγματα της αλφαβήτου.
Εκτιμάται μάλιστα από τους αρχαιολόγους και τους επιγραφολόγους ότι το φοινικικό αλφάβητο ήρθε πρώτα στην Πιερία λόγω των εμπορικών συναλλαγών που είχαν τα δύο λιμάνια της Πιερίας (Πύδνα και Μεθώνη). Μάλιστα, μια αμερικανική ομάδα αρχαιολόγων, που ανέσυρε πάρα πολλά σημαντικά ευρήματα, πρότεινε να δημιουργηθεί εκεί το παγκόσμιο μουσείο γραφής.
Η Μουσειακή Αποθήκη έχει χρησιμοποιηθεί και ως χώρος για πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως ομιλίες και παρουσιάσεις για την αρχαιολογία της Πιερίας στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ολύμπου.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στην εφημερίδα TO BHMA της Κατερίνης που κυκλοφόρησε με «Το Βήμα της Κυριακής» στις 22 Φεβρουαρίου 2026.
