Νέα δεδομένα διαμορφώνει σε γεωπολιτική και γεωοικονομία η πολυαναμενόμενη εδώ και καιρό λήξη του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. «Ζούμε ιστορικές στιγμές» σημείωνε την περασμένη εβδομάδα ανώτερο τραπεζικό στέλεχος στην Αθήνα, αξιολογώντας την αξία και τη σημασία όσων εξελίχθηκαν το προηγούμενο διάστημα στη Μέση Ανατολή.
Η ειρήνευση, σύμφωνα με τις προβλέψεις της, θα ελευθερώσει τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, θα αποκαταστήσει διεθνώς την προσφορά ενεργειακών αγαθών, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα ξαναβρούν τον ρυθμό τους και λογικά οι τιμές των καυσίμων, όπως και των προϊόντων της πληγείσης από την τελευταία κρίση χημικής βιομηχανίας, θα υποχωρήσουν στα προ του πολέμου επίπεδα, ίσως και χαμηλότερα, τα αεροπορικά εισιτήρια θα επανέλθουν σε προσιτά επίπεδα, οι μετακινήσεις αγαθών και προσώπων συνολικά θα επανατιμολογηθούν, το υπερβάλλον κόστος θα σβήσει και η παγκόσμια οικονομία θα ξεπεράσει τα κύματα ύφεσης που την καταδίωκαν όλους τους προηγούμενους μήνες.
Τα αποτελέσματα
Ηδη, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχωρούν ταχύτατα στη ζώνη των 80 δολαρίων το βαρέλι και όλες οι εκτιμήσεις τις φέρουν υποχωρούσες κοντά στα 70 δολάρια το βαρέλι. Παρά τις καταστροφές που προκάλεσε ο πόλεμος σε πλήθος πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, η προσφορά ενεργειακών αγαθών περισσεύει στον πλανήτη και θα είναι αυτή που θα επιταχύνει τη μείωση των διεθνών τιμών το επόμενο διάστημα. Οι αγορές επίσης που αντιστάθηκαν χαρακτηριστικά στην κρίση, μη πιστεύοντας τα σενάρια μεγάλης παράτασης του πολέμου, αναμένεται να ανακτήσουν τη χαμένη δυναμική τους και να επανατοποθετηθούν βάσει των νέων συσχετισμών που διαμορφώνει το τέλος του πολέμου στην πιο εύφλεκτη ζώνη του πλανήτη.
Δε χωρεί αμφιβολία πια ότι τα αποτελέσματα του πολέμου είναι πολύ διαφορετικά από τα αναμενόμενα. Στη ζώνη του Περσικού Κόλπου κατεγράφη για πρώτη φορά στρατηγικού επιπέδου ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Η ικανότητά τους να επιβάλλουν, διά της ισχύος των όπλων, τη θέλησή τους αμφισβητήθηκε στην πράξη, επί του πεδίου. Κοινή είναι η πεποίθηση διεθνώς ότι αμερικανική ηγεμονία δοκιμάστηκε πραγματικά και πλέον η προοπτική ανάδυσης ενός πολυπολικού κόσμου είναι φανερή.
Νέα αρχιτεκτονική
Δεν είναι τυχαίο ότι τις προηγούμενες μέρες η κινεζική ηγεσία παρουσίασε τη νέα επίσημη Λευκή Βίβλο για την παγκόσμια διακυβέρνηση υπό τον τίτλο «Πιο δίκαιη και ισότιμη παγκόσμια διακυβέρνηση: Αρχές, προτάσεις και δράσεις της Κίνας». Η πρωτοβουλία του Πεκίνου αποτελεί την κινεζική πρόταση απέναντι στο παραδοσιακό διεθνές σύστημα στοχεύοντας στην ενίσχυση της φωνής του Παγκόσμιου Νότου και στην απόρριψη της νοοτροπίας του νόμου της ζούγκλας και των παιχνιδιών μηδενικού αθροίσματος.
Η νέα κινεζική προσέγγιση για τη διεθνή αρχιτεκτονική στηρίζεται σε πέντε βασικές αρχές: Στην κυρίαρχη ισότητα, που ορίζεται από τον σεβασμό στην εθνική κυριαρχία όλων των κρατών, στο διεθνές κράτος δικαίου, που προασπίζεται τη διεθνή τάξη χωρίς μονομερείς επεμβάσεις, στην πραγματική πολυμέρεια με ενίσχυση του κεντρικού ρόλου και της εξουσίας του ΟΗΕ, στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση εστιάζοντας στην κοινή ανάπτυξη, στην εξάλειψη της φτώχειας και έμπρακτες δράσεις για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων ελλειμμάτων ασφάλειας.
Ανεξαρτήτως και πέραν αυτών, το Ιράν, βάσει της συμφωνίας που υπογράφεται στη Γενεύη της Ελβετίας, επιστρέφει νομιμοποιημένο στη διεθνή αγορά πετρελαίου, ο διεθνής οικονομικός αποκλεισμός, κατά τα φαινόμενα, αίρεται, τα δεσμευμένα περιουσιακά του στοιχεία ελευθερώνονται σταδιακά και, όπως όλα δείχνουν, θα επανενταχθεί με έναν τρόπο στο διεθνές οικονομικό σύστημα.
Το σημαντικότερο δε, είναι ότι ανάμεσα στα συμφωνηθέντα υπάρχει πρόβλεψη για τη δημιουργία από διεθνή ιδιωτικά σχήματα και κεφάλαια ισχυρού επενδυτικού ταμείου, ύψους 300 δις δολαρίων, το οποίο θα συμβάλει στην αποκατάσταση των υποδομών της χώρας. Αν επιβεβαιωθεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για συνθήκη που θα επιτρέψει την πραγματοποίηση διεθνών επενδύσεων στο Ιράν για πρώτη φορά από την ισλαμική επανάσταση του 1979.
Επιδράσεις
Διεθνώς κυκλοφορεί η εκτίμηση ότι ο πόλεμος άλλαξε το Ιράν, ότι το καθεστώς βρίσκεται σε διαδικασία φιλελευθεροποίησης και μετάβασης από τη θεοκρατία σε ένα ιδιότυπο εθνικιστικού χαρακτήρα καθεστώς, που θα δώσει έμφαση στην εσωτερική κοινωνική και οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας, διεκδικώντας τη θέση που του ταιριάζει στην παγκόσμια οικονομική σκηνή με βάση τόσο τις πλουτοπαραγωγικές πηγές, όσο και τις παραγωγικές του δυνατότητες.
Κοινώς, το αποτέλεσμα του πολέμου επιδρά πολλαπλώς στη γεωπολιτική, τα συμφέροντα, όπως και οι συσχετισμοί στην ευρύτερη αυτή ζώνη θα αλλάξουν, θα αναδιαταχθούν, και το Ισραήλ επίσης θα χρειαστεί να ξεπεράσει τον πολεμοκάπηλο χαρακτήρα του και να ανακαλύψει νέους όρους και τρόπους επιβίωσης.
Χωρίς αμφιβολία, το αποτύπωμα του πολέμου είναι βαθύ και θα επηρεάσει την παγκόσμια σκηνή. Και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια ποια θα είναι η στάση της Τουρκίας απέναντι στις διαφαινόμενες γεωπολιτικές μετατοπίσεις. Αν δηλαδή τα νέο – οθωμανικά της όνειρα θα επικρατήσουν και ενισχύσουν τις διεκδικήσεις ηγεμονίας στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Αυτή η απροσδιόριστη ακόμη νέα μεταπολεμική συνθήκη βρίσκει την Ελλάδα σε εκλογική τροχιά. Η πιεζόμενη και εν πολλοίς φθαρμένη κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη, θα έχει πιθανώς την ευκαιρία να περιορίσει το πληθωριστικό βάρος των προηγούμενων μηνών, να αμβλύνει δηλαδή τις συνέπειες της ακρίβειας των καυσίμων, του φυσικού αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος και να αποφύγει τις δευτερογενείς εξ αυτών συνέπειες στο σύνολο των τιμών. Επιπλέον, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι ο τουρισμός παρέμεινε, παρά τον πόλεμο, σε ανοδικό κύκλο και εκτιμάται ότι η λήξη του πολέμου θα ενισχύσει έτι περαιτέρω το τουριστικό ρεύμα.
Από εκεί και πέρα το οικονομικό επιτελείο προετοιμάζει ένα διευρυμένο πακέτο παροχών και υποσχέσεων για τον προσεχή Σεπτέμβριο, παρά τους περιορισμούς που θέτει το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό σύμφωνα σταθερότητας, το οποίο βάζει φρένο στις δημοσιονομικές δαπάνες για υπερχρεωμένες χώρες, όπως η δική μας.
Η αίσθηση που υπάρχει είναι ότι το βάρος θα μεταφερθεί και πάλι στη ζώνη της ζήτησης, προς ικανοποίηση των εκλογέων, παρά σε οτιδήποτε άλλο σχετιζόμενο με την παραγωγική ανασυγκρότηση και ανθεκτικότητα της οικονομίας. Στην κυβέρνηση ευελπιστούν ότι θα κατέλθουν στον εκλογικό στίβο με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες, υπολογίζοντας ότι έτσι θα αντέξουν την πίεση της αντιπολίτευσης και θα υπερβούν τον πολιτικό κίνδυνο της ακυβερνησίας, που από την αρχή του 2026 απασχολεί τους περισσότερους και τις αγορές βεβαίως.
Το εκλογικό τοπίο
Επί του παρόντος, οι αγορές, παρά τις επιφυλάξεις, δείχνουν να αποδέχονται σε σημαντικό βαθμό τις κυβερνητικές προσδοκίες, που στηρίζονται και στις κοινές είναι αλήθεια δημοσκοπικές προβλέψεις. Ωστόσο, το εκλογικό τοπίο δείχνει μεταβαλλόμενο και όλα θα εξαρτηθούν από τις πολιτικές δυναμικές που μπορούν να διαμορφώσουν οι νέοι κομματικοί σχηματισμοί που εμφανίστηκαν τις προηγούμενες εβδομάδες.
Το ενδεχόμενο να αλλάξουν οι ισορροπίες στην πορεία προς τις κάλπες είναι υπαρκτό παρά τις ευνοϊκότερες για την κυβέρνηση μεταπολεμικές συνθήκες. Είναι η κυβερνητική φθορά, η κόπωση και οι μειωμένες προσδοκίες έπειτα από σχεδόν οκτώ χρόνια εξουσίας που διαμορφώνουν ισχυρές βάσεις εκλογικής αμφισβήτησης.
