Hedy Lamarr: «Μητέρα» του WiFi, σταρ του Χόλιγουντ κι ο πρώτος γυναικείος οργασμός στην ιστορία του σινεμά

Πέραν από τη μηχανική, τη γοήτευε το θέατρο και η νεογέννητη, τότε, τέχνη του κινηματογράφου. Στα 16 της βρέθηκε να κινείται ανάμεσα σε θεατρικούς κύκλους και κινηματογραφικές παραγωγές, σε μια Κεντρική Ευρώπη που έβραζε πολιτικά και πολιτισμικά. Το Βερολίνο των αρχών του ‘30 ήταν ο προθάλαμος μιας εποχής όπου το σινεμά αναζητούσε το σοκ, το σκάνδαλο, το «νέο σώμα» στην οθόνη κι όπου οι γυναίκες συχνά πλήρωναν το κόστος της τόλμης τους.

Ecstasy: Ο γυναικείος οργασμός σε πρώτο πλάνο

«Απρεπές και ηθικά επικίνδυνο». «Ακατάλληλο, ανήθικο και λάγνο». «Εξαιρετικά τολμηρό». Με αυτές τις εκφράσεις περιέγραψαν οι κριτικοί την ταινία «Ecstasy», μια τσεχοσλοβακική παραγωγή στην οποία πρωταγωνιστούσε η 18χρονη τότε Hedy. Πρόκειται για μία από τις πρώτες μη-πορνογραφικές ταινίες που αποτυπώνει σκηνή γυναικείου οργασμού. 

O ισχυρισμός ότι ήταν «ο πρώτος γυναικείος οργασμός στον κινηματογράφο» είναι ευρέως διαδεδομένος, αφού επαναλαμβάνεται σε κάθε άρθρο για τη ζωή της ηθοποιού κι έχει πια περάσει στη δημόσια αφήγηση. Ωστόσο, υπάρχουν τεκμηριωμένες ενστάσεις ότι προϋπήρξαν ανάλογες απεικονίσεις και σε προγενέστερες ταινίες, ακόμη και του ίδιου σκηνοθέτη, αν και δε σημείωσαν επιτυχία και δε συζητήθηκαν. Σε κάθε περίπτωση, το Ecstasy έγινε το σημείο μηδέν στη λαϊκή μνήμη για τη στιγμή που ο γυναικείος οργασμός εμφανίστηκε ως «γεγονός» στην οθόνη και, ταυτόχρονα, ως αιτία δημόσιας υστερίας. Στην ταινία, η Hedy Lamarr (τότε ακόμη Kiesler), υποδύεται μια νεαρή γυναίκα, παντρεμένη με έναν αρκετά μεγαλύτερο άνδρα, ο οποίος την παραμελεί.

Η ταινία δεν προκαλεί μόνο με το γυμνό (μια σκηνή, όπου η ηρωίδα κολυμπά γυμνή και καταλήγει να κυνηγά το άλογο που πήρε τα ρούχα της, θεωρήθηκε σκάνδαλο από μόνη της). Προκαλεί κυρίως με την ιδέα της επιθυμίας, όταν η Eva συναντά έναν νεαρό άνδρα και αποφασίζει να ρισκάρει τον γάμο της για εκείνο. Η αφήγηση οδηγεί σε μια σκηνή σεξ στα μισά της ταινίας που, με τα σημερινά δεδομένα, είναι ήπια.

Για το 1933, όμως, η σκηνή ήταν επικίνδυνη επειδή έδειχνε την απόλαυση με «ζουμ» στο πρόσωπο της πρωταγωνίστριας. Και επειδή η Eva δεν είναι διαζευγμένη, το κοινό είχε έναν επιπλέον νομικό λόγο να αγανακτήσει. Ήταν ένα διπλό σοκ. Από τη μία λόγω της γυναικείας σεξουαλικότητας και από την άλλη, λόγω της παραβίασης της τάξης. Εν τέλει, η ταινία απαγορεύτηκε στις ΗΠΑ και στη Γερμανία, όπου ο Χίτλερ είχε μόλις εκλεχθεί καγκελάριος. Ωστόσο, στην υπόλοιπη Ευρώπη, η ταινία θεωρήθηκε αισθητικά άρτια και απέσπασε βραβείο στο Φεστιβάλ Βενετίας. 

Ο έρωτας με τον εχθρό

Από τα πρώτα της χρόνια στο θεατρικό σανίδι, πριν γίνει «το κορίτσι του Ecstasy», το καμαρίνι της γέμιζε λουλούδια, ενώ οι άνδρες θαυμαστές της την παρακαλούσαν μάταια για μια συνάντηση. Από όλους τους επίδοξους μνηστήρες, μόνο ένας κατάφερε να τη γοητεύσει. Ήταν ο κατά δεκατέσσερα χρόνια μεγαλύτερός της Fritz Mandl, πάμπλουτος έμπορος όπλων με διασυνδέσεις με το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι και το ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ. Οι γονείς της, κι οι δύο εβραϊκής καταγωγής, θεώρησαν αηδιαστική αυτήν την επιλογή της κόρης τους, όμως, δεν κατάφεραν να της αλλάξουν γνώμη (κι ο Mandl, αν και Καθολικός, είχε Εβραίο πατέρα). 

Οι δυο τους παντρεύτηκαν την ίδια χρονιά που κυκλοφόρησε το Ecstasy και η Hedy γρήγορα συνειδητοποίησε πόσο λανθασμένη ήταν αυτή η επιλογή. Σύμφωνα με την αυτοβιογραφία της, ο σύζυγός της γινόταν όλο και πιο ελεγκτικός και αυταρχικός μαζί της, θέλοντας να την απομακρύνει από την υποκριτική. Σε κάποιο σημείο, έφτασε να ζει στο κάστρο του, εν πολλοίς αποκομμένη από τον έξω κόσμο.

Στο κάστρο τους διοργάνωναν συχνά δείπνα για τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι, στους οποίους ο Mandl πουλούσε όπλα. Συχνά, η Hedy συνόδευε το σύζυγό της σε συναντήσεις με επιστήμονες, όπου συζητούσαν για τις εξελίξεις στην τεχνολογία των όπλων. Οι συζητήσεις αυτές, μακάβριες σήμερα αν αναλογιστούμε ότι τα όπλα αυτά στέρησαν τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους, ξύπνησαν στην ηθοποιό τη δίψα για την πρώτη της αγάπη, εκείνη της μηχανικής. 

Μην αντέχοντας άλλο τον έλεγχο του άνδρα της, αποφάσισε να φύγει από το σπίτι. Σύμφωνα με μία εκδοχή της ιστορίας, η ηθοποιός φόρεσε τη στολή της υπηρέτριάς τους, προκειμένου να διαφύγει. Σύμφωνα με μία άλλη, πριν από ένα δείπνο αποφάσισε να φορέσει όλα της τα κοσμήματα. Εν τέλει, το έσκασε με αυτά. Για το γάμο της θα έγραφε: «Κατάλαβα πολύ γρήγορα πως δεν θα μπορούσα ποτέ να είμαι ηθοποιός όσο ήμουν γυναίκα του. […] Ήταν ο απόλυτος μονάρχης μέσα στον γάμο. […] Ήμουν σαν κούκλα. Σαν αντικείμενο, σαν έργο τέχνης που έπρεπε να φυλάσσεται — και να φυλακίζεται — χωρίς σκέψη, χωρίς δική του ζωή».

Η Hedy Lamarr κατακτά το Χόλιγουντ

Τότε, έφτασε στο Λονδίνο, όπου συνάντησε τον Louis B. Mayer της MGM. Εκείνος της πρότεινε να υπογράψει συμβόλαιο μαζί του και να αλλάξει το όνομά της σε Hedy Lamarr, προκειμένου να πάψει να είναι «το κορίτσι από το Ecstasy», που σόκαρε τη Δύση. Και κάπως έτσι, μέσα σε λίγους μήνες, η Hedy Lamarr έγινε η γυναίκα που το Χόλιγουντ προωθούσε ως «την πιο όμορφη του κόσμου», μια φράση που ακούγεται σαν διαφήμιση αλλά, ταυτόχρονα, λειτουργεί και περιοριστικά, γιατί υπονοεί ότι η αξία της είναι μετρήσιμη μόνο σε αισθητικούς όρους.

Το αμερικανικό της ντεμπούτο έγινε με το Algiers (1938), όπου πρωταγωνίστησε δίπλα στον Charles Boyer. Η ταινία σημείωσε εμπορική επιτυχία και καθιέρωσε άμεσα το όνομά της στο αμερικανικό κοινό. Ακολούθησαν συνεχόμενες παραγωγές μεγάλων στούντιο στα τέλη της δεκαετίας του ’30 και στις αρχές του ’40: το Lady of the Tropics, το Boom Town, με τους Clark Gable, Claudette Colbert και Spencer Tracy, μία από τις μεγαλύτερες εισπρακτικές επιτυχίες της χρονιάς και το Comrade X, ξανά με τον Clark Gable.

Το 1941 εμφανίστηκε στο Come Live with Me με τον James Stewart και το Ziegfeld Girl μαζί με τις Judy Garland και Lana Turner. Το 1942 συμμετείχε σε τρεις ακόμη μεγάλες παραγωγές: το Tortilla Flat, το Crossroads με τον William Powell και το White Cargo, όπου είχε τον κεντρικό ρόλο της Tondelayo. Το τελευταίο αποτέλεσε μία από τις πιο εμπορικές ταινίες της καριέρας της και παραμένει τρανό παράδειγμα της οριενταλιστικής αισθητικής του κινηματογράφου εκείνης της εποχής (η λευκή Lamarr υποδύεται μια femme fatale αραβικής καταγωγής).

Στα μέσα της δεκαετίας του ’40 δούλεψε εναλλάξ με τα στούντιο MGM, Warner Bros. και RKO. Μετά τη λήξη του συμβολαίου της με την MGM ίδρυσε δική της εταιρεία παραγωγής και πρωταγωνίστησε στα The Strange Woman (1946) και Dishonored Lady (1947).

Η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της μεταπολεμικής περιόδου ήρθε με το Samson and Delilah (1949) του Cecil B. DeMille, όπου υποδύθηκε τη Δαλιδά. Η ταινία ήταν το υψηλότερο σε εισπράξεις φιλμ του 1950. Η δραστηριότητά της μειώθηκε αισθητά μετά το 1954. Έπαιξε στην ευρωπαϊκή παραγωγή Loves of Three Queens (1954), στο The Story of Mankind (1957) και στο θρίλερ The Female Animal (1958), που ήταν και η τελευταία της κινηματογραφική εμφάνιση. Να σημειωθεί επίσης ότι το πρόσωπο της Lamarr αποτέλεσε έμπνευση για τη Χιονάτη του Disney.

Σε σχέση με όλη τη στρατιά των εμιγκρέδων που κατέφθασαν στο Χόλιγουντ μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, η Hedy Lamarr ήταν από τους λίγους που κατάφεραν να αφομοιωθούν πλήρως και να «μεταφράσουν» τη γοητεία και το σεξαπίλ τους για το αμερικανικό κοινό. 

Η «άλλη» Hedy: Η μητέρα του WiFi, του Bluetooth και του GPS

Ας επιστρέψουμε, όμως, στην αγάπη της για την τεχνολογία, που αναζωπηρώθηκε όσο ήταν παντρεμένη με τον Mandl. Από τις συναντήσεις τους με επιστήμονες, πληροφορήθηκε ότι το πολεμικό ναυτικό αναζητούσε έναν τρόπο να κατευθύνει μια τορπίλη καθώς αυτή κινείται μέσα στο νερό. Είχε προταθεί η χρήση ραδιοχειρισμού, ωστόσο, υπήρχε ο κίνδυνος ο αντίπαλος να παρεμβάλει το σήμα και να εκτρέψει την τορπίλη από την πορεία της.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Hedy Lamarr, μαζί με τον συνθέτη George Antheil, ανέπτυξαν και κατοχύρωσαν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ένα σύστημα «άλματος συχνότητας» (frequency hopping) για ασφαλέστερη επικοινωνία, με βασική ιδέα ότι το σήμα αλλάζει συχνότητες σύμφωνα με ένα μοτίβο γνωστό μόνο στον πομπό και στον δέκτη, άρα είναι πολύ δυσκολότερο να παρεμβληθεί ή να υποκλαπεί. 

Η τεχνική σημασία αυτής της ιδέας είναι τεράστια, επειδή συνέβαλε σε μια οικογένεια τεχνικών που αργότερα αξιοποιήθηκαν στις ασύρματες επικοινωνίες ευρέου φάσματος. Γι’ αυτό και, στη δημόσια αφήγηση, η Lamarr αναφέρεται συχνά ως «μητέρα» του Wi-Fi, του Bluetooth και του GPS - όχι ως μοναδική δημιουργός αυτών των τεχνολογιών, αλλά ως μια από τις συμβολικές ρίζες της ιδέας της ασφαλούς, ανθεκτικής ασύρματης μετάδοσης.

Δυστυχώς, η τεχνολογία αυτή δεν αξιοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ έκρινε ότι η εφαρμογή της ήταν τεχνικά πολύπλοκη, με αποτέλεσμα η πατέντα να παραμείνει ανενεργή. Άρχισε να χρησιμοποιείται στρατιωτικά μόλις το 1962 και στη συνέχεια αποτέλεσε θεμέλιο για τις σύγχρονες ασφαλείς ασύρματες επικοινωνίες.

Παρότι η Lamarr δεν διέθετε επίσημη τεχνική κατάρτιση και ήταν σε μεγάλο βαθμό αυτοδίδακτη, αφιέρωνε συστηματικά τον ελεύθερο χρόνο της -ακόμη και στα διαλείμματα των γυρισμάτων, ανάμεσα στις λήψεις- στον σχεδιασμό και την εκπόνηση εφευρετικών ιδεών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν ένας βελτιωμένος φωτεινός σηματοδότης κυκλοφορίας, καθώς και ένα δισκίο που διαλυόταν στο νερό και παρήγαγε ένα αρωματισμένο ανθρακούχο ρόφημα, παρόμοιο με την Coca-Cola.

Η ίδια δεν ωφελήθηκε οικονομικά, όπως θα περίμενε κανείς, από ένα τέτοιο αποτύπωμα. Η αναγνώριση ήρθε καθυστερημένα, σαν να χρειαζόταν να περάσουν δεκαετίες ώστε να αποδεχτεί η κοινωνία ότι μια σταρ μπορεί να είναι και εφευρέτρια χωρίς αυτό να θεωρείται ανέκδοτο. 

Σήμερα, η 9η Νοεμβρίου -ημέρα των γενεθλίων της Hedy Lamarr- έχει θεσπιστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Εφευρέτη, ένας φόρος τιμής στην ιδιοφυΐα της. Αυτό λειτουργεί σαν μια μικρή, όψιμη επανόρθωση του μύθου που την περιέβαλε όσο ήταν εν ζωή. Γιατί, η Lamarr δεν ήταν «μια όμορφη γυναίκα που έτυχε να είναι έξυπνη», αλλά μια έξυπνη γυναίκα που έτυχε να γίνει και σύμβολο του σεξ. 

Η προσωπική της ζωή είχε το αποτύπωμα του κλασικού Χόλιγουντ. Εξι γάμοι, έξι διαζύγια, δημόσιο κουτσομπολιό, δύο συλλήψεις για μικροκλοπές και μια διαρκής προσπάθεια να «τακτοποιηθεί» ως αφήγηση που να χωράει στα πρωτοσέλιδα. Η ίδια έζησε αρκετές σκοτεινές περιόδους, αποσύρθηκε σταδιακά και πέθανε το 2000 σε ηλικία 85 ετών.