ΤΟ ΒΗΜΑ logo

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 1 40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 2

Το καλοκαίρι του 1986, η Ελλάδα ζει ένα ακραίο πολιτικό θρίλερ: με τους παπάδες να αφορίζουν στους δρόμους και τη Βουλή να σείεται από πατριαρχικές κορώνες, οι γυναίκες νίκησαν και έβγαλαν το σώμα τους από το σκοτάδι των παράνομων υπογείων. Σαράντα χρόνια μετά, η βεβαιότητα της γενιάς των γονιών μας γκρεμίζεται.

ΑΠΟ ΣΙΝΤΥ ΧΑΤΖΗ

Αν ρωτήσεις τις μάνες μας ή τις γιαγιάδες μας για το τι γινόταν πριν το 1986, οι περισσότερες θα χαμηλώσουν το βλέμμα ή θα αλλάξουν κουβέντα. Στην Ελλάδα της μεταπολεμικής επαρχίας και των λαϊκών πολυκατοικιών της Αθήνας, η έκτρωση ήταν το πιο αιματηρό «κοινό μυστικό». Ένας βουβός τρόμος, μια συνθήκη βαθιάς υποκρισίας που τη διαχειρίζονταν οι γυναίκες ολομόναχες, κλειδωμένες σε μπάνια και σε ανήλιαγα ιατρεία.

Το κράτος και ο Ποινικός Κώδικας του 1950 κουνούσαν το δάχτυλο. Η Εκκλησία απειλούσε με την κόλαση. Αλλά την ίδια στιγμή, οι «αποξέσεις για θεραπευτικούς λόγους» πήγαιναν κι έρχονταν στα ακριβά ιδιωτικά γραφεία των επώνυμων γυναικολόγων, για όποια είχε να πληρώσει. Ή μάλλον, για όποια είχε σύζυγο που είχε να πληρώσει. Μη ξεχνάμε ότι η Ελληνίδα απέκτησε το δικαίωμα να ανοίγει δικό της τραπεζικό λογαριασμό χωρίς την υπογραφή ή τη συνδιαχείριση άνδρα (πατέρα ή συζύγου) το 1983. Για τις υπόλοιπες, τις γυναίκες του μόχθου, η μοίρα είχε κάτι σκοτεινά υπόγεια, αυτοσχέδιες μεθόδους με πλεκτοβελόνες, «πτώσεις» από σκάλες και έναν διαρκή κίνδυνο να πεθάνουν από σηψαιμία ή να μείνουν «στείρες» για πάντα. Η γυναίκα ήταν μηχανή αναπαραγωγής για το «Έθνος» και, αν ξέφευγε, έπρεπε να πληρώσει το τίμημα με ντροπή, ενοχή ή με την ίδια της τη ζωή.

Σύμφωνα με τον παλιό Ποινικό Κώδικα -απότοκο του Ποινικού Νόμου του 1834!- , η έκτρωση αποτελούσε βαρύ ποινικό αδίκημα. Ναι, η Ελλάδα που έμπαινε στην ΕΟΚ, η Ελλάδα της αντιπαροχής, των πρώτων έγχρωμων τηλεοράσεων και των πανεπιστημίων, διατηρούσε μια νομοθεσία που θεωρούσε τη γυναίκα εγκληματία αν αποφάσιζε για το έμβρυο που κουβαλούσε. Μια γυναίκα το 1980, αν πιανόταν να κάνει έκτρωση, θα δικαζόταν με τις ίδιες βασικές νομικές αρχές που θα δίκαζαν μια γυναίκα στην Αθήνα του 19ου αιώνα, όταν ακόμα κυκλοφορούσαν με άμαξες!

Συγκεκριμένα, η γυναίκα που προχωρούσε σε διακοπή κύησης, καθώς και ο γιατρός ή το πρόσωπο που τη βοηθούσε, αντιμετώπιζαν ποινές φυλάκισης. Βέβαια συχνά η Πολιτεία έκλεινε τα μάτια. Ενώ οι επίσημες καταδίκες ήταν ελάχιστες (μόλις περίπου 5 ετησίως τη δεκαετία 1974-1983), η κοινωνική κατακραυγή και ο φόβος της κοινωνικής απομόνωσης βάραιναν αποκλειστικά τις γυναίκες. Η αντισύλληψη ήταν ακόμα στα σπάργανα, η ενημέρωση ελλιπής και η άμβλωση αποτελούσε, δυστυχώς, τη βασική μέθοδο οικογενειακού προγραμματισμού, βυθισμένη όμως στο σκοτάδι και την ενοχή.

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 3

Ποιος πραγματικά μας «έδωσε» το δικαίωμα στην άμβλωση;

Κάθε φορά που μιλάμε για τις αμβλώσεις στην Ελλάδα, είναι αδύνατον να μην αναφερθούμε στην κυβέρνηση που τις νομιμοποίησε. Το επαναστατικό αυτό μέτρο φέρει ανεξίτηλη την πολιτική σφραγίδα της πρώτης κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου, μιας περιόδου που αναποδογύρισε το συντηρητικό κατεστημένο και έφερε την Ελλάδα, με βίαιο αλλά αναγκαίο τρόπο, στον 20ό αιώνα.

Η δεκαετία του ’80 υπήρξε το μεγάλο κοινωνικό σοκ της Μεταπολίτευσης. Πράγματα που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα -όπως το να μην χρειάζεται μια γυναίκα την υπογραφή του άνδρα της για να πάρει δάνειο ή το να μην θεωρείται το παιδί εκτός γάμου «μπάσταρδο» στα επίσημα χαρτιά του κράτους- κερδήθηκαν μέσα σε λίγα χρόνια μέσα από μια σειρά σαρωτικών νομοθετικών μεταρρυθμίσεων. Μέχρι το 1983, ο Αστικός Κώδικας όριζε ρητά ότι ο ανήρ είναι ο «αρχηγός της οικογενείας» και αποφασίζει για όλα. Άλλα μέτρα όπως η θεσμοθέτηση του πολιτικού γάμου, η διατήρηση του επωνύμου της γυναίκας, η κατάργηση της προίκας και η νομιμοποίηση του συναινετικού διαζυγίου, έδειχναν πως μια νέα εποχή είχε ανατείλει.

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 4
Μουσείο Τηλεπικοινωνιών Ομίλου ΟΤΕ

Ενώ όμως η πολιτική βούληση του Ανδρέα Παπανδρέου και της κυβέρνησής του ήταν ο καταλύτης για να γίνουν αυτοί οι νόμοι πραγματικότητα, είναι βαθιά άδικο και ιστορικά ανακριβές να πιστώνεται ένας άνδρας, ή μια ομάδα ανδρών πολιτικών, με αυτή την κορυφαία νίκη. Καμία εξουσία στην ιστορία του κόσμου δεν χάρισε ποτέ ούτε μισό δικαιώμα από καθαρή γενναιοδωρία. Η νομιμοποίηση των αμβλώσεων το 1986 δεν ήταν ένα «δώρο» αλλά το αναγκαστικό αποτέλεσμα, η εξαργύρωση χρόνιων, σκληρών, αιματηρών και ανυποχώρητων αγώνων του φεμινιστικού κινήματος.

Οι γυναίκες που βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και των επαρχιακών πόλεων αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, οι αυτόνομες φεμινιστικές ομάδες, η Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), η Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών και τόσες άλλες ανώνυμες συλλογικότητες, ήταν εκείνες που έχτισαν το έδαφος. Αυτές δέχτηκαν το ξύλο και την ειρωνεία της αστυνομίας. Αυτές λοιδορήθηκαν από εφημερίδες και βουλευτές της εποχής ως «υστερικές» και «καταστροφείς της οικογένειας». Αυτές έσπασαν την ομερτά της γειτονιάς, μιλώντας δημόσια για τις νεκρές αδελφές μας.

Όταν το σύνθημα «Το σώμα μου μού ανήκει» δόνησε τους δρόμους, η κοινωνία είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει από τα κάτω. Η κυβέρνηση του 1986 ακολούθησε το ποτάμι της ιστορίας που είχαν ήδη φουσκώσει οι γυναίκες με τους αγώνες τους. Το να εγκλωβίζουμε αυτή τη νίκη στο όνομα ενός ηγέτη είναι σαν να σβήνουμε τις χιλιάδες γυναίκες που πλήρωσαν με το σώμα τους, την υγεία τους και την κοινωνική απομόνωση το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Ο Ανδρέας Παπανδρέου άνοιξε την πόρτα του Κοινοβουλίου, αλλά τον τοίχο τον είχαν ήδη γκρεμίσει οι γυναίκες.

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 5
Αρχείο Γυναικών Δελφύς

Μάχες εντός του Υπουργείου - Μαρία Κυπριωτάκη-Περράκη

Αν ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν το πολιτικό κεφάλαιο, η Μαρία Κυπριωτάκη-Περράκη ήταν η ψυχή, η μηχανή και η ασπίδα του νομοσχεδίου. Ιατρός και υφυπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η Κυπριωτάκη δεν ήταν μια τυπική πολιτικός της εποχής. Ήταν κόρη ιερέα από το Ηράκλειο Κρήτης, ένα στοιχείο που έκανε τη θέση της ακόμα πιο φορτισμένη απέναντι στον πόλεμο που της κήρυξε η Εκκλησία. Μαζί με τη στενή της φίλη και συνοδοιπόρο, Μαργαρίτα Παπανδρέου (πρόεδρο της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας - ΕΓΕ), μετέτρεψαν το Υπουργείο Υγείας σε ορμητήριο. Η Κυπριωτάκη-Περράκη χρησιμοποίησε την ιατρική της ιδιότητα για να αποδομήσει τα ηθικοπλαστικά επιχειρήματα των συντηρητικών.

Όταν οι βουλευτές της Αντιπολίτευσης ωρύονταν ότι οι αμβλώσεις θα αφανίσουν το ελληνικό έθνος, εκείνη τους απαντούσε αφοπλιστικά από το βήμα: «Αν κόπτεστε για το δημογραφικό, φτιάξτε παιδικούς σταθμούς, δώστε άδειες μητρότητας και στηρίξτε τις εργαζόμενες μάνες». Επιπλέον, αντιμετώπισε το συντηρητικό σώμα των Ελλήνων γιατρών, οι οποίοι θησαύριζαν από τις παράνομες «αποξέσεις» στα ιδιωτικά τους ιατρεία και δεν ήθελαν να χάσουν αυτή την κερδοφόρα, μαύρη αγορά. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι νόμιμες αμβλώσεις δεν είναι μόνο ένα πολιτικό ζήτημα. Πίσω από τις παράνομες αμβλώσεις κρύβεται συχνά ένα παραοικονομικό κύκλωμα, μια κανονική μαφία με λευκές ποδιές. Μια γυναίκα που βρισκόταν σε απόγνωση ήταν το ιδανικό θύμα εκβιασμού. Οι τιμές για μια παράνομη επέμβαση στα «καλά» ιδιωτικά ιατρεία της Αθήνας ήταν εξωφρενικές, συχνά ίσες με δύο ή τρεις μισθούς της εποχής.

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 6
Αρχείο Γυναικών Δελφύς

Το παρασκήνιο της νύχτας της ψήφισης: 5 Ιουνίου 1986

Η κοινοβουλευτική μάχη για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων ολοκληρώθηκε στις 5 Ιουνίου 1986, μετά από ένα θυελλώδες, δεκαήμερο πολιτικό και κοινωνικό θρίλερ που είχε ξεκινήσει στις 26 Μαΐου. Το παρασκήνιο, οι διάλογοι στα έδρανα, η ατμόσφαιρα στους δρόμους και η ακραία ρητορική εκείνων των ημερών αποτυπώνουν ανάγλυφα το κλίμα της εποχής εντός κι εκτός Βουλής.

Οι βουλευτές της αξιωματικής αντιπολίτευσης (η οποία ήταν το μόνο κόμμα που καταψήφισε το νομοσχέδιο) χρησιμοποίησαν βαρύτατες εκφράσεις. Ακούστηκαν φράσεις όπως ότι ο νόμος μετατρέπει την άμβλωση σε «σπορ των γυναικών» ή ότι το ΠΑΣΟΚ νομιμοποιεί «τη σφαγή των νηπίων». Αλλά ακούστηκαν και πράγματα ακόμη πιο κωμικά με τα mental gymnastics και τα λογικά άλματα να δίνουν και να παίρνουν, δυστυχώς σε μια εποχή πριν τα memes. Πάρτε για παράδειγμα, αυτήν την επίκληση...στον Λουδοβίκο τον 10ο (;!):

Η. Βουγιουκλάκης (ΝΔ): Αντιλαμβάνεσθε, ότι αν είχε δικαίωμα και ήθελε η γυναίκα του Λουδοβίκου του 10ου, ο οποίος πέθανε επειδή είχε την απρονοησία να πιει παγωμένο κρασί ενώ ήταν κάθιδρος, να κάνει άμβλωση, όταν απεβίωσε ο σύζυγός της, θ᾽ ἀλλαζε τελείως ακόμη και η διαδοχή του θρόνου.

Μαρία Δαμανάκη (ΚΚΕ): Ε και λοιπόν;…

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 7
Αρχείο Γυναικών Δελφύς

Έξω από το κτήριο του Κοινοβουλίου, η πλατεία Συντάγματος είχε μετατραπεί σε πεδίο ιδεολογικής μάχης. Από τη μία πλευρά, φεμινιστικές οργανώσεις και αριστερές συλλογικότητες πραγματοποιούσαν συγκεντρώσεις με πανό και συνθήματα υπέρ της αυτοδιάθεσης. Από την άλλη, παραθρησκευτικές οργανώσεις, χριστιανικά σωματεία και πιστοί που είχαν μεταφερθεί με πούλμαν από την επαρχία, κρατούσαν εικόνες, σταυρούς και μαύρες σημαίες, ψέλνοντας και φωνάζοντας συνθήματα κατά της «γενοκτονίας».

Συντηρητικές εφημερίδες κυκλοφόρησαν με πένθιμα, δραματικά πρωτοσέλιδα. Χαρακτηριστικοί ήταν οι τίτλοι που μιλούσαν για «Μαύρη μέρα για το Έθνος» και κατηγορούσαν την κυβέρνηση ότι νομιμοποίησε τον φόνο. Σε άρθρα γνώμης της εποχής γραφόταν με ειρωνεία: «Γιατί η κυβέρνηση δεν νομιμοποιεί τώρα και τις κλοπές, τους βιασμούς ή τα ναρκωτικά, αφού γίνονται κι αυτά;».

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 8
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 30.3.1986, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Γιατί η νομιμοποίηση δεν ήταν αρκετή; Οι αντιδράσεις των φεμινιστριών αποδείχθηκαν προφητικές

Όταν πέρασε ο νόμος, το κλίμα στις γυναικείες συλλογικότητες ήταν γλυκόπικρο. Στα χαρτιά, η Ελλάδα απέκτησε έναν από τους πιο προοδευτικούς νόμους στην Ευρώπη (ελεύθερη πρόσβαση μέχρι τη 12η εβδομάδα). Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ) και η Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών (ΚΔΓ), αναγνώρισαν τη νομιμοποίηση ως έναν τεράστιο θεσμικό θρίαμβο. Ωστόσο, επισήμαναν αμέσως ότι ο νόμος έθετε γραφειοκρατικά προσκόμματα. Για παράδειγμα, η υποχρεωτική συναίνεση των γονέων για τις ανήλικες κοπέλες θεωρήθηκε από πολλές γυναίκες ως ένας τρόπος να εγκλωβίζονται τα νεαρά κορίτσια στην οικογενειακή καταπίεση, οδηγώντας τα ξανά στην παρανομία.

Οι πιο ριζοσπαστικές και αυτόνομες συλλογικότητες (όπως το Αυτόνομο Κίνημα Γυναικών ή οι ομάδες που εξέδιδαν το περιοδικό Σκούπα) κράτησαν μια εξαιρετικά επικριτική στάση. Κατήγγειλαν ότι ο νόμος, αντί να δίνει την απόλυτη ελευθερία στη γυναίκα, μετέφερε την εξουσία της απόφασης στα χέρια των (κυρίως ανδρών) γιατρών του ΕΣΥ. Προειδοποίησαν ότι αν το κράτος δεν υποχρεώσει ρητά τις δημόσιες κλινικές να εκτελούν αμβλώσεις, το δικαίωμα θα ακυρωθεί στην πράξη. Είδαν αμέσως ότι η «αντίρρηση συνείδησης» των γιατρών θα μετατρεπόταν σε εργαλείο σαμποτάζ του νόμου. Επιπλέον, φώναζαν ότι η αποποινικοποίηση είναι μισή αν δεν συνοδεύεται από δωρεάν διανομή αντισυλληπτικών χαπιών και προφυλακτικών, καθώς και από την εισαγωγή της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία.

40 χρόνια απ’ τη νομιμοποίηση της άμβλωσης: Από τις πλεκτοβελόνες, στο θρίλερ της 5ης Ιουνίου και τη σημερινή «αντίρρηση συνείδησης» 9
Απόσπασμα άρθρου του καθηγητή Μαιευτικής Γυναικολογίας στο ΑΠΘ, Νίκου Παπανικολάου, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.6.1986, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Γιατροί «αντιρρησίες συνείδησης»

Κοιτάζοντας πίσω, 40 χρόνια μετά, συνειδητοποιούμε ότι οι επιφυλάξεις των φεμινιστριών ήταν απόλυτα βάσιμες. Ο Νόμος 1609 ήταν μια τεράστια ασπίδα, αλλά το κράτος δεν έχτισε ποτέ τις υποδομές για να τον υποστηρίξει. Στα χρόνια που ακολούθησαν τη μεταρρύθμιση του 1986, η καθημερινή πραγματικότητα στην Ελλάδα άρχισε να αποκαλύπτει μια σοβαρή θεσμική δυσλειτουργία. Ο νόμος έδινε το δικαίωμα, αλλά το κράτος δεν φρόντισε ποτέ να εγγυηθεί την καθολική και δωρεάν πρόσβαση σε αυτό μέσα από το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).

Το μεγαλύτερο εμπόδιο που καταγράφεται συστηματικά σε δημοσιογραφικές έρευνες και εκθέσεις οργανώσεων (όπως το Δίκτυο για τα Σεξουαλικά και Αναπαραγωγικά Δικαιώματα) είναι η εκτεταμένη χρήση της «αντίρρησης συνείδησης» από την πλευρά των γιατρών. Ο νόμος δίνει το δικαίωμα σε έναν μαιευτήρα-γυναικολόγο να αρνηθεί τη διενέργεια τεχνητής διακοπής κύησης εάν αυτή έρχεται σε σύγκρουση με τις θρησκευτικές ή ηθικές του πεποιθήσεις. Ωστόσο, η πρακτική αυτή έχει λάβει διαστάσεις που αγγίζουν τα όρια του συστημικού αποκλεισμού.

Σε πολλές επαρχιακές πόλεις και νησιά της χώρας, καταγράφονται περιπτώσεις όπου ολόκληρες γυναικολογικές κλινικές δημόσιων νοσοκομείων δεν πραγματοποιούν αμβλώσεις, καθώς όλοι οι υπηρετούντες γιατροί επικαλούνται λόγους συνείδησης. Αυτή η οριζόντια άρνηση δημιουργεί μια de facto ιδιωτικοποίηση της διαδικασίας. Οι γυναίκες, ελλείψει δημόσιας εναλλακτικής δομής στην περιοχή τους, εξαναγκάζονται να στραφούν στον ιδιωτικό τομέα.

Αυτή η συνθήκη εισάγει ένα βαθύτατα ταξικό φίλτρο σε ένα θεμελιώδες ζήτημα υγείας. Ενώ μια γυναίκα με οικονομική άνεση μπορεί να απευθυνθεί με ασφάλεια σε μια ιδιωτική κλινική, οι οικονομικά ευάλωτες γυναίκες, οι άνεργες, οι φοιτήτριες ή οι μετανάστριες έρχονται αντιμέτωπες με το δυσβάσταχτο κόστος του ιδιωτικού τομέα. Το γεγονός ότι η φαρμακευτική άμβλωση (με χάπια) καθυστέρησε δραματικά να ενταχθεί στα επίσημα πρωτόκολλα των δημόσιων νοσοκομείων, επιτείνει το πρόβλημα, κρατώντας την πρόσβαση σε μια ασφαλή, φθηνή και λιγότερο επεμβατική μέθοδο εξαιρετικά περιορισμένη. Έτσι, η έλλειψη κεντρικής κρατικής μέριμνας και ελέγχου επιτρέπει τη συντήρηση μιας γκρίζας ζώνης, όπου η ανάγκη και η απόγνωση της γυναίκας μετατρέπονται συχνά σε αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης.

Οι γονείς μας πίστευαν ότι με το '86 ξεμπερδέψαμε. Ότι η ιστορία πάει μόνο μπροστά. Η δική μας γενιά όμως ζει το απόλυτο σοκ: τη διαπίστωση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Όταν είδαμε το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να ανατρέπει το Roe v. Wade, όταν βλέπουμε τις γυναίκες στην Πολωνία να πεθαίνουν στα νοσοκομεία επειδή οι γιατροί φοβούνται να αγγίξουν ένα νεκρό έμβρυο, καταλάβαμε ότι το δικαίωμα στο σώμα μας κρέμεται από μια κλωστή.

Και μην νομίζουμε ότι η Ελλάδα είναι στο απυρόβλητο. Το σκοτάδι σκάβει σιγά σιγά κι εδώ. Βλέπουμε αφίσες στο μετρό από παραθρησκευτικές οργανώσεις που εξισώνουν το έμβρυο με παιδί. Ακούμε για την «Ημέρα του Αγέννητου Παιδιού» που καθιέρωσε η Ιερά Σύνοδος, προσπαθώντας να μετακινήσει τις ενοχές πίσω στις γυναίκες. Ακούμε πολιτικούς να χρησιμοποιούν το δημογραφικό πρόβλημα, όχι για να στηρίξουν τις νέες μητέρες με επιδόματα και παιδικούς σταθμούς, αλλά για να ψέξουν όσες επιλέγουν να μην γεννήσουν. Στα 40 χρόνια από τη νομιμοποίηση, το zeitgeist της εποχής μας δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Το «Το σώμα μου μού ανήκει» παραμένει μια καθημερινή, ζωντανή μάχη. Γιατί αν δεν περιφρουρήσουμε εμείς το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, κανένας νόμος δεν θα το κάνει για εμάς.


Οι συμβουλές που δίνουμε στους άλλους (αλλά δεν ακολουθούμε ποτέ εμείς)

Είμαστε εξαιρετικές στο να λύνουμε τα προβλήματα των άλλων. Γιατί τότε δεν ακολουθούμε κι εμείς τις (δικές μας) συμβουλές;


READ MORE

Cookies