«Ζεις;»: Πώς μία viral εφαρμογή αποκάλυψε μία από τις μεγαλύτερες φοβίες μας

Η αφορμή δόθηκε από μια κινέζικη εφαρμογή με αρχική ονομασία Sileme, που στα κινεζικά σημαίνει: «Είσαι νεκρός;» ή «Πέθανες;». Σχεδιασμένο για ανθρώπους που ζουν μόνοι, το app ζητά από τον χρήστη μια καθημερινή επιβεβαίωση παρουσίας. Αν αυτή δεν δοθεί για ορισμένες συνεχόμενες ημέρες, ειδοποιείται αυτόματα ένας προκαθορισμένος αριθμός ανάγκης. Η ιδέα είναι τρομερά απλή. Κι ακριβώς γι’ αυτό έγινε viral. Όχι, επειδή εισήγαγε κάποια τεχνολογική καινοτομία, αλλά επειδή άγγιξε έναν συλλογικό, σχεδόν ανείπωτο τρόμο: την πιθανότητα κάποιος να φύγει από τη ζωή χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.

Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, το 2024 οι άνθρωποι που ζουν μόνοι, αποτελούν το ένα πέμπτο των νοικοκυριών στην Κίνα, έναντι μόλις 15% πριν από μια δεκαετία. Αυτή η αυξητική τάση δημιουργεί νέες ανάγκες για καινοτόμες λύσεις που εξασφαλίζουν την ασφάλεια και την ευημερία των μονήρων ατόμων. Η ομάδα ανάπτυξης φιλοδοξεί να μεταφέρει αυτή την τεχνογνωσία που γεννήθηκε στην Κίνα σε παγκόσμιο επίπεδο, προσφέροντας βοήθεια σε έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων που διαβιούν μόνοι. Η διεθνής αναγνώριση που έλαβε η εφαρμογή από μέσα όπως το BBC και το Γαλλικό Πρακτορείο επιβεβαιώνει την καθολική ανάγκη για τέτοιου είδους ψηφιακές υπηρεσίες ασφαλείας.

Για πολλούς χρήστες, το application δεν λειτουργεί μόνο ως μηχανισμός ασφάλειας αλλά και ως μια ελάχιστη, σχεδόν συμβολική, απόδειξη ότι η απουσία τους θα γίνει αντιληπτή. Ότι, έστω και μέσα από έναν αλγόριθμο, κάποιος θα παρατηρήσει τη σιωπή τους. Σε έναν κόσμο όπου οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν συρρικνωθεί σε μηνύματα, ειδοποιήσεις και «τελευταία ενεργή παρουσία», το app μοιάζει λιγότερο με τεχνολογικό προϊόν και περισσότερο με καθρέφτη μιας υπαρξιακής αγωνίας.

Οι ειδικοί συνδέουν την απήχηση τέτοιων εφαρμογών με βαθιές κοινωνικές μεταβολές. Η μείωση των γάμων και των γεννήσεων, η αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, η εργασία μακριά από τον τόπο καταγωγής ή/και την οικογένεια, η αποσύνδεση από σταθερές κοινότητες, έχουν μετατρέψει τη μοναξιά σε δομικό στοιχείο της σύγχρονης ζωής. Ακόμη κι όταν η επιλογή της μοναχικής διαβίωσης είναι συνειδητή, συνοδεύεται συχνά από υπόγειες ανασφάλειες. Ποιος θα αντιληφθεί μια ασθένεια, ένα ατύχημα, μια απουσία που παρατείνεται;

Η τεχνολογία έρχεται να καλύψει αυτό το κενό με πρακτικές λύσεις. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό και αμήχανο: μπορεί μια αυτόματη ειδοποίηση να υποκαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία; Ή μήπως τέτοιες εφαρμογές απλώς καθιστούν ορατό ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα, αυτό της διάλυσης των δεσμών και της έλλειψης συλλογικότητας; Το γεγονός ότι η απλή πράξη του «πατάω για να δηλώσω ότι είμαι καλά» αποκτά ψυχολογικό βάρος, λέει ίσως περισσότερα για την εποχή μας απ’ ό,τι θα θέλαμε να παραδεχτούμε.

Η επιτυχία του Sileme ήταν τέτοια, ώστε οδήγησε την εταιρεία σε αλλαγή στρατηγικής. Το application μετονομάστηκε σε Demumu για το διεθνές κοινό, ενώ η αυξημένη ζήτηση ώθησε τους δημιουργούς του να εισαγάγουν συνδρομή ύψους 8 γιουάν, περίπου 40 λεπτών του ευρώ. Οι ίδιοι εξήγησαν ότι πρόκειται για τρία άτομα, γεννημένα μετά το 1995, που ανέπτυξαν το app ανεξάρτητα και χρειάζονται το ποσό για να καλύψουν τα λειτουργικά κόστη. Στο Apple App Store, το Demumu έφτασε γρήγορα στη δεύτερη θέση των επί πληρωμή εφαρμογών.

Η αλλαγή ονόματος, ωστόσο, δεν έγινε δεκτή χωρίς αντιδράσεις. Ορισμένοι χρήστες θεώρησαν ότι το αρχικό όνομα, όσο σκληρό κι αν ακούγεται, αποτύπωνε με ειλικρίνεια την ουσία του προβλήματος. Άλλοι πρότειναν πιο «ήπιες» εναλλακτικές: «Είσαι καλά;», «Είσαι online;», «Είσαι εκεί;». Ένας χρήστης σχολίασε ότι το όνομα μπορεί να τρομάζει, αλλά το ίδιο το app «κάνει όσους ζουν μόνοι να νιώθουν πιο ασφαλείς στην καθημερινότητά τους».

Κι ίσως εδώ βρίσκεται η πιο αποκαλυπτική πτυχή του φαινομένου. Δεν είναι το όνομα που τρομάζει, αλλά η πραγματικότητα που αυτό κατονομάζει. Μια κοινωνία όπου η ανάγκη για ψηφιακά σημάδια ζωής γίνεται εμπορικό προϊόν είναι μια κοινωνία που έχει ήδη αποδεχθεί τη μοναξιά ως κανονικότητα. Το Demumu δεν δημιούργησε τον φόβο του να πεθάνεις μόνος. Απλώς τον έκανε ορατό, με τρόπο αφοπλιστικά απλό. Και αυτό, ίσως, είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο από όλα.