Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε όταν διαλέγουμε σύντροφο δεν είναι ότι «πέφτουμε σε λάθος άνθρωπο». Είναι ότι ψάχνουμε τον σωστό με λάθος κριτήρια. Στον κόσμο του dating –και ειδικά στον κόσμο των apps– έχουμε εκπαιδευτεί να ερωτευόμαστε λίστες. Μουσικές προτιμήσεις. Σειρές. Καφέδες. Ταξίδια. Γυμναστήριο ή όχι. Γάτα ή σκύλο. Μπύρα ή κρασί. Κρεατοφάγος ή βίγκαν. Κλαμπ ή μπουζούκια ή μήπως rave party. Σκανάρουμε προφίλ με την αγωνία εξεταστή πολλαπλής επιλογής: ταιριάζει; περνάει; μοιάζει με μένα; Και κάθε φορά που βρίσκουμε μια σύμπτωση, νιώθουμε μια μικρή ανακούφιση. Σαν να μας επιβεβαιώνει το σύμπαν ότι είμαστε στον σωστό δρόμο.
«I love the Smiths», λέει η Summer όταν πετυχαίνει τον πρωταγωνιστή στο ασανσέρ του γραφείου τους, στην ταινία 500 Days of Summer. Αμέσως, εκείνος νιώθει ότι η Summer είναι το γραφτό του. Πρέπει να είναι! Κι έτσι, η ατάκα χαράχτηκε στο zeitgeist των millennials που μεγάλωσαν τη δεκαετία του 2010.
Δεν είναι τυχαίο. Σύμφωνα με έρευνες, η πλειονότητα των ανθρώπων που χρησιμοποιούν dating apps δηλώνει ότι αναζητά κάποιον με κοινά ενδιαφέροντα. Και ένα πολύ μεγάλο ποσοστό παντρεμένων ζευγαριών πιστεύει ακράδαντα ότι τα κοινά ενδιαφέροντα είναι βασικό συστατικό για μια επιτυχημένη σχέση – πιο σημαντικό, μάλιστα, από το καλό σεξ ή τις κοινές πολιτικές πεποιθήσεις. Το αφήγημα είναι ξεκάθαρο: αν μοιάζουμε, θα τα βρούμε. Αν κάνουμε τα ίδια, δεν θα συγκρουστούμε. Αν θέλουμε τα ίδια, θα αντέξουμε.
Μόνο που εδώ ακριβώς κρύβεται το πρόβλημα
Η ομοιότητα δεν είναι συνώνυμο της συμβατότητας
Οι ψυχολόγοι και οι θεραπευτές σχέσεων εδώ και χρόνια προσπαθούν να μας πουν κάτι άβολο: η ομοιότητα δεν είναι συνώνυμο της συμβατότητας. Και, σε πολλές περιπτώσεις, η εμμονή μας με τα κοινά ενδιαφέροντα λειτουργεί σαν αντιπερισπασμός από τα πραγματικά κρίσιμα ερωτήματα. Όχι τι μουσική ακούς, αλλά πώς διαχειρίζεσαι τη σύγκρουση. Όχι αν σου αρέσουν τα ταξίδια, αλλά πώς παίρνεις αποφάσεις. Όχι αν βλέπεις τις ίδιες σειρές, αλλά αν μοιράζεσαι παρόμοιες αξίες.
Η σύγχυση είναι κατανοητή. Στην αρχή μιας γνωριμίας, το να ανακαλύπτεις ότι «έχουμε τόσα κοινά» είναι μεθυστικό. Δημιουργεί αίσθηση οικειότητας, μειώνει το άγχος του αγνώστου, κάνει τη σύνδεση να μοιάζει εύκολη. Όμως, όπως επισημαίνουν ειδικοί στη δυναμική των σχέσεων, το να έχεις πάρα πολλά κοινά μπορεί να αποδειχθεί εξίσου απαιτητικό με το να μην έχεις κανένα. Γιατί, όσο περνά ο καιρός, η σχέση δεν ζει από τις συμπτώσεις αλλά από τη διαχείριση των διαφορών.
Τα dating apps, ωστόσο, είναι δομημένα ακριβώς πάνω στην αντίθετη λογική. Μας ενθαρρύνουν να ψάχνουμε καθρέφτες. Να φιλτράρουμε ανθρώπους βάσει playlist, hobbies, ακόμα και βάσει του αν πίνουν ή όχι. Οι πλατφόρμες γίνονται όλο και πιο εξειδικευμένες, σχεδόν κλειστοφοβικές. Εκεί έξω υπάρχουν εφαρμογές που σε ταιριάζουν με βάση τη μουσική που ακούς, τα βιβλία που διαβάζεις, τα βιντεοπαιχνίδια που παίζεις, την ομάδα που υποστηρίζεις. Σαν να προσπαθούμε να εξαλείψουμε κάθε πιθανότητα τριβής πριν καν υπάρξει επαφή.
Οι ψυχοθεραπευτές το ονομάζουν αυτό «σύγχυση ταύτισης με ασφάλεια». Πιστεύουμε ότι αν ο άλλος είναι αρκετά ίδιος με εμάς, δεν θα μας πληγώσει. Δεν θα μας απογοητεύσει. Δεν θα μας φέρει αντιμέτωπους με δύσκολες πλευρές του εαυτού μας. Είναι, με έναν τρόπο, μια προσπάθεια να ελέγξουμε το απρόβλεπτο της οικειότητας.
Υπάρχει και μια γενεαλογική διάσταση σε αυτό. Για αιώνες, οι σχέσεις και οι γάμοι βασίζονταν κυρίως στην ασφάλεια: οικονομική, κοινωνική, οικογενειακή. Η αγάπη δεν ήταν πάντα το κεντρικό ζητούμενο. Σήμερα, που επιλέγουμε συντρόφους με βάση τον έρωτα και τη συναισθηματική σύνδεση, έχουμε την τάση να ζητάμε τα πάντα από έναν άνθρωπο: να μας καταλαβαίνει, να μας μοιάζει, να σκέφτεται όπως εμείς, να θέλει τα ίδια πράγματα, να κινείται στον ίδιο ρυθμό. Οι ειδικοί μιλούν για μια «παρόρμηση συγχώνευσης»: την ανάγκη να ζούμε σχεδόν την ίδια ζωή με τον σύντροφό μας, πιστεύοντας ότι έτσι θα μειώσουμε το στρες και τη δυσλειτουργία.
Στην πράξη, όμως, συμβαίνει συχνά το αντίθετο.
Δε χρειάζεται ο σύντροφός σου να είναι ο καλύτερός σου φίλος σε όλα – γι’ αυτό υπάρχουν οι φίλοι!
Οι διαφορές είναι αυτές που μας εξελίσσουν. Όταν ο σύντροφός μας έχει άλλα ενδιαφέροντα, μας βγάζει –έστω και λίγο– από τη φούσκα μας. Μας εκθέτει σε νέες εμπειρίες, νέες ιδέες, νέους τρόπους να βλέπουμε τον κόσμο. Χωρίς αυτό, η σχέση κινδυνεύει να γίνει ένας μικρός θάλαμος ηχούς, όπου ακούμε συνεχώς τις ίδιες σκέψεις με διαφορετική φωνή.
Επιπλέον, οι διαφορές προστατεύουν από την πλήξη. Ζευγάρια που είναι χρόνια μαζί συχνά αναφέρουν ότι αυτό που κράτησε τη σχέση τους ζωντανή δεν ήταν το ότι έκαναν τα πάντα μαζί, αλλά το ότι διατήρησαν ξεχωριστές ταυτότητες. Διαφορετικά ενδιαφέροντα σημαίνει διαφορετικούς κύκλους, διαφορετικές εμπειρίες, ιστορίες που επιστρέφουν στη σχέση και την εμπλουτίζουν. Δε χρειάζεται ο σύντροφός σου να είναι ο καλύτερός σου φίλος σε όλα – γι’ αυτό υπάρχουν οι φίλοι!
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο πρακτικό, αλλά καθοριστικό: ο χωρισμός. Όταν κάθε σου δραστηριότητα, κάθε σου απόλαυση, κάθε σου συνήθεια είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τον άλλον, η απώλεια γίνεται καθολική. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι σχέσεις με υπερβολικά πολλά κοινά ενδιαφέροντα συχνά διαρκούν περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε, ακριβώς επειδή ο φόβος του «δεν θα ξαναβρώ κάποιον που να μου ταιριάζει τόσο» παραλύει την απόφαση της αποχώρησης.
Ακόμα και μέσα στη σχέση, τα κοινά ενδιαφέροντα μπορούν να γίνουν πεδίο ανταγωνισμού. Όταν δύο άνθρωποι επενδύουν στην ίδια δραστηριότητα ως κομμάτι της ταυτότητάς τους, οι ανισορροπίες –ποιος είναι καλύτερος, πιο αφοσιωμένος, πιο «φυσικός»– μπορούν να διαβρώσουν τη σύνδεση και την αυτοεκτίμηση.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι τα κοινά ενδιαφέροντα είναι άχρηστα ή αδιάφορα. Είναι όμορφα, δημιουργούν στιγμές, λειτουργούν ως γέφυρες. Αλλά δεν είναι το θεμέλιο. Εκείνο που πραγματικά καθορίζει τη μακροβιότητα μιας σχέσης είναι οι κοινές αξίες: ο τρόπος που βλέπουμε τη ζωή, την ηθική, τη δέσμευση, την ελευθερία, το μέλλον. Το αν παίρνουμε αποφάσεις με παρόμοιο αξιακό σύστημα. Το αν σεβόμαστε τις διαφορές του άλλου χωρίς να τις υποτιμούμε.
Οι ειδικοί είναι σαφείς: μπορείς να έχεις διαφορετικά γούστα και μια υγιή σχέση, αλλά αν διαφωνείτε σε θεμελιώδη ζητήματα –όπως η πίστη, οι στόχοι ζωής, η ανάγκη για οικογένεια ή ανεξαρτησία– η σχέση αργά ή γρήγορα θα ραγίσει. Η συμβατότητα δεν βρίσκεται στο Spotify Wrapped, αλλά στον τρόπο που διαχειρίζεσαι την ευθύνη, τη σύγκρουση και τη φροντίδα.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε όταν διαλέγουμε σύντροφο είναι ότι ψάχνουμε κάποιον να μας μοιάζει, αντί κάποιον που να μας καταλαβαίνει. Κάποιον να κάνει τα ίδια, αντί κάποιον που να σέβεται τις διαφορές. Και κάπου εκεί, μέσα στην αγωνία μας να βρούμε τον τέλειο σύντροφο «στα χαρτιά», ξεχνάμε να ρωτήσουμε τα μόνα ερωτήματα που έχουν πραγματικά σημασία: πώς αγαπάς, πώς αντέχεις, πώς μένεις σε μία σχέση;
