Τα φάρμακα αδυνατίσματος τύπου GLP-1 έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια ως η μεγάλη επανάσταση στη μάχη κατά της παχυσαρκίας. Ενέσεις που «κόβουν την πείνα», ρυθμίζουν την όρεξη, οδηγούν σε σημαντική και γρήγορη απώλεια βάρους και υπόσχονται βελτίωση μιας σειράς μεταβολικών δεικτών. Όμως μια νέα, εκτενής μελέτη έρχεται να προσγειώσει τις προσδοκίες: το βάρος που χάνεται με αυτά τα σκευάσματα τείνει να επιστρέφει και μάλιστα ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη μέθοδο αδυνατίσματος, όταν η αγωγή διακοπεί.
Η έρευνα, που διεξήχθη από ακαδημαϊκούς του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ, βασίστηκε σε ανασκόπηση 37 προηγούμενων μελετών με συνολικά 9.341 συμμετέχοντες. Η μέση διάρκεια θεραπείας ήταν 39 εβδομάδες, ενώ η μέση περίοδος παρακολούθησης μετά τη διακοπή των φαρμάκων 32 εβδομάδες. Τα ευρήματα είναι σαφή: όσοι σταματούν τη φαρμακευτική αγωγή ανακτούν όλο το βάρος που είχαν χάσει, κατά μέσο όρο, μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια.
Πώς λειτουργούν τα GLP-1 και γιατί δεν «κρατάνε» το αποτέλεσμα
Τα συγκεκριμένα φάρμακα, γνωστά ως αγωνιστές GLP-1 (αγωνιστές υποδοχέα γλυκαγονόμορφου πεπτιδίου-1), αναπτύχθηκαν αρχικά για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2. Αυτό που κάνουν είναι να μιμούνται τη δράση μίας ορμόνης (γλυκαγονόμορφο πεπτίδιο-1), η οποία συμβάλλει στο αίσθημα κορεσμού και μειώνει την πρόσληψη τροφής. Το αποτέλεσμα, όσο διαρκεί η αγωγή, είναι εντυπωσιακό, αφού κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες έχασαν 8,3 κιλά.
Το πρόβλημα αρχίζει μετά. Σύμφωνα με την ανάλυση, όσοι διέκοψαν τα φάρμακα ανέκτησαν βάρος με ρυθμό περίπου 0,4 κιλά τον μήνα, επιστρέφοντας στο αρχικό τους βάρος σε διάστημα περίπου 1,7 ετών. Μόνο μέσα στον πρώτο χρόνο, η μέση αύξηση βάρους έφτασε τα 4,8 κιλά.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το συγκριτικό στοιχείο: η επαναπρόσληψη βάρους μετά τη διακοπή των GLP-1 ήταν σχεδόν τετραπλάσια σε ταχύτητα σε σχέση με προγράμματα συμπεριφορικής παρέμβασης, όπως δίαιτες ή πλάνα φυσικής δραστηριότητας, ανεξάρτητα από το πόσο βάρος είχε χαθεί αρχικά.
«Δεν φταίνε τα φάρμακα αλλά η φύση της παχυσαρκίας»
Ο Σαμ Γουέστ, από το Τμήμα Επιστημών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας Nuffield του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ξεκαθαρίζει ότι η ταχεία αύξηση βάρους δεν οφείλεται σε κάποια «αποτυχία» των ίδιων των σκευασμάτων. «Αυτά τα φάρμακα μεταμορφώνουν τη θεραπεία της παχυσαρκίας και μπορούν να επιτύχουν σημαντική απώλεια βάρους. Ωστόσο, η έρευνά μας δείχνει ότι οι άνθρωποι τείνουν να ξαναπαίρνουν βάρος γρήγορα όταν τα διακόπτουν πιο γρήγορα απ’ ό,τι βλέπουμε στα προγράμματα συμπεριφορικής παρέμβασης», σημειώνει.
Και προσθέτει: «Αυτό δεν αποτελεί αποτυχία των φαρμάκων. Αντανακλά τη φύση της παχυσαρκίας ως μιας χρόνιας, υποτροπιάζουσας κατάστασης. Λειτουργεί ως προειδοποίηση για τη βραχυπρόθεσμη χρήση χωρίς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση μακροχρόνιας διαχείρισης του βάρους και αναδεικνύει τη σημασία της πρωτογενούς πρόληψης».
Τα οφέλη στην υγεία… που επίσης εξαφανίζονται
Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι τα φάρμακα αδυνατίσματος μπορούν να βελτιώσουν και άλλες πτυχές της υγείας, όπως την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη και τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Ωστόσο, και εδώ τα νέα δεν είναι ενθαρρυντικά μακροπρόθεσμα. Η ίδια μελέτη διαπίστωσε ότι αυτά τα οφέλη επιστρέφουν στα αρχικά τους επίπεδα, κατά μέσο όρο, μέσα σε 1,4 χρόνια από τη διακοπή της θεραπείας.
Η συγκεκριμένη έρευνα είναι η πρώτη που δεν περιορίζεται στη διαπίστωση ότι «το βάρος επιστρέφει», αλλά ποσοτικοποιεί τον ρυθμό επαναπρόσληψης και θέτει σαφή χρονικά πλαίσια τόσο για την αύξηση βάρους όσο και για τη μεταβολική αναστροφή.
Όχι «μαγική λύση», αλλά εργαλείο
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Wegovy μπορεί να συνταγογραφηθεί μέσω του συστήματος δημόσιας υγείας (NHS) για διάστημα έως δύο ετών, ενώ για το Mounjaro δεν υπάρχει χρονικό όριο συνταγογράφησης. Όμως οι ειδικοί επιμένουν πως τα φάρμακα δεν αρκούν από μόνα τους.
Η Φέι Ράιλι, επικεφαλής επικοινωνίας έρευνας στο Diabetes UK, τονίζει: «Τα φάρμακα αδυνατίσματος μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματικά εργαλεία για τη διαχείριση του βάρους και τη μείωση του κινδύνου διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, αυτή η έρευνα ενισχύει το γεγονός ότι δεν αποτελούν γρήγορη λύση. Πρέπει να συνταγογραφούνται σωστά και να συνοδεύονται από εξατομικευμένη, ολοκληρωμένη υποστήριξη, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να διατηρήσουν την απώλεια βάρους όσο το δυνατόν περισσότερο μετά τη διακοπή της αγωγής».
Από την πλευρά της, η Κάθριν Τζένερ, εκτελεστική διευθύντρια στο Obesity Health Alliance, μετατοπίζει το βάρος της συζήτησης από το άτομο στο περιβάλλον. Η επαναπρόσληψη βάρους, λέει, δεν είναι προσωπική αποτυχία, αλλά «αντανακλά την πραγματικότητα του να ζεις σε ένα διατροφικό περιβάλλον που ωθεί διαρκώς τους ανθρώπους προς ανθυγιεινές επιλογές».
«Αυτά τα φάρμακα μπορεί να είναι μια καλή ευκαιρία για τη βελτίωση του διατροφικού περιβάλλοντος σε μεγάλη κλίμακα και με ταχύτητα — από το μάρκετινγκ του πρόχειρου φαγητού έως την οικονομική προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα υγιεινών τροφών. Διαφορετικά, πολλοί άνθρωποι θα δυσκολευτούν να διατηρήσουν τα οφέλη των φαρμάκων αδυνατίσματος σε βάθος χρόνου», επισημαίνει.
Το κρίσιμο συμπέρασμα
Η εικόνα που προκύπτει είναι σύνθετη, αλλά καθαρή: τα φάρμακα τύπου GLP-1 λειτουργούν, και μάλιστα αποτελεσματικά - όσο λαμβάνονται. Δεν θεραπεύουν, όμως, την παχυσαρκία. Τη διαχειρίζονται προσωρινά. Χωρίς παράλληλες αλλαγές στο περιβάλλον, στη συμπεριφορά, στην πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή και στη μακροχρόνια υποστήριξη, το σώμα επιστρέφει εκεί όπου «ξέρει» να βρίσκεται.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν τα φάρμακα αδυνατίσματος «δουλεύουν», αλλά τι είδους κοινωνία, σύστημα υγείας και διατροφικό τοπίο χρειάζονται. Γιατί, όπως δείχνουν τα δεδομένα, καμία ένεση δεν μπορεί από μόνη της να νικήσει μια χρόνια κατάσταση, ούτε ένα περιβάλλον που παράγει συστηματικά το πρόβλημα που υποτίθεται ότι προσπαθεί να λύσει.
