Η παγίδα της κοινωνικής σύγκρισης στα social media

Για πολλά χρόνια αυτή η σύγκριση γινόταν μέσα σε σχετικά μικρούς κοινωνικούς κύκλους: στην οικογένεια, στο σχολείο, στην εργασία ή στην παρέα μας. Σήμερα όμως τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αλλάξει ριζικά το τοπίο. Μέσα σε λίγα λεπτά μπορούμε να δούμε εικόνες από τη ζωή δεκάδων ανθρώπων – φίλων, γνωστών ή ακόμη και αγνώστων.

Έτσι, η σύγκριση γίνεται πολύ πιο συχνή και συχνά πιο έντονη.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό των social media είναι ότι παρουσιάζουν μια επιλεγμένη εκδοχή της πραγματικότητας. Οι περισσότεροι άνθρωποι μοιράζονται στιγμές που θέλουν να θυμούνται ή να δείξουν: ένα ταξίδι, μια επαγγελματική επιτυχία, μια όμορφη στιγμή με φίλους. Οι δύσκολες ημέρες, οι αμφιβολίες ή οι απογοητεύσεις σπάνια εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο.

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται η εντύπωση ότι η ζωή των άλλων είναι συνεχώς γεμάτη εμπειρίες, χαρά και επιτυχία.

Η ψυχολογική δυσκολία εμφανίζεται όταν συγκρίνουμε τη δική μας καθημερινότητα με αυτή την επιλεγμένη εικόνα. Εμείς γνωρίζουμε όλες τις πλευρές της ζωής μας – τις προσπάθειες, τις δυσκολίες και τις στιγμές αβεβαιότητας. Για τους άλλους βλέπουμε μόνο ένα μικρό στιγμιότυπο. Είναι εύκολο λοιπόν να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι οι άλλοι προχωρούν περισσότερο ή ότι τα καταφέρνουν καλύτερα.

Η έρευνα στην ψυχολογία δείχνει ότι όταν συγκρίνουμε τον εαυτό μας με ανθρώπους που φαίνονται πιο επιτυχημένοι ή πιο ικανοποιημένοι – αυτό που ονομάζεται «σύγκριση προς τα πάνω» – μπορεί να επηρεαστεί η αυτοεκτίμησή μας. Σκέψεις όπως «οι άλλοι τα καταφέρνουν καλύτερα» ή «εγώ είμαι πίσω» μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και όταν η ζωή μας εξελίσσεται κανονικά.

Σε αυτές τις στιγμές η προσοχή μετατοπίζεται από τη δική μας πορεία προς τη ζωή των άλλων. Ακόμη και προσωπικές επιτυχίες μπορεί να φαίνονται μικρές όταν τις μετράμε με το μέτρο κάποιου άλλου.

Aξίζει όμως να θυμόμαστε ότι η εικόνα που βλέπουμε στα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι η πλήρης πραγματικότητα. Είναι μια επιλογή στιγμών. Πίσω από κάθε φωτογραφία υπάρχει μια καθημερινότητα που μοιάζει πολύ περισσότερο με τη δική μας από όσο φανταζόμαστε.

Η κοινωνική σύγκριση από μόνη της δεν είναι απαραίτητα αρνητική. Μπορεί να λειτουργήσει ως έμπνευση ή ως κίνητρο για προσωπική εξέλιξη. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αξία που δίνουμε στον εαυτό μας αρχίζει να εξαρτάται υπερβολικά από το πώς φαίνεται η ζωή μας σε σχέση με των άλλων.

Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τις εικόνες γύρω μας με περισσότερη επίγνωση. Να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος κινείται με διαφορετικό ρυθμό, μέσα σε διαφορετικές συνθήκες και με διαφορετικές προτεραιότητες.

Ίσως τελικά το πιο σημαντικό να είναι να επιστρέφουμε τη ματιά προς τη δική μας πορεία. Γιατί η αξία μιας ζωής δεν μετριέται από το πόσο εντυπωσιακή φαίνεται σε μια οθόνη, αλλά από το πόσο αυθεντικά τη βιώνουμε.