Για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση, μια γυναίκα σε αμαξίδιο βρέθηκε στον ρόλο της κεντρικής παρουσιάστριας ενός μεγάλου, mainstream ψυχαγωγικού γεγονότος. Και αυτό από μόνο του είναι είδηση. Όχι όμως με όρους «συγκίνησης» ή «υπέρβασης», αλλά με όρους κανονικότητας.
Η Κατερίνα Βρανά δεν εμφανίστηκε στη σκηνή για να αποτελέσει σύμβολο «δύναμης ψυχής». Εμφανίστηκε ως επαγγελματίας. Ως κωμικός με εμπειρία, ως επικοινωνιακή προσωπικότητα με χιούμορ και αυτοπεποίθηση, ως παρουσιάστρια ενός εθνικού τελικού που συγκεντρώνει τεράστιο ενδιαφέρον. Και αυτό είναι το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο της παρουσίας της.
Γιατί η χθεσινή εμφάνιση της Κατερίνας Βρανά έχει σημασία
Η ορατότητα διαμορφώνει αντιλήψεις
Τα ΜΜΕ δεν είναι απλώς καθρέφτης της κοινωνίας, είναι και μηχανισμός διαμόρφωσης αντιλήψεων. Όταν τα άτομα με αναπηρία απουσιάζουν από την τηλεόραση ή εμφανίζονται μόνο σε αφηγήματα «ηρωισμού», «συγκίνησης» ή «προσωπικής τραγωδίας», το μήνυμα που υποσυνείδητα περνά είναι ότι δεν αποτελούν φυσικό κομμάτι του δημόσιου χώρου.
Η Κατερίνα Βρανά ανέτρεψε αυτό το μοτίβο. Δεν παρουσιάστηκε ως «ειδική περίπτωση». Δεν πλαισιώθηκε από δραματική αφήγηση, ούτε υπήρξε καμία υποσημείωση που να ζητά επιείκεια ή θαυμασμό. Ήταν απλώς εκεί, ορατή, δυναμική, αστεία, άνετη.
Αυτή η κανονικοποίηση είναι η ουσία της συμπερίληψης.
Από το «ηρωικό αφήγημα» στην κανονικότητα
Στην ελληνική, και όχι μόνο, τηλεοπτική πραγματικότητα, η αναπηρία συχνά παρουσιάζεται μέσα από δύο στερεοτυπικά φίλτρα:
είτε ως τραγική ιστορία που προκαλεί συγκίνηση,
είτε ως αφήγημα υπέρβασης που αγγίζει τα όρια της εξιδανίκευσης.
Και τα δύο, όσο καλοπροαίρετα κι αν είναι, αφαιρούν κάτι θεμελιώδες, την απλότητα της ύπαρξης.
Η παρουσία της Βρανά στο “Sing for Greece” μετατοπίζει το πλαίσιο. Δεν μας καλεί να συγκινηθούμε. Μας καλεί να εξοικειωθούμε. Να δούμε μια γυναίκα σε αμαξίδιο σε ρόλο εξουσίας, ελέγχου και κεντρικής παρουσίας, χωρίς να χρειάζεται εξήγηση.
Η σημασία για τα παιδιά και τους νέους με αναπηρία
Η εκπροσώπηση δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι καθημερινή εμπειρία.
Όταν ένα παιδί ή ένας νέος άνθρωπος με αναπηρία βλέπει κάποιον που του μοιάζει να συμμετέχει ισότιμα σε ένα μεγάλο τηλεοπτικό γεγονός, χωρίς αστερίσκους και «ειδικές συνθήκες», τότε ανοίγει ένας νέος ορίζοντας δυνατοτήτων.
Το μήνυμα γίνεται απλό και ισχυρό:
«Υπάρχει χώρος και για μένα».
Η εικόνα αυτή μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στην αυτοαντίληψη, στη φιλοδοξία, στην αίσθηση του ανήκειν. Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Η κοινωνική ψυχολογία έχει αποδείξει ότι τα πρότυπα που προβάλλονται στα ΜΜΕ επηρεάζουν βαθιά τις προσδοκίες που διαμορφώνουμε για τον εαυτό μας.
Συμπερίληψη χωρίς θόρυβο
Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της συγκεκριμένης στιγμής είναι ότι δεν χρειάστηκε να παρουσιαστεί ως «συγκλονιστικό γεγονός». Η συμπερίληψη λειτούργησε ως οργανικό μέρος της παραγωγής. Και αυτό δείχνει μια ωρίμανση, έστω και δειλά, στον τρόπο που η ελληνική τηλεόραση προσεγγίζει τη διαφορετικότητα.
Το ζητούμενο ωστόσο, δεν είναι να χειροκροτούμε κάθε «πρώτη φορά», αλλά να φτάσουμε στο σημείο που δεν θα χρειάζεται.
Η παρουσία της Κατερίνας Βρανά στο “Sing for Greece” είναι ένα βήμα προς μια κοινωνία όπου η διαφορετικότητα δεν χρειάζεται ειδική μνεία, γιατί θα θεωρείται αυτονόητη. Και ίσως, κάποια στιγμή, αυτές οι «ιστορικές στιγμές» να μην είναι πια ιστορικές, αλλά απλώς καθημερινές.
