Μια σχετικά πρόσφατη βόλτα στα νότια προάστια με έφερε αντιμέτωπη με μια σειρά από αλλόκοτα γκράφιτι με τη λέξη «λούζομαι» γραμμένη σε κλίμακα και κάπως τρεμάμενη. Μου φάνηκαν, δε, τόσο, ακαταλαβίστικα που ένα από αυτά το φωτογράφισα για στόρι στο ίνσταγκραμ, χωρίς λεζάντα. Φαντάστηκα ότι είναι η συνέχεια του παλιότερου, θρυλικού «βασανίζομαι», που αιωρούνταν πάνω από την πόλη -κάπου εκεί, στα πρώτα χρόνια της κρίσης, 2008 και βάλε.
Λίγες μέρες μετά η καθαρόαιμη Gen Z συνάδελφος μού απάντησε αυθόρμητα ότι «έλουσε μια συνέντευξη» όταν τη ρώτησα τι έκανε σχετικά με το θέμα. «Εγκατέλειψες την ιδέα;» διευκρίνισα για να λάβω ένα καταφατικό κούνημα του κεφαλιού αντί για «ναι».
Λένε ότι όταν σου επισημάνουν κάτι, μετά πέφτεις συνεχώς πάνω του. Έτσι, τις προάλλες, σε μια κουβέντα με έναν συνομήλικο φίλο μου κλήθηκα να αποκρούσω την εξής ατάκα: «έλουσα το ραντεβού με τον ορθοπεδικό, αλλά υποφέρω από τη μέση μου». Αφού γύρισα το κεφάλι μου με έκπληξη προς την πλευρά του σαν σκυλάκι όταν το ρωτάς αν θέλει λιχουδιά και τινάζει τα αυτιά του, τον πείραξα γελώντας «μα, καλά, εικασάχρονο είσαι και λες ότι το έλουσες;».
«Το έλουσα», σύμφωνα με τη γραμματική, είναι το α' ενικό οριστικής αορίστου του ρήματος «λούζω» αλλά παράλληλα είναι ένας κωδικοποιημένος ιδιωματισμός για τις έννοιες «το ξέχασα εντελώς, το έκανα γαργάρα».
«Όχι, αλλά κάνω κακές παρέες» απάντησε κι αυτός γελώντας.
«Το έλουσα», σύμφωνα με τη γραμματική, είναι το α' ενικό οριστικής αορίστου του ρήματος «λούζω» αλλά παράλληλα είναι ένας κωδικοποιημένος ιδιωματισμός για τις έννοιες «το ξέχασα εντελώς, το αμέλησα, το έκανα γαργάρα» και συνήθως συνοδεύεται με ένα ιμότζι φατσούλας με δάκρυ, ειδικά στην ελλειπτική γραφή των μηνυμάτων του μέσετζερ.
Ο «λούστης» είναι μάλλον το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της γενιάς του και μπράβο του -αφού έτσι βολεύεται.
Η φράση «το έλουσα» κουβαλάει μέσα της έναν ολόκληρο πολιτισμό ευθυνών, ενοχών και μικρών καθημερινών καταστροφών. Δε σημαίνει μόνο «το ξέχασα». Σημαίνει «υπήρχε μια υποχρέωση, ένα μικρό ηθικό καθήκον, μια υπόσχεση προς τον κόσμο και εγώ, με έναν σχεδόν εφηβικό τρόπο, απέτυχα να την εκπληρώσω».
Αν δεχτούμε ότι υπάρχουν εκφράσεις που κουβαλούν μέσα τους μια ολόκληρη εθνική ψυχολογία, τότε οι Άγγλοι έχουν το «sorry» που το χρησιμοποιούν ακόμη κι όταν τους πατήσεις εσύ το πόδι, οι Γάλλοι έχουν το αδιόρατο σήκωμα των ώμων που σημαίνει «η ζωή είναι τραγική αλλά τουλάχιστον υπάρχει βούτυρο», κι εδώ καταμεσής της Μεσογείου ακούγεται κατ' επανάληψη η επωδός «το έλουσα» -υγρό, απολαυστικό και ελαφρώς ηδονικό.
Η γοητεία του «το έλουσα» είναι ακριβώς αυτή, γεφυρώνει γενιές. Είναι βαθιά μεταμοντέρνα. Κυρίως όμως, είναι κινηματογραφική.
Είναι η φράση που λέει ένας εικοσιδυάχρονος όταν ξεχνά να στείλει το email για το internship του. Είναι όμως και η ίδια φράση που θα πει ένας πενηντάρης λογιστής στο Παγκράτι όταν αντιληφθεί, στις 11:47 το βράδυ, ότι δεν έστειλε το ΦΠΑ τριμήνου στους πελάτες του ή ένας καθηγητής πανεπιστημίου που έχασε το Zoom link και το παραδέχεται με αξιοπρέπεια σχεδόν τσεχοφική.
Η γοητεία του «το έλουσα» είναι ακριβώς αυτή, γεφυρώνει γενιές. Είναι βαθιά μεταμοντέρνα. Κυρίως όμως, είναι κινηματογραφική.
Το λήμμα «το έλουσα» ακούγεται σαν κάτι που θα μπορούσε να πει ο Ρομπ Γκόρντον του High Fidelity λίγο πριν χάσει άλλη μία σχέση εξαιτίας της συναισθηματικής του αναβλητικότητας, ενώ εάν ενδεχομένως ο Τζορτζ Κοστάνζα μιλούσε ελληνικά, δεν θα έλεγε ποτέ «I blew it», θα έλεγε, με υπαρξιακή κούραση «το έλουσα». Από την άλλη, ο Dude στον Μεγάλο Λεμπόφσκι μοιάζει να έχει «λούσει» τη ζωή γενικότερα και να το αντιμετωπίζει με αξιοθαύμαστη ηρεμία.
Η όποια ομορφιά της έκφρασης βρίσκεται ακριβώς στην ασάφειά της. Τι ακριβώς έλουσες; Ποιον; Με τι; Σαμπουάν; Τύψεις; Μπουγέλο; Ενοχές; Κανείς δεν ξέρει.
Και η συζήτηση τελειώνει εκεί, χωρίς δράμα. Το «το έλουσα» δεν ζητά συγχώρεση. Ζητά κατανόηση. Είναι λεκτική χειρονομία. Λες «το έλουσα», σαν να συμμετείχες σε κάποιο τελετουργικό κάθαρσης που πήγε πολύ στραβά.
Είναι, προφανώς, η τέλεια φράση για την εποχή του streaming. Κάποτε θυμόμασταν ημερομηνίες, τηλέφωνα, επετείους. Τώρα το κινητό θυμάται για εμάς, κι εμείς θυμόμαστε μόνο να αγνοήσουμε τις υπενθυμίσεις. Το «το έλουσα» είναι η λεκτική υπογραφή του ανθρώπου που πάτησε «remind me later» δεκατέσσερις φορές μέσα στην ίδια ημέρα.
Το «το έλουσα» δεν ζητά συγχώρεση. Ζητά κατανόηση. Είναι λεκτική χειρονομία. Λες «το έλουσα», σαν να συμμετείχες σε κάποιο τελετουργικό κάθαρσης που πήγε πολύ στραβά.
Σαν αυτός ο άνθρωπος να ανακοινώνει μια μικρή προσωπική τραγωδία με τον αέρα ηθοποιού που μόλις έχασε την είσοδό του στη δεύτερη πράξη. Θα μπορούσε άνετα να εμφανιστεί σε έργο του Χάρολντ Πίντερ:
«Έφερες το κρασί;»
«…Το έλουσα».
Παύση.
Ψυχολογικό κενό.
Χειροκρότημα.
Μεταξύ μας η αργκό «το έλουσα» είναι πιο ποιητική από την καθομιλουμένη «το ξέχασα» και πιο ανθρώπινη από το βαρετό «δεν πρόλαβα». Είναι μια ήττα με μπουρμπουλήθρες.
Επιμύθιο: Η ελληνική slang διάλεκτος πάντα αγαπούσε τις εκφράσεις που μετατρέπουν την αποτυχία σε performance. Μην πας μακριά, δες τον «κάγκουρα».
