ΤΟ ΒΗΜΑ logo

Rage bait, goblin mode – Έχουν πραγματική αξία στην κουβέντα μας οι λέξεις της χρονιάς; 1

Δηλαδή υπάρχει περίπτωση η υπερήλικη φίλη της μητέρας μου, η οποία διαθέτει σόσιαλ και ανεβάζει «Χρόνια πολλά και Καλή Χρονιά σε όλους!» να χρησιμοποιήσει online αργκό και τον όρο «parasocial» σε κάποια ανταλλαγή μηνυμάτων με την κόρη της;

ΑΠΟ ΕΦΗ ΑΛΕΒΙΖΟΥ

«Έκανε καρδούλα στις φωτό των τοπίων αλλά όχι στη δική μου» λέει ο Μιλένιαλ συνάδελφος, με τα γυαλιά ηλίου σαν στέκα στα μαλλιά, αναφερόμενος σε έναν έρωτα αλλόκοτο που του στέλνει «breadcrumbing σημάδια» όπως χαρακτηριστικά συμπληρώνει, μπερδεύοντας «τα ψίχουλα με την ψυχούλα». «Μα, τι είναι πάλι αυτό το breadcrumbing; Να, αυτά δεν αντέχω, έχουμε πήξει στους νεολογισμούς και έχουμε χάσει το νόημα» παρατηρεί γελώντας με αγανάκτηση η τρίτη συνάδελφος της παρέας, μια γνήσια εκπρόσωπος της Gen Z.

Αφού ο Μιλένιαλ τής εξηγεί ότι πρόκειται για μια συμπεριφορά χειραγώγησης, «σκόπιμης ή μη» όπως προσθέτει, το θέμα παίρνει πιο φιλοσοφικές διαστάσεις. «Αλήθεια, τώρα, χρειαζόμαστε τόσο νέους όρους για να περιγράψουμε τόσο παλιές συμπεριφορές;».

Με αυτά και με αυτά, η κουβέντα φτάνει στις λέξεις της χρονιάς, που μόλις μας αποχαιρέτησε, έτσι όπως τις παρουσίασαν οι ειδήσεις που πέρασαν στο scroll down μας.

Στα timelines μας, ο θυμός δεν είναι πια συναίσθημα, είναι στρατηγική. Ένα καλοκουρδισμένο μοντάζ που ξέρει πότε να κόψει, πότε να ανεβάσει μουσική, πότε να ρίξει τίτλους τέλους με χορηγό.

«Ανάλογα με το λεξικό που συμβουλεύεστε, η λέξη που επιλέχθηκε για το 2025 ήταν είτε “vibe coding” του Collins, είτε “parasocial” των Cambridge Dictionaries, είτε “rage bait” του ανταγωνιστή τους Oxford University Press – με πολλές άλλες επιλογές εκτός από αυτές» γράφει ο Yassin El-Moudden στον Guardian και συνεχίζει:

«Από την προέλευσή του πριν από 35 χρόνια, όταν η American Dialect Society προσπάθησε να βρει μια λέξη ικανή να συνοψίσει τους τελευταίους 12 μήνες, αυτός ο συγκεκριμένος αμερικανισμός διέσχισε τον Ατλαντικό στα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έκτοτε έχει καθιερωθεί ως το πιο κοντινό πράγμα που έχει η αγγλική γλώσσα σε μια περίοδο απονομής βραβείων».

«Rage bait» του 2025: Το δόλωμα του θυμού. Ένα click μακριά από την αγανάκτηση, μια ανάσα από το caps lock. Σαν εκείνη τη σκηνή στο Network όπου η οργή γίνεται prime time: φωνάζεις όχι για να ακουστείς, αλλά για να μετρηθείς. Στα timelines μας, ο θυμός δεν είναι πια συναίσθημα, είναι στρατηγική. Ένα καλοκουρδισμένο μοντάζ που ξέρει πότε να κόψει, πότε να ανεβάσει μουσική, πότε να ρίξει τίτλους τέλους με χορηγό.

Οι λέξεις προφανώς μετρούν όταν κουβαλούν τρόπο ζωής, όχι όταν φοριούνται σαν hashtag.

«Goblin mode» του 2022: Η αντι-αισθητική της φόρμας. Πιτζάμες όλη μέρα, πατατάκια στο πληκτρολόγιο, «δεν χρωστάω τίποτα σε κανέναν». Σαν να ξέφυγε ένας χαρακτήρας του Fight Club από το υπόγειο, αλλά αντί για σαπούνια φτιάχνει excuses. Το goblin mode δεν είναι απλώς τεμπελιά, είναι μικρή επανάσταση απέναντι στην τυραννία της βελτιστοποίησης. Μια Barbie που γύρισε πλάτη στο τέλειο πλαστικό χαμόγελο και είπε: «σήμερα θα είμαι ατελής — και μου φτάνει».

Οι λέξεις αυτές έχουν όντως κάποια αξία γιατί λειτουργούν σαν στιγμιότυπα. Όχι σαν καθρέφτες υψηλής ανάλυσης, αλλά σαν Polaroid: λίγο θολές, λίγο υπερφωτισμένες, καθόλου αληθινές στο συναίσθημα.

Διότι οι λέξεις προφανώς μετρούν όταν κουβαλούν τρόπο ζωής, όχι όταν φοριούνται σαν hashtag.

«Υπάρχουν δεκάδες πλέον» συμπληρώνει στον Guardian ο Jonathon Green, συγγραφέας και λεξικογράφος που ειδικεύεται στην εξέλιξη της αργκό. «Μου φαίνεται ότι αν έχεις οποιαδήποτε σχέση με την έκδοση ενός βιβλίου αναφοράς, ή σίγουρα ενός λεξικού κάποιου είδους, έχεις την υποχρέωση να βγάλεις μία νέα λέξη».

Άλλοι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι οι τελικές επιλογές γίνονται περισσότερο για να προσελκύσουν την προσοχή του κοινού παρά βάσει κάποιας βαθιάς γλωσσολογικής ανάλυσης.

Ο Vaclav Brezina, καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, δήλωσε: «Τα κριτήρια για την επιλογή της λέξης της χρονιάς είναι αρκετά περιορισμένα, οπότε πρόκειται για μια λέξη που αιχμαλωτίζει τη φαντασία των ανθρώπων και των λεξικογράφων εκείνη τη συγκεκριμένη χρονιά. Δεν νομίζω ότι ο σκοπός της λέξης της χρονιάς είναι πραγματικά να προσφέρει μια επιστημονική ανάλυση της γλώσσας.

»Περισσότερο από το ένα τρίτο των επιλεγμένων λέξεων είναι είτε slag όροι του διαδικτύου είτε οφείλουν τη σημασία τους σε τεχνολογικές συσκευές».

Η Lynne Murphy, καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Sussex, δεν εκπλήσσεται.

Οι λέξεις δεν σώζουν τον κόσμο. Αλλά τον χαρτογραφούν. Κι αν κάτι μας έμαθε αυτή η χρονιά, είναι πως ανάμεσα στον θυμό που πουλάει σαν ζεστό κουλουράκι και στην αποσύνδεση που ανακουφίζει, υπάρχει ακόμη χώρος για μια τρίτη επιλογή: να μιλήσουμε με συναίσθημα.

«Νομίζω ότι είναι αναπόφευκτο, γιατί έτσι διαδίδονται πολύ εύκολα οι λέξεις στις μέρες μας. Με αυτόν τον τρόπο, όλοι είναι πολύ πιο ευαισθητοποιημένοι στις νέες λέξεις. Επίσης, βρισκόμαστε σε μια πολύ ενεργή περίοδο τεχνολογικών αλλαγών.

»Ωστόσο, δεδομένης της φευγαλέας φύσης του διαδικτυακού περιεχομένου, είναι ίσως αναμενόμενο ότι δεν αντέχουν στη δοκιμασία του χρόνου».

«Συνοψίζοντας, μην περιμένετε μια λέξη της χρονιάς να διαρκέσει. Είναι μάρκετινγκ» καταλήγει ο Green. «Το αν λειτουργεί, αυτό είναι μια άλλη πλευρά του θέματος... αλλά είναι πραγματικά κάτι που το κοινό αισθάνεται ότι συνοψίζει τη χρονιά που μόλις έζησε».

Άλλωστε, τα τραγούδια που μένουν δεν είναι αυτά με το πιο έξυπνο ρεφρέν, αλλά εκείνα που έδωσαν όνομα σε μια αίσθηση που δεν ξέραμε πώς να ονομάσουμε.

Άρα, που καταλήγουμε; Έχουν πραγματική αξία οι λέξεις της χρονιάς; Ναι, αν τις δούμε σαν θερμόμετρο και όχι σαν διάγνωση. Αν τις χρησιμοποιήσουμε για να ρωτήσουμε «γιατί θυμώνουμε τόσο εύκολα;» και «τι μας κούρασε τόσο ώστε να θέλουμε να κρυφτούμε;». Όχι, αν τις αφήσουμε να γίνουν άλλοθι: για τον κυνισμό μας, για την απάθεια μας, για το επόμενο rage bait που θα καταπιούμε με την ίδια όρεξη.

Επιμύθιο: Οι λέξεις δεν σώζουν τον κόσμο. Αλλά τον χαρτογραφούν. Κι αν κάτι μας έμαθε αυτή η χρονιά, είναι πως ανάμεσα στον θυμό που πουλάει σαν ζεστό κουλουράκι και στην αποσύνδεση που ανακουφίζει, υπάρχει ακόμη χώρος για μια τρίτη επιλογή: να μιλήσουμε με συναίσθημα. Να χρησιμοποιήσουμε λέξεις που δεν αναγνωρίζει η Alexa και η Siri.


Μουσική, νοσταλγία, αναμνήσεις και συναισθήματα με την Όλγα Τσαουσέλου

Στο σημερινό επεισόδιο του "Έχεις Δύο Λεπτά;" η Ειρήνη και η Έλενα υποδέχονται τη ραδιοφωνική παραγωγό του My Radio 104,6, Όλγα Τσαουσέλου και μιλούν για τη μουσική που μας συνοδεύει στις γιορτές.


READ MORE

ΑΠΟΡΡΗΤΟ