Όταν το bullying ανεβαίνει στην έδρα

Κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι τα γεγονότα συνδέονται άμεσα. Αλλά όποιος έχει βρεθεί έστω για λίγο σε μια τάξη γεμάτη ανεξέλεγκτους, οργισμένους εφήβους γνωρίζει κάτι απλό: η ψυχική πίεση δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι βάρος που συσσωρεύεται, σταδιακά, αθόρυβα, ακατάπαυστα.

Για χρόνια, η συζήτηση γύρω από το bullying περιοριζόταν σε ένα μόνο πρόσωπο: το παιδί που γίνεται στόχος άλλων παιδιών. Και σωστά. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και βαθύ. Όμως η πραγματικότητα μέσα στις σχολικές αίθουσες είναι πιο σύνθετη. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το bullying ανεβαίνει στην έδρα. Όχι με θεαματικές εκρήξεις βίας, αλλά με τη φθορά της καθημερινής απαξίωσης — τις συνεχείς ειρωνείες, την οργανωμένη αταξία, την αίσθηση μιας τάξης που έχει αποφασίσει ότι ο άνθρωπος απέναντί της δεν αξίζει σεβασμό.

Τότε συμβαίνει κάτι που σπάνια λέγεται δημόσια: η μοναξιά της τάξης. Ο άνθρωπος απέναντι σε είκοσι ή τριάντα μαθητές. Αντιμέτωπος με γονείς που συχνά βλέπουν κάθε παρατήρηση ως επίθεση στο παιδί τους. Αντιμέτωπος με ένα διοικητικό σύστημα που, αντί να επιλύει τις συγκρούσεις, τις μετατρέπει σε ατομικά ζητήματα.

Ας μιλήσουμε λοιπόν καθαρά για την ευθύνη του «εμείς». Το «εμείς» δεν είναι αόριστο. Είναι συγκεκριμένοι άνθρωποι και θεσμοί: Είναι τα σχολεία που λειτουργούν χωρίς επαρκείς ψυχολόγους, χωρίς μόνιμους συμβούλους διαχείρισης κρίσεων και χωρίς εργαλεία θωράκισης των εκπαιδευτικών. Είναι οι σχολικές διοικήσεις που αντιμετωπίζουν τα δύσκολα περιστατικά ως πρόβλημα που πρέπει απλώς να “ηρεμήσει”. Και είναι οι οικογένειες. Γιατί το σχολείο δεν είναι απομονωμένο σύμπαν. Οι στάσεις των παιδιών απέναντι στους δασκάλους διαμορφώνονται πολύ νωρίτερα, στο σπίτι. Όταν μεγαλώνουν ακούγοντας ότι «ο καθηγητής τα έχει βάλει μαζί του», όταν κάθε σύγκρουση μετατρέπεται αυτομάτως σε αδικία, τότε το μήνυμα είναι σαφές: ο άνθρωπος απέναντί τους δεν είναι σύμμαχος, είναι αντίπαλος.

Αν θέλουμε να προστατεύσουμε το σχολείο ως χώρο μάθησης, πρέπει να δράσουμε. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται πραγματική θεσμική στήριξη όταν αντιμετωπίζουν επιθετικές συμπεριφορές. Το σχολείο πρέπει να πάψει να λειτουργεί σαν κλειστό εργαστήριο, όπου η βία αντιμετωπίζεται με σιωπή. Και η δημοκρατία μέσα στην τάξη δεν σημαίνει απουσία ορίων: η τάξη δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς κανόνες, και οι κανόνες δεν έχουν αξία αν δεν εφαρμόζονται.

Στο τέλος, το ζήτημα δεν είναι απλώς η προστασία των εκπαιδευτικών. Είναι η ποιότητα της εκπαίδευσης. Ένα σχολείο όπου η αυθεντία της γνώσης γελοιοποιείται δεν μπορεί να μορφώσει. Μια κοινωνία που αγνοεί αυτή τη φθορά θα πληρώσει το τίμημα.

Η ιστορία της καθηγήτριας ίσως αποδειχθεί πιο σύνθετη από όσο φαίνεται. Αλλά έχει ήδη φωτίσει κάτι που προτιμούσαμε να αγνοούμε: το bullying δεν κινείται μόνο οριζόντια. Μερικές φορές ανεβαίνει στην έδρα. Και τότε το σχολείο παύει να είναι απλώς χώρος μάθησης. Γίνεται καθρέφτης — καθρέφτης των αξιών μας, των οικογενειών μας, της κοινωνίας που χτίσαμε.

Ίσως αυτό είναι το πιο άβολο συμπέρασμα αυτής της ιστορίας: όταν η τάξη παύει να είναι χώρος μάθησης και γίνεται τόπος δοκιμασίας του σεβασμού, δεν πρόκειται πλέον για ένα σχολικό περιστατικό. Πρόκειται για ένα κοινωνικό σύμπτωμα.