Η επιδημία του HIV στην Ελλάδα φαίνεται να ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία και το 2025. Σύμφωνα με το νέο Επιδημιολογικό Δελτίο του ΕΟΔΥ για AIDS/HIV, οι νέες διαγνώσεις μειώθηκαν κατά 3,5% σε σχέση με το 2024, συνεχίζοντας την αποκλιμάκωση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μετά την έντονη επιβάρυνση της προηγούμενης δεκαετίας.
Το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 625 νέες διαγνώσεις HIV, έναντι 648 το 2024. Από αυτές όμως, 85 αφορούσαν άτομα που είχαν ήδη διαγνωστεί στο εξωτερικό και απλώς καταγράφηκαν για πρώτη φορά στο ελληνικό σύστημα υγείας. Εάν αφαιρεθούν αυτές οι περιπτώσεις, ο πραγματικός αριθμός των νέων διαγνώσεων στη χώρα είναι ακόμη χαμηλότερος, γεγονός που αποτυπώνει πιο καθαρά τη συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση της επιδημίας.
Η επίπτωση του HIV στον ελληνικό πληθυσμό διαμορφώθηκε σε 6 διαγνώσεις ανά 100.000 πληθυσμού, ενώ χωρίς τις περιπτώσεις με προηγούμενη διάγνωση στο εξωτερικό υπολογίζεται στις 5,2 ανά 100.000, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ελλάδα είχε βρεθεί στο επίκεντρο μιας από τις μεγαλύτερες επιδημικές εξάρσεις στην Ευρώπη το 2011-2012, όταν οι νέες διαγνώσεις είχαν εκτοξευθεί κυρίως λόγω της επιδημίας στους χρήστες ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών. Έκτοτε η πορεία είναι σταθερά καθοδική, χωρίς ωστόσο να έχουν ακόμη επιτευχθεί τα επίπεδα πριν από εκείνη την κρίση.
Παραμένει κυρίαρχη η μετάδοση μέσω σεξουαλικής επαφής μεταξύ ανδρών
Η συχνότερη οδός μετάδοσης εξακολουθεί να είναι η σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών, η οποία αντιστοιχεί στο 38,4% των νέων διαγνώσεων του 2025. Ακολουθούν η ετεροφυλοφιλική μετάδοση (14,6%) και η μετάδοση μέσω ενέσιμης χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών (12,8%).
Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελεί η περαιτέρω μείωση κατά 20% των περιστατικών που σχετίζονται με ενέσιμη χρήση ουσιών σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ένδειξη ότι οι παρεμβάσεις πρόληψης σε αυτή την ομάδα συνεχίζουν να αποδίδουν.
Αντίθετα, εξακολουθεί να προβληματίζει το γεγονός ότι για περισσότερο από ένα στα τρία νέα περιστατικά (34,2%) δεν έχει καταγραφεί ο πιθανός τρόπος μετάδοσης, στοιχείο που περιορίζει την ακρίβεια της επιδημιολογικής επιτήρησης και δυσκολεύει τον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων.
Ένας στους δύο εξακολουθεί να διαγιγνώσκεται αργά
Παρά τη μείωση των νέων λοιμώξεων, η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει η καθυστερημένη διάγνωση. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το 50,8% των νέων περιστατικών διαγνώστηκε όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είχε ήδη σημαντικά επιβαρυνθεί, ένδειξη ότι η λοίμωξη παρέμενε αδιάγνωστη επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Η καθυστερημένη διάγνωση είναι ιδιαίτερα συχνή:
- στα ετεροφυλόφιλα άτομα (70,2%),
- στους ανθρώπους ηλικίας άνω των 50 ετών (72,2%),
- στις γυναίκες (63,2%)
- και στα άτομα αλλοδαπής εθνικότητας (58,3%).
- Αντίθετα, οι άνδρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά καθυστερημένης διάγνωσης, γεγονός που πιθανότατα αντανακλά μεγαλύτερη συχνότητα εξετάσεων και καλύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες πρόληψης.
Η επιδημία «μεγαλώνει» ηλικιακά
Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει στη φετινή έκθεση είναι η μεταβολή της ηλικιακής κατανομής. Για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια, η πολυπληθέστερη ομάδα νέων διαγνώσεων ήταν οι ηλικίες 40-49 ετών, ξεπερνώντας την ομάδα των 30-39 ετών, που μέχρι σήμερα κυριαρχούσε στις καταγραφές.
Παράλληλα, συνεχίζεται η σταδιακή αύξηση του ποσοστού των νέων διαγνώσεων σε άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών. Η μετατόπιση αυτή υποδηλώνει ότι η HIV λοίμωξη δεν αφορά πλέον αποκλειστικά νεότερες ηλικίες και αναδεικνύει την ανάγκη οι καμπάνιες ενημέρωσης και ο προληπτικός έλεγχος να απευθύνονται και στον μεγαλύτερο ηλικιακά πληθυσμό.
Τα θετικά μηνύματα
Η έκθεση καταγράφει επίσης και σημαντικές βελτιώσεις στη φροντίδα των ασθενών. Περίπου δύο στους τρεις ασθενείς (65%) ξεκίνησαν αντιρετροϊκή θεραπεία μέσα στον πρώτο μήνα από τη διάγνωση, ενώ περισσότεροι από οκτώ στους δέκα (81,8%) έλαβαν θεραπεία μέσα σε τρεις μήνες, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή επιτάχυνση της σύνδεσης των ασθενών με τη θεραπεία.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το 2025 δεν καταγράφηκε κανένα περιστατικό κάθετης μετάδοσης, δηλαδή μετάδοσης του HIV από μητέρα σε παιδί, γεγονός που αποτυπώνει την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων προγεννητικού ελέγχου και της σύγχρονης αντιρετροϊκής αγωγής.
Η επόμενη πρόκληση
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε πορεία σταδιακού ελέγχου της επιδημίας, με τις νέες διαγνώσεις να μειώνονται και την έγκαιρη έναρξη θεραπείας να βελτιώνεται.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από τη μείωση των νέων λοιμώξεων, αλλά κυρίως από την ικανότητα του συστήματος να εντοπίζει έγκαιρα όσους έχουν μολυνθεί πριν εμφανίσουν προχωρημένη νόσο. Η διατήρηση του πολύ υψηλού ποσοστού καθυστερημένων διαγνώσεων, σε συνδυασμό με τα ελλιπή στοιχεία για τον τρόπο μετάδοσης σε μεγάλο μέρος των νέων περιστατικών, υπενθυμίζει ότι η ενίσχυση του προληπτικού ελέγχου και η διεύρυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες εξέτασης παραμένουν κρίσιμες προτεραιότητες για τη δημόσια υγεία.
