Η ζωγραφική του Εδουάρδου Σακαγιάν δύσκολα εγκλωβίζεται σε μία μόνο θεματική ή αισθητική κατηγορία. Άλλοτε στρέφει το βλέμμα σε πολύβουες ανθρώπινες συναθροίσεις, σε μποτιλιαρίσματα, παραλίες, πανηγύρια και σκηνές της καθημερινότητας· άλλοτε αφήνει το χρώμα να προηγηθεί της μορφής, σαν να αναζητά εκείνη την πρωταρχική κατάσταση όπου η εικόνα δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι πρόκειται να γίνει. Στα έργα του, η ανθρώπινη παρουσία δεν λειτουργεί ως απλή αφήγηση. Γίνεται ένα πεδίο παρατήρησης της συλλογικής εμπειρίας, της συνύπαρξης, αλλά και της εύθραυστης ισορροπίας ανάμεσα στην ατομικότητα και το σύνολο.
Με αφορμή την έκθεση «Από το χάος στον κόσμο», που αυτή την Παρασκευή άνοιξε τα πανιά της στο Ίδρυμα Τηνιακού και θα διαρκέσει όλο το καλοκαίρι, ο Σακαγιάν επιστρέφει σε έναν προβληματισμό που τον απασχολεί εδώ και δεκαετίες. Πώς γεννιέται η μορφή; . Για τον ίδιο, το χάος δεν ταυτίζεται με την αταξία. Είναι η ίδια η ζωή, η πρωτογενής κατάσταση από την οποία αναδύονται οι εικόνες, το φως, η κίνηση και, τελικά, η ζωγραφική.
Ο Εδουάρδος Σακαγιάν στο εργαστήριό του.
Στην κουβέντα μας επανέρχεται διαρκώς η έννοια της κίνησης. Η μορφή, όπως την αντιλαμβάνεται ο Σακαγιάν, δεν είναι ένας στατικός προορισμός αλλά μια προσωρινή ισορροπία μέσα σε μια συνεχή ροή. Ίσως γι’ αυτό αρνείται να δώσει οριστικούς ορισμούς ή εύκολες απαντήσεις. Προτιμά να αντιμετωπίζει κάθε έργο ως μια νέα συνάντηση με το άγνωστο, όπου η εμπειρία, η μνήμη, η παρατήρηση και το ένστικτο συνυπάρχουν χωρίς να διεκδικεί κανένα από αυτά την αποκλειστικότητα. Ο Εδουάρδος Σακαγιάν μιλά για τη ζωγραφική ως έναν τρόπο να βρίσκεται κανείς διαρκώς σε διάλογο με τον κόσμο — ακόμη κι όταν αυτός ο κόσμος παραμένει ανοιχτός, αβέβαιος και ακαθόριστος.
Ο τίτλος της έκθεσης, «Από το χάος στον κόσμο», μοιάζει να περιγράφει μια διαδρομή. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το πέρασμα;
Το χάος είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο για μένα. Δεν το χρησιμοποιώ μεταφορικά. Όταν ρίχνω τα πρώτα χρώματα πάνω στον καμβά, αυτό που εμφανίζεται είναι ένα χάος. Ένα γεγονός που δεν εξαρτάται από εμένα, από τη γνώση μου ή από τη θέλησή μου. Είναι κάτι που προϋπάρχει και μέσα στο οποίο βρίσκομαι κι εγώ. Από εκεί και πέρα αρχίζει η προσπάθεια να αποκτήσει μορφή. Όταν λέμε «κόσμος», στη ζωγραφική εννοούμε κυρίως τη μορφή, τη φόρμα. Όχι μια τάξη επιβεβλημένη, αλλά τη στιγμή που κάτι αποκτά υπόσταση χωρίς να χάνει την καταγωγή του από το χάος. Αυτό είναι το δύσκολο. Να δώσεις ένα νόημα, αλλά τόσο όσο χρειάζεται, ώστε η μορφή να συνεχίσει να κουβαλά μέσα της αυτή την αρχική οργανικότητα. Παλαιότερα ο άνθρωπος πίστευε ότι μπορεί να ελέγξει τα πάντα. Σχεδίαζε, οργάνωνε, εκτελούσε. Σιγά σιγά όμως καταλάβαμε ότι δεν είμαστε παντοδύναμοι. Το φως αλλάζει, το σώμα αλλάζει, η πραγματικότητα μεταβάλλεται διαρκώς. Αυτή η ροή είναι η ζωή και αυτή θέλω να υπάρχει και μέσα στη ζωγραφική.
Επομένως, για εσάς το χάος δεν ταυτίζεται με την αταξία.
Καθόλου. Είναι ένα λάθος που γίνεται πολύ συχνά. Το αντίθετο του χάους δεν είναι η τάξη ούτε η αταξία. Η τάξη και η αταξία είναι ανθρώπινες κατασκευές. Το χάος δεν είναι κατασκευή. Είναι η ίδια η ζωή. Μπορεί να είναι το φως, ένα κύμα, ένας σεισμός, μια κίνηση της φύσης. Μπορεί να είναι κάτι που σε φοβίζει ή κάτι που σε συναρπάζει. Είναι όμως πάντα κάτι πρωτογενές. Δεν μπορώ να σου δώσω εγώ χάος. Μπορώ να δημιουργήσω αταξία. Το χάος υπάρχει ήδη πριν από εμάς. Αυτό προσπαθώ να συναντήσω κάθε φορά που ξεκινώ ένα έργο.
Τα πινέλα του ζωγράφου.
Πώς μεταφράζεται αυτή η σκέψη μέσα στη ζωγραφική σας διαδικασία;
Πολλές φορές δεν έχω καμία συγκεκριμένη ιδέα όταν μπαίνω στο εργαστήριο. Νιώθω άδειος. Τότε απλώς ρίχνω χρώματα πάνω στον καμβά και τα παρατηρώ. Όπως θα στεκόμουν μπροστά στη θάλασσα ή απέναντι σε ένα τοπίο. Μετά αρχίζει η δική μου ευθύνη. Εκείνο το χάος πρέπει να γίνει ζωγραφική. Να γίνει δικό μου έργο. Όχι επειδή θέλω να επιβληθώ πάνω του, αλλά γιατί οφείλω να το αναλάβω. Ο Σακαγιάν, ο καλλιτέχνης, πρέπει να πάρει θέση απέναντι σε αυτό που εμφανίστηκε. Η μορφή δεν είναι κάτι που επιβάλλω. Είναι κάτι που προκύπτει μέσα από έναν συνεχή διάλογο με αυτό που ήδη υπάρχει.
Στην έκθεση συνομιλείτε με την Άννα-Μαρία Τσακάλη. Πώς γεννήθηκε αυτή η κοινή πρόταση;
Με την Άννα-Μαρία έχουμε κοινούς προβληματισμούς και κοινές απορίες. Μοιραζόμαστε μια αγωνία για το τι σημαίνει να κάνεις ζωγραφική σήμερα και πώς μπορεί μια έκθεση να ξεπερνά τον στενό ορίζοντα μιας απλής παρουσίασης έργων. Δεν ξεκινήσαμε λέγοντας ότι πρέπει οπωσδήποτε να κάνουμε μια κοινή έκθεση. Η πρωτοβουλία ήρθε από το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, που παρακολουθούσε τη δουλειά μας και γνώριζε ότι έχουμε παρουσιάσει κοινές εκθέσεις και στο εξωτερικό. Οι άνθρωποι του Ιδρύματος μάς πρότειναν να αναπτύξουμε αυτή τη συνομιλία στην Τήνο και αισθανθήκαμε ότι υπήρχε πραγματικός λόγος να συμβεί. Παρότι ζωγραφίζουμε διαφορετικά, υπάρχει ένας κοινός πυρήνας. Και οι δύο ξεκινάμε από μια κατάσταση ανοιχτή, οργανική, πριν από τη μορφή. Από εκεί και πέρα ο καθένας ακολουθεί τον δικό του δρόμο.
Τι σημαίνει για εσάς ότι αυτή η έκθεση παρουσιάζεται στην Τήνο, έναν τόπο με τόσο ισχυρή καλλιτεχνική αλλά και πνευματική παράδοση;
Η Τήνος είναι ένα πολύ ιδιαίτερο νησί. Δεν κουβαλά μόνο μια σπουδαία καλλιτεχνική ιστορία. Κουβαλά και μια βαριά θεολογική ιστορία. Είναι ένας τόπος όπου ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με την πίστη, με την έννοια του θαύματος, με την ανθρώπινη αδυναμία. Αυτό με συγκινεί πολύ. Βλέπω ανθρώπους να ανεβαίνουν γονατιστοί προς την εκκλησία αναζητώντας μια δύναμη. Δεν το αντιμετωπίζω ειρωνικά. Το καταλαβαίνω. Με έναν διαφορετικό τρόπο, κάτι αντίστοιχο κάνει και ο καλλιτέχνης. Δεν επιλέγει έναν εύκολο δρόμο. Επιμένει να αναζητά ένα μικρό θαύμα μέσα στη ζωγραφική, μέσα στο φως, μέσα στη μορφή.
Οι άνθρωποι βρίσκονται διαρκώς στο έργο σας. Παραλίες, πανηγύρια, μποτιλιαρίσματα, συναθροίσεις. Ζωγραφίζετε περισσότερο αυτό που βλέπετε ή αυτό που θυμάστε;
Όλα μαζί. Και δυστυχώς δεν μπορώ να τα κάνω όλα ταυτόχρονα. Νιώθω πάντα λίγο κομματιασμένος. Όταν είμαι στο βουνό, θέλω να είμαι ολοκληρωτικά εκεί. Όταν βρίσκομαι στη θάλασσα, θέλω να είμαι μέσα στη θάλασσα. Όταν ζωγραφίζω τους ανθρώπους, θέλω να είμαι μαζί τους. Το ιδανικό θα ήταν να μπορείς να συνυπάρχεις με τους ανθρώπους, με τα ζώα, με τα φυτά, με το φως, με τις μνήμες, όλα μαζί. Δεν γίνεται εύκολα. Η ζωή σε αναγκάζει να επιλέγεις κάθε φορά ένα μόνο κομμάτι της. Δεν έχω την υπομονή να κάνω το ίδιο θέμα για πέντε χρόνια. Θα μπορούσα, ίσως, να αφιερωθώ αποκλειστικά στα μποτιλιαρίσματα ή στη θάλασσα, αλλά θα αισθανόμουν ότι λειτουργώ σαν μηχανή. Δεν μπορώ να δουλεύω έτσι.
Έργο σε εξέλιξη.
Αν μπορούσατε να σταθείτε διακριτικά δίπλα σε έναν θεατή που βλέπει τα έργα σας, τι θα θέλατε να τον ακούσετε να λέει;
Δεν μπορώ να βγω από τη θέση μου και να μπω στη θέση του θεατή. Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη δυσκολία μου. Δεν περιμένω να πει ότι κατάλαβε το έργο. Ούτε περιμένω να το εξηγήσει. Θα ήθελα μόνο να αισθανθεί ότι αυτοί οι άνθρωποι που υπάρχουν μέσα στους πίνακες δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία. Δεν ξέρω αν αυτό αναγνωρίζεται. Ίσως όχι. Δεν μπορώ όμως να γκρινιάζω επειδή δεν αναγνωρίζεται. Συνεχίζω να το κάνω γιατί δεν ξέρω να ζωγραφίζω διαφορετικά.
Σας απασχολεί η σχέση της δουλειάς σας με τους θεσμούς, τους συλλέκτες και γενικότερα με τον κόσμο της τέχνης;
Με απασχολεί, αλλά όχι με τον τρόπο που νομίζουν πολλοί. Φυσικά ένας καλλιτέχνης χρειάζεται τους θεσμούς, τις γκαλερί, τους ανθρώπους που θα στηρίξουν τη δουλειά του. Δεν ζει έξω από την κοινωνία. Από την άλλη, δεν μπορώ να ζωγραφίζω με κριτήριο αν κάτι θα γίνει αποδεκτό ή όχι. Δεν γίνεται έτσι η ζωγραφική. Σήμερα βλέπω ότι η δημοφιλία λειτουργεί με άλλους όρους. Η ζωγραφική όμως απαιτεί χρόνο. Απαιτεί να μάθει κανείς να βλέπει. Είναι όπως η ανάγνωση. Αν κάποιος δεν έχει μάθει να διαβάζει ένα κείμενο, δύσκολα θα μπορέσει να διαβάσει και έναν πίνακα. Οι άνθρωποι βλέπουν ασταμάτητα εικόνες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τις διαβάζουν. Η φωτογραφία, η οθόνη, το γρήγορο σύνθημα έχουν αλλάξει τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στις εικόνες.
Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζετε να ζωγραφίζετε με την ίδια επιμονή, χωρίς να προσαρμόζεστε στις τάσεις της εποχής.
Δεν ξέρω να κάνω κάτι άλλο. Αν άλλαζα τη ζωγραφική μου για να γίνω περισσότερο αρεστός, θα πρόδιδα τον λόγο για τον οποίο ξεκίνησα να ζωγραφίζω. Προτιμώ να κάνω λάθη μέσα στον δικό μου δρόμο παρά να πετύχω ακολουθώντας έναν δρόμο που δεν μου ανήκει. Η ζωγραφική δεν είναι στρατηγική. Είναι ένας τρόπος να υπάρχεις.
Αναφέρεστε συχνά στους ζωγράφους που σας διαμόρφωσαν. Τι κρατήσατε περισσότερο από τα χρόνια σας στο Παρίσι;
Θυμάμαι να τραβάω τον Μόραλη από το μανίκι και να του λέω ότι θέλω να καταλάβω αν είναι τόσο σπουδαίος όσο ο Βελάσκεθ. Ήταν αφελές, αλλά έτσι σκεφτόμουν. Στο Παρίσι γνώρισα ανθρώπους όπως ο Leonardo Cremonini και αργότερα είχα επαφή με τον Αλέκο Φασιανό. Όμως ποτέ δεν αισθάνθηκα ότι η ζωγραφική μεταδίδεται με μαθήματα. Στο εργαστήριο είσαι μόνος σου. Είναι μια μοναχική δουλειά. Ακόμη και όταν υπάρχουν άνθρωποι γύρω σου, τη στιγμή που ζωγραφίζεις δεν μπορεί κανείς να μπει πραγματικά μέσα σε αυτό που συμβαίνει.
Έχετε πει ότι αισθάνεστε πιο κοντά στον Francis Bacon παρά σε άλλους ζωγράφους. Γιατί;
Γιατί με συγκινεί αυτή η αγριότητα που έχει απέναντι στην εικόνα. Δεν προσπαθεί να την εξωραΐσει ούτε να την κάνει ευχάριστη. Υπάρχει μια ένταση που με αφορά πολύ. Δεν σημαίνει ότι θέλω να ζωγραφίσω όπως εκείνος. Σημαίνει ότι αναγνωρίζω αυτή τη δυσκολία να σταθείς απέναντι στην πραγματικότητα χωρίς να την ωραιοποιήσεις. Κάποια στιγμή, εγκατέλειψα τη βεβαιότητα του σχεδίου και στράφηκα σε έναν πιο ανοιχτό τρόπο δημιουργίας. Αυτό το οφείλω σε μεγάλο βαθμό στον Cremonini. Πήγα αποφασισμένος να κάνω αυτό που πίστευα ότι είναι σωστή ζωγραφική: μοντέλα, νεκρές φύσεις, ακαδημαϊκή πειθαρχία. Κάποια στιγμή όμως αισθάνθηκα ότι όλα αυτά δεν με οδηγούσαν πουθενά. Κυριολεκτικά πήρα σκουπίδια, τα πέταξα στο πάτωμα του εργαστηρίου και άρχισα να τα παρατηρώ. Εκεί άλλαξε κάτι μέσα μου. Κατάλαβα ότι η ζωγραφική δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα θέματα. Βρίσκεται και στα πιο ταπεινά πράγματα. Στα ίχνη που αφήνει η ζωή. Από εκεί ξεκίνησε μια άλλη διαδρομή που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Και από εκεί προέρχεται, ίσως, και η έννοια της συσσώρευσης που συναντάμε τόσο στα δικά σας έργα όσο και στη δουλειά της Άννας Μαρίας Τσακάλη;
Ακριβώς. Μέσα σε εκείνα τα “σκουπίδια” άρχισα να βλέπω συγκεντρώσεις πραγμάτων, σχέσεων, ζωών. Η Άννα Μαρία το ακολουθεί μέσα από τα λουλούδια, τη φύση, τις οργανικές μορφές. Εγώ το ακολουθώ μέσα από τους ανθρώπους. Στην πραγματικότητα μιλάμε και οι δύο για το ίδιο πράγμα: για το πώς πολλές μικρές υπάρξεις δημιουργούν έναν κόσμο. Με ενδιαφέρουν οι ανώνυμοι άνθρωποι. Όχι οι πρωταγωνιστές. Εκείνοι που συνήθως περνούν απαρατήρητοι. Εκεί πιστεύω ότι βρίσκεται η αληθινή ανθρώπινη ιστορία.
Αν ένας νέος ζωγράφος ερχόταν σήμερα στο εργαστήριό σας και σας ζητούσε μια συμβουλή, τι θα του λέγατε;
Δεν θα του έδινα καμία συμβουλή. Δεν πιστεύω στον ρόλο του δασκάλου που μοιράζει βεβαιότητες. Θα ήταν αλαζονικό από μέρους μου. Εγώ ο ίδιος εξακολουθώ να ζω μέσα στις αμφιβολίες μου. Πώς μπορώ λοιπόν να πω σε κάποιον άλλο ποιος είναι ο σωστός δρόμος; Αυτό που μου έμαθαν οι άνθρωποι που εκτίμησα περισσότερο είναι ακριβώς το αντίθετο, να μην εμπιστεύομαι τις βεβαιότητες. Ο Cremonini δεν μου έδινε συνταγές. Με ανάγκαζε να αμφιβάλλω περισσότερο. Αυτό να είναι και το μόνο που αξίζει να κρατήσει ένας νέος άνθρωπος. Να μη φοβάται την αμφιβολία. Να συνεχίσει να ψάχνει τον δικό του δρόμο, ακόμη κι όταν δεν είναι καθόλου βέβαιος πού οδηγεί.
Ημερομηνία έκθεσης:
Από: 10/07/2026 Εως: 23/08/2026
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 09:00 – 15:00 | Σάββατο: 15:00 – 20:00
Τοποθεσία:
Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, Ακτή Γ. Δρόσου, Χώρα Τήνου
Πληροφορίες / Κρατήσεις:
Τηλ.: 22830 29070
