Ποιος το περίμενε ότι τρεις δεκαετίες μετά την πτώση του καθεστώτος των φυλετικών διακρίσεων, η Νότια Αφρική θα συγκλονιζόταν από ένα κύμα ξενοφοβίας και ρατσισμού, από πογκρόμ σε βάρος αφρικανών μεταναστών, που θα έκαναν τα κόκαλα του Νέλσον Μαντέλα να τρίζουν;
Την περασμένη Δευτέρα, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους 120 πόλεων, από το Γιοχάνεσμπουργκ και το Ντέρμπαν μέχρι το Κέηπ Τάουν, απειλώντας με λιντσάρισμα τους παράτυπους μετανάστες που δε συμμορφώνονταν με το παράνομο τελεσίγραφο ακροδεξιών οργανώσεων, να εγκαταλείψουν τη χώρα μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας. Παρά την ανάπτυξη ισχυρών δυνάμεων της αστυνομίας, έγιναν επεισόδια, λεηλασίες και εμπρησμοί σε τουλάχιστον 12 πόλεις. Δεκάδες άνθρωποι τραυματίσθηκαν, ενώ έγιναν πάνω από 900 συλλήψεις. Οι εμπρηστικές επιθέσεις από συμμορίες αυτόκλητων υπερασπιστών της νομιμότητας συνεχίστηκαν χθες, στην περιοχή του Γιοχάνεσμπουργκ, ενώ ο τοπικός Τύπος κατηγορεί την αστυνομία ότι περιορίστηκε σε ρόλο παρατηρητή.
Η Νότια Αφρική είναι καζάνι που βράζει, ενώ τα φωτογραφικά στιγμιότυπα από τις ταραχές παραπέμπουν στο κύμα βίας που σάρωνε τις παραγκουπόλεις, κατά τα τελευταία χρόνια του apartheid. Η σημερινή κυβέρνηση έκανε μεν επίδειξη ισχύος, αναπτύσσοντας ισχυρές δυνάμεις για την τήρηση της τάξης, απέφυγε όμως να καταστείλει τις κινητοποιήσεις με τα ρατσιστικά συνθήματα, για να μη ρίξει λάδι στη φωτιά, ενόψει και των δημοτικών εκλογών του φθινοπώρου.
Μαζική φυγή αφρικανών μεταναστών
Χιλιάδες μετανάστες από τη Ζιμπάμπουε, το Μαλάουι, τη Γκάνα, τη Νιγηρία, τη Μοζαμβίκη και άλλες αφρικανικές χώρες εγκατέλειψαν τις τελευταίες εβδομάδες τη Νότια Αφρική, ενώ πολλές χιλιάδες ακόμα προσπαθούν να φύγουν από τη χώρα, για να γλιτώσουν από στοχευμένες επιθέσεις, που έχουν στοιχίσει τη ζωή δεκάδων ανθρώπων, από την αρχή του έτους. Ταραχές και μάλιστα πολύνεκρες, με στόχο τους ξένους μετανάστες, έχουν γίνει και άλλες φορές τα τελευταία χρόνια, όμως ήταν η πρώτη φορά που υπήρξε ένα τελεσίγραφο αυτού του τύπου. Αφρικανικές κυβερνήσεις ναύλωσαν αεροπλάνα και λεωφορεία για να απομακρύνουν τους υπηκόους τους, οι οποίοι κατέκλυσαν πρεσβείες και προξενεία.
Η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής και ο πρόεδρος Σίριλ Ραμαφόσα καταδίκασαν το κύμα βίας, επισημαίνοντας ότι ακραία στοιχεία μετατρέπουν ευάλωτους ανθρώπους σε αποδιοπομπαίους τράγους, αντί να συμβάλουν στην επίλυση των σύνθετων οικονομικών προβλημάτων της χώρας.
Ανεργία, εγκληματικότητα και διαφθορά
Η ξενοφοβική ρητορική στη Νότια Αφρική δε διαφέρει πολύ από εκείνη της ευρωπαϊκής και αμερικανικής ακροδεξιάς. Συνοψίζεται στο «διώξτε τους ξένους που κλέβουν τις δουλειές, γεμίζουν τα νοσοκομεία και ευθύνονται για την εγκληματικότητα». Με την ανεργία να κυμαίνεται στο 33%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, την εγκληματικότητα να μαστίζει τις πόλεις και την ύπαιθρο, τις υποδομές υγείας στα όριά τους και τη διαφθορά να αποτελεί ενδημικό στοιχείο, δεν είναι παράξενο που τα συνθήματα της ακροδεξιάς βρίσκουν πρόσφορο έδαφος σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο και σε μια κοινωνία που διακρίνεται από μεγάλες ανισότητες.
Το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC), που κυβερνούσε τη χώρα από το 1994, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στις εκλογές του 2024 (έλαβε 40%) και ηγείται μιας κυβέρνησης συνεργασίας. Οι επόμενες γενικές εκλογές θα διεξαχθούν το 2029, όμως τον προσεχή Νοέμβριο, θα γίνουν δημοτικές εκλογές, στις οποίες αναμένεται περαιτέρω υποχώρηση της δύναμης του ANC και άνοδος των κομμάτων διαμαρτυρίας.
Η «ηγερία» της ακροδεξιάς και οι σύμμαχοί της
Πρωταγωνιστικό ρόλο στις διαδηλώσεις κατά των ξένων παίζει η οργάνωση Διαρκής Διαδήλωση (March and March), που ιδρύθηκε το 2024, με αρχηγό την Τζασίντα Νγκομπέσι Ζούμα, πρώην παρουσιάστρια ραδιοφωνικών εκπομπών. Η οργάνωση κέρδισε δημοσιότητα πέρυσι, όταν μέλη της εμφανίσθηκαν στις πύλες δημόσιων νοσοκομείων και απαίτησαν να κάνουν έλεγχο ταυτοτήτων μπροστά στις κάμερες. Ενθαρρυμένη από την απήχηση που βρήκε η πρόκλησή της, η οργάνωση έδωσε προθεσμία έξι μηνών στους παράτυπους μετανάστες να φύγουν από τη Νότια Αφρική. Η προθεσμία έληγε στις 30 Ιουνίου, ενώ σε αυτό το διάστημα, πύκνωσαν οι επιθέσεις κατά μεταναστών και μελών των οικογενειών τους (ενέδρες και τραυματισμοί με ματσέτες, εμπρησμοί με αυτοσχέδιες βόμβες μολότοφ), καθώς και εναντίον καταυλισμών, ενώ δέχθηκαν απειλές εργοδότες και ιδιοκτήτες ακινήτων, που νοικιάζουν σε ξένους.
Στις διαδηλώσεις συμμετέχει η οργάνωση Dudula (με φασιστικές καταβολές και εμπλοκή σε επιθέσεις εναντίον παράτυπων, αλλά και νόμιμων μεταναστών στην περιοχή του Γιοχάνεσμπουργκ). Συμμετέχει επίσης το κόμμα Πατριωτική Συμμαχία, που συσπειρώνει άτομα μεικτής φυλετικής καταγωγής και είναι ένας από τους εταίρους στην κυβέρνηση συνεργασίας, υπό τον πρόεδρο Ραμαφόσα.
Ο Τραμπ ανησυχεί για τους λευκούς
Την ίδια ώρα, ο Λευκός Οίκος ανέβασε κατά 10.000 τον αριθμό των λευκών προσφύγων, που θα μπορούσαν να δεχθούν φέτος οι ΗΠΑ από τη Νότια Αφρική. Ο πρόεδρος Τραμπ, ο οποίος υιοθετεί τις θεωρίες συνωμοσίας που διέδωσε ο δισεκατομμυριούχος φίλος του Ίλον Μάσκ, περί διώξεων σε βάρος των Αφρικάνερς, κρίνει ότι υπάρχει κίνδυνος «επείγουσας προσφυγικής κρίσης», ενώ κατηγορεί την κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής για αύξηση της υποκίνησης ρατσιστικής βίας εναντίον της λευκής μειοψηφίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της αμερικανικής κυβέρνησης, περίπου 6.000 Νοτιοαφρικανοί μετανάστευσαν πέρυσι στις ΗΠΑ, κάνοντας χρήση του προγράμματος για τους Αφρικάνερς.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Νότιας Αφρικής απορρίπτει ως παντελώς αβάσιμους τους ισχυρισμούς περί διώξεων των Αφρικάνερς, ενώ υποστηρίζει ότι κάποια από τα άτομα που είχαν πάει στις ΗΠΑ, βάσει του συγκεκριμένου προγράμματος, αποφάσισαν να επιστρέψουν στη χώρα τους.
