Το Ιράν πρόκειται να προσκαλέσει την υπηρεσία πυρηνικής εποπτείας του ΟΗΕ (IAEA) να επιθεωρήσει τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις, ξεκινώντας παράλληλα τις εργασίες για τον εντοπισμό και την αποκάλυψη των τοποθεσιών, όπου βρίσκεται το εμπλουτισμένο υλικό της Τεχεράνης. Την αποκάλυψη αυτή έκανε ο απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, κατά τη διάρκεια εμπιστευτικής ενημέρωσης αμερικανών γερουσιαστών την Πέμπτη.
Η ενημέρωση μεταφέρθηκε από δύο πηγές που έχουν γνώση της συζήτησης και μίλησαν στο Associated Press, υπό τον όρο της ανωνυμίας. Σύμφωνα με αυτές, ο Γουίτκοφ εξήγησε στην ηγεσία του Κογκρέσου και στα μέλη των επιτροπών εθνικής ασφάλειας ότι το μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν περιλαμβάνει «κρυφές» παράπλευρες συμφωνίες. Ωστόσο, συντάχθηκε μια συνοδευτική επιστολή μεταξύ Τεχεράνης και Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), που επισημοποιεί την πρόσκληση.
Η επιστολή αυτή, με αποδέκτη τον Γενικό Διευθυντή του ΙΑΕΑ, Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, θα του επιτρέψει να φέρει αμερικανούς επιθεωρητές στην Τεχεράνη.
Ελεύθερη ναυσιπλοΐα και αλλαγή σκηνικού στην Ουάσινγκτον
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ ήραν την Πέμπτη τον αποκλεισμό του Ιράν, με τα πετρελαιοφόρα να κινούνται πλέον ελεύθερα μέσω των Στενών του Ορμούζ, έπειτα από μήνες πλήρους παράλυσης του κρίσιμου αυτού περάσματος. Η εξέλιξη αυτή έρχεται καθώς τίθεται σε ισχύ η προκαταρκτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ανακοίνωσε ότι ενδέχεται να αναβάλει το προγραμματισμένο για την Παρασκευή ταξίδι του στην Ελβετία, όπου θα γινόταν η τελετή υπογραφής της συμφωνίας. Η επίσκεψη αυτή θεωρείτο κομβική για την έναρξη του επόμενου –και ενδεχομένως πιο κρίσιμου– γύρου διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ενέκρινε τις απευθείας διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, μέσω δήλωσης που μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης:
«Είναι προφανές ότι οι κατ’ ιδίαν διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν στο μέλλον, δε σημαίνουν αποδοχή της άποψης του εχθρού», ξεκαθάρισε.
Αυτή ήταν η πρώτη αντίδραση του Χαμενεΐ, σηματοδοτώντας μια σαφή στροφή στην προσέγγιση του Ιράν. Οι σκληροπυρηνικοί της χώρας –ιδιαίτερα ο πατέρας του Χαμενεΐ και προηγούμενος ανώτατος ηγέτης– αντιτίθεντο επί μακρόν στις απευθείας συνομιλίες, ειδικά μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία του 2015. Σημειώνεται ότι ο νυν ανώτατος ηγέτης δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που τραυματίστηκε σε πλήγμα στην αρχή του πολέμου.
Ένα αβέβαιο χρονοδιάγραμμα που προκαλεί τριγμούς
Η αναβολή των επισκέψεων δεν περιορίστηκε στην αμερικανική πλευρά. Και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ανέβαλε το ταξίδι του στην Ελβετία, καθώς το Ισλαμαμπάντ θα φιλοξενούσε την τελετή, με δύο ανώτατους αξιωματούχους να εξηγούν ότι η τελετή έχασε τον επείγοντα χαρακτήρα της από τη στιγμή που το σύμφωνο έχει ήδη υπογραφεί.
Αυτό το ρευστό χρονοδιάγραμμα, ωστόσο, απειλεί να δυσκολέψει την κυβέρνηση Τραμπ στην «πώληση» της συμφωνίας στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου πολλοί –συμπεριλαμβανομένων ρεπουμπλικανών βουλευτών– την επικρίνουν ως υπερβολικά ευνοϊκή για την Τεχεράνη.
«Το σχέδιό μας είναι να πάμε στην Ελβετία. Δεν ξέρω ακριβώς πότε», δήλωσε ο Βανς στους δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο. «Υποψιάζομαι αυτό το Σαββατοκύριακο, αλλά δεν είμαι σίγουρος». Η δήλωση αυτή έσπειρε νέες αμφιβολίες για μια συμφωνία που ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι υπέγραψε για να αποφευχθεί μια «οικονομική καταστροφή» στις ΗΠΑ.
Η ανακοίνωση του Βανς ήρθε μία ημέρα μετά την υπογραφή του συμφώνου από τον Τραμπ, κατά τη διάρκεια δείπνου με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παλάτι των Βερσαλλιών. Η συμφωνία προβλέπει άμεση κατάπαυση του πυρός και δίνει στις δύο πλευρές περιθώριο 60 ημερών για να καταλήξουν σε ευρύτερες συμφωνίες. Ο Τραμπ τόνισε ότι με αυτόν τον τρόπο θα ανακουφιστεί η αμερικανική οικονομία από το ράλι των τιμών του πετρελαίου και τον πληθωρισμό, σημειώνοντας επανειλημμένα ότι δε θέλει να συγκριθεί με τον Χέρμπερτ Χούβερ (τον πρόεδρο της Μεγάλης Ύφεσης του 1930).
Ο Βανς υπεραμύνεται της συμφωνίας – Το «μήνυμα» στο Ισραήλ
Ο αντιπρόεδρος Βανς, ο οποίος αρχικά ήταν σκεπτικός με την εμπλοκή των ΗΠΑ σε πόλεμο με το Ιράν, έχει γίνει το κεντρικό πρόσωπο της κυβέρνησης στη διαχείριση της κρίσης. Απαντώντας στις επικρίσεις περί υπερβολικών παραχωρήσεων, επέμεινε ότι η συμφωνία θα αναγκάσει το Ιράν «να αλλάξει συμπεριφορά», ενώ αρνήθηκε τις κατηγορίες περί χαοτικής επικοινωνιακής στρατηγικής.
Παράλληλα, έστειλε μια ασυνήθιστα σκληρή προειδοποίηση προς το Ισραήλ, το οποίο πίεζε για αυστηρότερη στάση έναντι του Ιράν και εξαπέλυσε επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο μέχρι και την τελευταία στιγμή πριν τη συμφωνία, περιπλέκοντας τις ειρηνευτικές προσπάθειες.
«Ο Τραμπ είναι ο μόνος αρχηγός κράτους σε ολόκληρο τον κόσμο που συμπαθεί το έθνος του Ισραήλ αυτή τη χρονική στιγμή», δήλωσε κοφτά ο Βανς. «Και τυγχάνει να είναι ο αρχηγός κράτους της υπερδύναμης του πλανήτη».
Ο Βανς ανέφερε επίσης ότι περισσότερα από 12,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ, το βράδυ της Τετάρτης, γεγονός που αναμένεται να αποκλιμακώσει περαιτέρω τις τιμές των καυσίμων. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διευκρίνισε ότι τα αμερικανικά πολεμικά πλοία θα παραμείνουν στην περιοχή, για να διασφαλίσουν την πλήρη τήρηση της συμφωνίας.
Επιστροφή των τάνκερ στους θαλάσσιους δρόμους
Τουλάχιστον δύο πετρελαιοφόρα αναχώρησαν από το Ιράν και πέρασαν τον αμερικανικό στρατιωτικό αποκλεισμό χωρίς να εμποδιστούν, μεταφέροντας συνολικά 3,8 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού πετρελαίου.
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η ναυσιπλοΐα «ομαλοποιήθηκε» στα νότια λιμάνια της χώρας, αν και διευκρίνισαν ότι το στενό παραμένει υπό την επίβλεψη του ιρανικού στρατού. Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών δεδομένων Lloyd’s List Intelligence, μεγάλοι πλοιοκτήτες (όπως οι όμιλοι Grimaldi, Cosco, Knutsen και NYK) άρχισαν ήδη να κινούν τα πλοία τους, τα οποία παρέμεναν εγκλωβισμένα εκεί από τον Φεβρουάριο.
Ωστόσο, ο Φίλιπ Μπέλτσερ, στέλεχος της ένωσης ανεξάρτητων ιδιοκτητών δεξαμενόπλοιων Intertanko, προειδοποίησε ότι η κεντρική διαδρομή των Στενών παραμένει κλειστή, καθώς εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 80 νάρκες που πρέπει να εκκαθαριστούν. Τα πλοία χρησιμοποιούν προς το παρόν τη μικρότερη βόρεια διαδρομή (μέσω ιρανικών υδάτων) και τη νότια (μέσω υδάτων του Ομάν). Η πλήρης αποκατάσταση της κυκλοφορίας για τα περίπου 550 εμπορικά πλοία, που πρέπει να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο, ενδέχεται να απαιτήσει εβδομάδες ή και μήνες.
Τι προβλέπει η συμφωνία: Τα άμεσα οφέλη και το «παράθυρο» Τραμπ
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν προβλέπει μόνιμη παύση των εχθροπραξιών και ξεκινά μια αντίστροφη μέτρηση 60 ημερών για την επίτευξη τελικής συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αν και ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των επιθέσεων αν χρειαστεί.
Σε πρώτη φάση, πάντως, το προσχέδιο φαίνεται να προσφέρει άμεσα οφέλη στο Ιράν:
- Το απόθεμα εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν πρέπει να αραιωθεί υπό διεθνή επίβλεψη.
- Το Ιράν δεσμεύεται εκ νέου να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
- Οι ΗΠΑ προχωρούν σε άρση των κυρώσεων, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να πουλά ελεύθερα το πετρέλαιό της – μια τεράστια παραχώρηση από την Ουάσινγκτον.
- Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κρατά πιο σκληρή στάση. Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, ξεκαθάρισε την Πέμπτη ότι το μπλοκ των 27 κρατών θα διατηρήσει, προς το παρόν, τις δικές του κυρώσεις κατά του Ιράν, οι οποίες είχαν επιβληθεί για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το κλείσιμο των στενών.
