Πίσω από τις μεγάλες γεωπολιτικές διακηρύξεις και το διπλωματικό σκάκι μεταξύ Ουάσιγκτον και Ιερουσαλήμ, η καθημερινή ζωή στο Ιράν έχει μετατραπεί σε έναν εφιάλτη επιβίωσης για εκατομμύρια απλούς ανθρώπους.
Με τον πληθωρισμό στα τρόφιμα να καλπάζει ανεξέλεγκτα, τις θέσεις εργασίας να εξαφανίζονται και τις βασικές υποδομές της χώρας να έχουν γίνει ερείπια από τους βομβαρδισμούς, η καθημερινότητα των πολιτών έχει αγγίξει τα όρια της εξαθλίωσης.
Για την Τεχεράνη, η εκεχειρία με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν ήταν μια απλή στρατηγική επιλογή, αλλά μια απελπισμένη προσπάθεια να μπει ένα τέλος στον οικονομικό στραγγαλισμό που λυγίζει την κοινωνία της.
Το κόστος του πολέμου για τους πολίτες
Η συμφωνία άργησε να έρθει, υπερβολικά πολύ για τους απλούς Ιρανούς. Οι αμερικανικές και ισραηλινές βόμβες έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στις υποδομές και τη βιομηχανία της χώρας, ενώ τα αμερικανικά πολεμικά πλοία έχουν αποκλείσει τα λιμάνια της.
Το μνημόνιο συναντίληψης (MOU) μεταξύ Αμερικής και Ιράν ορίζει ένα διάστημα 60 ημερών για διαπραγματεύσεις με στόχο μια τελική συμφωνία, προσφέροντας μεγάλα κίνητρα (ίσως ακόμη και 300 δισεκατομμύρια δολάρια σε επενδύσεις) εάν το Ιράν συνεργαστεί. Ωστόσο, το ακριβές ποσό που θα λάβει ενδέχεται να αποτελέσει σημείο τριβής.
Για τους απλούς Ιρανούς, ο πόνος είναι οξύς αναφέρει ο Economist. Τον περασμένο μήνα ο πληθωρισμός άγγιξε το 84% σε ετήσια βάση, ποσοστό υπερδιπλάσιο από εκείνο του Ιανουαρίου. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ήταν ακόμη υψηλότερος, φτάνοντας το 131%.
Ο ναυτικός αποκλεισμός έχει πλήξει σοβαρά και τις εισαγωγές: περίπου 3.000 εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν έχουν συσσωρευτεί στα λιμάνια του Πακιστάν από τα μέσα Απριλίου, ενώ οι αποστολές σιτηρών προς το Μπαντάρ Ιμάμ Χομεϊνί, τον κύριο κόμβο του Ιράν για αγροτικά προϊόντα, έχουν μειωθεί κατά 40%. Οι φτωχοί Ιρανοί αναγκάζονται πλέον να πληρώνουν για το κρέας και το ψωμί με δόσεις.
Ο Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχαμαντί, υφυπουργός Εργασίας, δήλωσε ότι έως και 2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τη δουλειά τους, δηλαδή έως και το 7% του εργατικού δυναμικού. Στις 18 Μαΐου, η ιρανική εφημερίδα Donya-e Eqtesad ανέφερε ότι ο αριθμός των αιτήσεων για μια και μόνο κενή θέση εργασίας στον ιστότοπο προσλήψεων JobVision είχε διπλασιαστεί, φτάνοντας τις 360. Στα τέλη Μαΐου, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε σε επιχειρηματίες στην Τεχεράνη ότι «το κύριο πεδίο αντιπαράθεσης σήμερα είναι η οικονομία και η διαβίωση του κόσμου».
Υποδομές σε ερείπια
Το καθεστώς διέκοψε την πρόσβαση στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου διαδικτύου κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Ιανουαρίου και άρχισε να την αποκαθιστά μόλις τον Μάιο. Η Digikala, η μεγαλύτερη εταιρεία ηλεκτρονικού εμπορίου του Ιράν, απέλυσε το 3% του προσωπικού της.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της ζημιάς προκλήθηκε από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις σε εργοστάσια, διυλιστήρια, χαλυβουργεία και πιο πρόσφατα στο μεγαλύτερο συγκρότημα πετροχημικών του Ιράν.
Το Ιράν έχει αναστείλει τις εξαγωγές πετροχημικών (που αποτελούν το ένα τρίτο των μη πετρελαϊκών εξαγωγών του) από τότε που το Ισραήλ έπληξε για πρώτη φορά τις εγκαταστάσεις τον Απρίλιο. Η εταιρεία συμβούλων Rystad Energy εκτιμά ότι μόνο η επισκευή των ενεργειακών εγκαταστάσεων θα μπορούσε να κοστίσει έως και 19 δισεκατομμύρια δολάρια. Το Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), μια σκληροπυρηνική αμερικανική δεξαμενή σκέψης, ανεβάζει τον συνολικό λογαριασμό στα 144 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που ισούται με το μισό περίπου ΑΕΠ του Ιράν.
Τα «δώρα» του Τραμπ
Η Αμερική υποτίθεται ότι θα άρει τον αποκλεισμό της και θα προσφέρει ελάφρυνση των κυρώσεων. Το τέλος αυτού του αποκλεισμού είναι το πρώτο βασικό ζητούμενο. Ο αποκλεισμός έπνιξε τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και είχε ως στόχο να στερήσει από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), την στρατιωτική ελίτ του Ιράν, την κύρια πηγή εσόδων του.
Η εταιρεία εντοπισμού πλοίων Vortexa αναφέρει ότι οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν τον Μάιο μειώθηκαν στα 209.000 βαρέλια την ημέρα, σημειώνοντας πτώση 84% σε σχέση με τον Απρίλιο. Την παραμονή της συμφωνίας, οι αξιοποιήσιμοι χώροι αποθήκευσης αργού πετρελαίου του Ιράν ήταν γεμάτοι κατά 83%, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων Kpler.
Οι φορτώσεις δεξαμενόπλοιων στο νησί Χαργκ, τον κύριο εξαγωγικό κόμβο του Ιράν, σημειώσαν κατακόρυφη πτώση, αλλά θα μπορούσαν σύντομα να ξαναρχίσουν. Το μνημόνιο ενδέχεται επίσης να αναστείλει τις κυρώσεις στις αποστολές ιρανικού πετρελαίου. Το καθεστώς επιθυμεί μάλιστα να εισπράττει διόδια, με το πρόσχημα των τελών παροχής υπηρεσιών, από τα πλοία που διέρχονται από τα στενά.
Όμως, η μεγαλύτερη ανταμοιβή λέγεται ότι είναι ένα επενδυτικό πακέτο 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση της ιρανικής οικονομίας, ένα ποσό ίσο με το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας. Ο Τζέι Ντι Βανς, ο αντιπρόεδρος του Τραμπ, δήλωσε ότι αυτό είναι «το είδος των πραγμάτων στα οποία θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση» εάν οι συνομιλίες προχωρήσουν σύμφωνα με τις επιθυμίες της Αμερικής. Το ριάλ, το οποίο είχε χάσει το ένα τέταρτο της αξίας του στη μαύρη αγορά φέτος, ανέκαμψε μετά την ανακοίνωση του μνημονίου.
Οι εσωτερικές αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον
Στις 17 Ιουνίου ωστόσο ο Τραμπ αρνήθηκε ότι η Αμερική θα επενδύσει σε αυτό το σχέδιο (και δήλωσε ότι δεν έχει ζητήσει από τα κράτη του Κόλπου να δημιουργήσουν ένα τέτοιο πακέτο).
Η πρόταση είναι τυπική της φιλοσοφίας του Τραμπ: πρόσφερε ροή χρήματος και τα υπόλοιπα θα λυθούν μόνα τους. Ωστόσο, οι κυρώσεις κατά του Ιράν, οι οποίες εδώ και καιρό αποτρέπουν τους ξένους επενδυτές, θα έπρεπε πρώτα να αρθούν για να μπορέσουν αυτοί να εξετάσουν τέτοιες δεσμεύσεις.
Επιπλέον, το σχέδιο θα αντιμετωπίσει σφοδρή αντιπολίτευση από τους σκληροπυρηνικούς στην Αμερική. Ο Λίντσεϊ Γκράχαμ, Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής, συνέκρινε την ιδέα με «ένα Σχέδιο Μάρσαλ για τη Γερμανία, ενώ οι Ναζί βρίσκονται ακόμα στην εξουσία».
Ο Τραμπ θα πρέπει να κινηθεί πολύ προσεκτικά. Μεγάλο μέρος της ιρανικής βιομηχανίας ανήκει στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), επομένως μια επένδυση μεγάλης κλίμακας θα σήμαινε την άρση των κυρώσεων για την πιο σκληροπυρηνική και ισχυρή φράξια του καθεστώτος.
Μια πολύ ηπιότερη ελάφρυνση των κυρώσεων είχε εξοργίσει τους Ρεπουμπλικάνους επικριτές της πυρηνικής συμφωνίας του Μπαράκ Ομπάμα πριν από μια δεκαετία. Το καθεστώς μπορεί τελικά να βγει κερδισμένο από αυτή τη συμφωνία τύπου Τραμπ. Όμως ο εξαθλιωμένος λαός της χώρας είναι απίθανο να νιώσει πολλά από τα οφέλη της.
