Την ώρα που ο πρόεδρος της Κίνας και ηγέτης ενός εκ των ιδρυτικών μελών των BRICS, Σι Τζινπίνγκ, υποδεχόταν τον Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, οι υπουργοί Εξωτερικών του οικονομικού μπλοκ των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών συνεδρίαζαν στο Νέο Δελχί, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την 18η Σύνοδο Κορυφής των BRICS που θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο.
Ωστόσο, η διήμερη συνάντηση ολοκληρώθηκε χωρίς κοινό ανακοινωθέν, εξαιτίας «διαφορετικών προσεγγίσεων μεταξύ ορισμένων μελών» σχετικά με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπως παραδέχθηκε η διοργανώτρια Ινδία.
Η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει τα ερωτήματα για το κατά πόσο το μπλοκ παραμένει ενιαίο, τη στιγμή που επιχειρεί να ενισχύσει την γεωπολιτική και οικονομική του επιρροή στη διεθνή σκηνή.
Ο πόλεμος στο Ιράν επισκίασε τη σύνοδο
Όπως αναμενόταν, ο πόλεμος στο Ιράν επισκίασε τη διήμερη διοργάνωση, στην οποία συμμετείχαν η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία, η Κίνα, η Νότια Αφρική, η Αιθιοπία, η Αίγυπτος, η Ινδονησία, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, κάνοντας ορατές τις διαιρέσεις κυρίως μεταξύ των δυο τελευταίων.
Την περασμένη Πέμπτη -πρώτη μέρα της συνάντησης- , ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί κάλεσε τα κράτη-μέλη των BRICS να καταδικάσουν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ για αυτό που χαρακτήρισε «παράνομη επιθετικότητα» εναντίον της χώρας του. Παράλληλα, ζήτησε από τα μέλη του μπλοκ να αντισταθούν στην «πολιτικοποίηση των διεθνών θεσμών».
Η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ιράν και ΗΑΕ
Χωρίς να κατονομάσει ευθέως τα ΗΑΕ, ο Αραγτσί υποστήριξε ότι ένα μέλος των BRICS μπλόκαρε κρίσιμα σημεία της κοινής δήλωσης που προωθούσε η Ινδία. Η Τεχεράνη έχει στοχοποιήσει επανειλημμένα τον γείτονά του στον Κόλπο μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, καθώς φέρεται να έχει πλήξει τα ΗΑΕ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα που εμπλέκεται στη σύγκρουση, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ.
Ωστόσο ο ιρανός ΥΠΕΞ δήλωσε σχετικά πως «δεν έχουμε πρόβλημα με τη συγκεκριμένη χώρα και δεν αποτέλεσε στόχο μας στον παρόντα πόλεμο. Πλήξαμε αποκλειστικά αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και εγκαταστάσεις, οι οποίες δυστυχώς βρίσκονται στο έδαφός τους».
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος των ΗΑΕ Χαλίφα μπιν Σαχίν Αλ Μαράρ απέρριψε τις δηλώσεις Αραγτσί, κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι επιχειρεί να δικαιολογήσει «τρομοκρατικές επιθέσεις» εναντίον των Εμιράτων και άλλων κρατών του Κόλπου. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν έχει εξαπολύσει περίπου 3.000 επιθέσεις κατά των ΗΑΕ με βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους κρουζ και drones.
Οι βασικοί άξονες της ατζέντας
Παρά τις διαφωνίες, η ινδική προεδρία προσπάθησε να αναδείξει τα πεδία σύγκλισης μεταξύ των μελών. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι εκκλήσεις για μεταρρύθμιση των θεσμών παγκόσμιας διακυβέρνησης, όπως ο ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας, με τις χώρες των BRICS να επαναλαμβάνουν το πάγιο αίτημά τους για μεγαλύτερη εκπροσώπηση του λεγόμενου «Παγκόσμιου Νότου».
Σημαντικό μέρος των συζητήσεων αφιερώθηκε επίσης στον πόλεμο στη Γάζα. Οι υπουργοί Εξωτερικών συμφώνησαν ότι η Λωρίδα της Γάζας πρέπει να αποτελεί «αναπόσπαστο μέρος» ενός μελλοντικού ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενοποίησής της με τη Δυτική Όχθη υπό την Παλαιστινιακή Αρχή. Ωστόσο, σύμφωνα με τη δήλωση της Ινδίας, μία χώρα – μέλος εξέφρασε επιφυλάξεις για ορισμένες διατυπώσεις του σχετικού κειμένου.
Οι συμμετέχοντες ζήτησαν ακόμη τον σεβασμό της εκεχειρίας στον Λίβανο, ενώ καταδίκασαν — χωρίς να κατονομάσουν συγκεκριμένα κράτη — τη χρήση οικονομικών κυρώσεων ως μέσου πολιτικού εξαναγκασμού.
Στην ατζέντα βρέθηκε και το Σουδάν, όπου συνεχίζεται η βαθιά ανθρωπιστική κρίση που ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει ως τη χειρότερη στον κόσμο, αλλά και η κατάσταση στη Συρία.
Ενεργειακή κρίση και γεωπολιτικές επιπτώσεις
Η συνάντηση των BRICS διεξήχθη μεταξύ άλλων σε μια περίοδο έντονης ενεργειακής αναταραχής, από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ στο πλαίσιο του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν.
Από τις αρχές Μαρτίου, η Τεχεράνη έχει περιορίσει τη ναυσιπλοΐα στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, μέσω της οποίας πριν από τον πόλεμο διακινούνταν περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Οι ιρανικές επιθέσεις σε αμερικανικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο, αλλά και ο ναυτικός αποκλεισμός που ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ τον Απρίλιο για τα ιρανικά λιμάνια, έχουν επιδεινώσει περαιτέρω τη διαταραχή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η κρίση επηρεάζει άμεσα αρκετές χώρες των BRICS. Η Ινδία και η Κίνα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ βασίζονται στη συγκεκριμένη θαλάσσια διαδρομή για τις εξαγωγές τους. Αν και η Βραζιλία, η Αίγυπτος και η Νότια Αφρική δεν έχουν την ίδια άμεση εξάρτηση, πλήττονται από τη ραγδαία αύξηση των διεθνών τιμών καυσίμων.
Τι είναι οι BRICS;
Πρόκειται για μια ομάδα μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών που επιδιώκουν να συντονίσουν πολιτικές ασφάλειας και οικονομίας, ώστε να ενισχύσουν τη φωνή του Παγκόσμιου Νότου μέσα στους διεθνείς οργανισμούς και σε ζητήματα όπου παραδοσιακά η Δύση κυριαρχεί οικονομικά και πολιτικά.
Το μπλοκ καθορίζει προτεραιότητες και πραγματοποιεί συζητήσεις σε ετήσιες συνόδους κορυφής, τις οποίες φιλοξενούν εκ περιτροπής τα μέλη. Πέρυσι τη σύνοδο των BRICS φιλοξένησε η Βραζιλία και το 2024 η Ρωσία. Φέτος είναι η σειρά της Ινδίας.
Το ακρωνύμιο προέρχεται από τις χώρες Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική. Η οργάνωση αρχικά ονομαζόταν BRIC, όταν οι υπουργοί Εξωτερικών των πρώτων τεσσάρων χωρώμ άρχισαν να συναντώνται το 2006 και όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη σύνοδος κορυφής το 2009. Έγινε BRICS όταν προσχώρησε η Νότια Αφρική το 2010.
Το 2023, το μπλοκ απηύθυνε προσκλήσεις σε Αίγυπτο, Αιθιοπία, Ιράν, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αφού οι χώρες αυτές υπέβαλαν αίτηση ένταξης. Η Σαουδική Αραβία δεν έχει ακόμη ενταχθεί επίσημα, αλλά οι υπόλοιπες χώρες είναι πλέον μέλη.
Πρόσκληση είχε σταλεί και στην Αργεντινή, όμως απορρίφθηκε, καθώς ο πρόεδρος της Χαβιέρ Μιλέι, ο οποίος εξελέγη τον Δεκέμβριο του 2023, είχε προεκλογικά δεσμευθεί να ενισχύσει τις σχέσεις της χώρας με τη Δύση.
Η Ινδονησία εντάχθηκε στην ομάδα τον Ιανουάριο του 2025.
