Ακολουθώντας μια παλιά απειλή, το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, μπλοκάροντας ένα κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα που μεταφέρει περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου, σε αντίποινα για τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Καθώς οι αγορές ενέργειας ανησυχούν για μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν το ενδεχόμενο να συνοδεύσουν πλοία μέσω των Στενών – κάτι που όμως είναι πολύ δύσκολο να εξασφαλιστεί, όπως έδειξαν οι Χούθι στην Υεμένη, όταν πέρυσι διέκοψαν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η κίνηση στα Στενά έχει μειωθεί κατά 97% από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Γιατί το Ιράν έκλεισε τα Στενά τώρα
Οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούσαν εδώ και χρόνια ότι θα μπορούσαν να κλείσουν τα Στενά – ακόμα και το 2011, ένας διοικητής είχε πει ότι αυτό θα ήταν «πιο εύκολο από το να πιεις ένα ποτήρι νερό». Οι απειλές επαναλήφθηκαν σε περιόδους εντάσεων για τις κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα, το 2016 και το 2018, αλλά και κατά τις ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές τον Ιούνιο του περασμένου έτους.
Παρά το γεγονός ότι η κίνηση αυτή θεωρούνταν τελευταία λύση, ο πόλεμος που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, με τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, άλλαξε τα δεδομένα. Οι Ιρανοί περιγράφουν πλέον τη σύγκρουση ως υπαρξιακή, με τους Φρουρούς να αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο τον στρατηγικό σχεδιασμό.
Τα Στενά του Ορμούζ, το στενό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν που συνδέει τον Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν, αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια έξοδο για χώρες παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπως το Κουβέιτ, το Ιράν, το Ιράκ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τη Δευτέρα, οι τιμές του πετρελαίου ανέβηκαν προσωρινά στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022. Οι υψηλές τιμές θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια νέα κρίση κόστους ζωής, όπως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, προειδοποιεί ο ΟΗΕ.
Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει έλλειψη λιπασμάτων, θέτοντας σε κίνδυνο την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, καθώς περίπου το 33% των λιπασμάτων παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένου θείου και αμμωνίας, περνά από τα Στενά.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει φόβους για παγκόσμια οικονομική κρίση, παρόμοια με εκείνες που ακολούθησαν τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να προστατευτούν
Οι ναυτιλιακές λωρίδες είναι μόλις δύο ναυτικά μίλια πλάτος, με τα πλοία να πρέπει να στρίβουν απέναντι από ιρανικά νησιά και ορεινή ακτογραμμή, που παρέχει κάλυψη σε στρατιωτικές δυνάμεις.
Η συμβατική ναυτική δύναμη του Ιράν έχει υποστεί ζημιές, αλλά οι Φρουροί έχουν ακόμα πολλές επιλογές: ταχύπλοα επιθετικά σκάφη, μικρά υποβρύχια, νάρκες και τζετ-σκι φορτωμένα με εκρηκτικά. Η Τεχεράνη μπορεί επίσης να παράγει περίπου 10.000 drones το μήνα.
Η συνοδεία τριών ή τεσσάρων πλοίων την ημέρα θα ήταν βραχυπρόθεσμα εφικτή με επτά ή οκτώ καταδρομικά πλοία για κάλυψη αέρα, αλλά η διαρκής εφαρμογή της για μήνες απαιτεί πολύ περισσότερους πόρους. Ακόμη και αν καταστραφούν οι δυνατότητες του Ιράν με βαλλιστικούς πυραύλους, drones και πλωτές νάρκες, τα πλοία θα παραμένουν ευάλωτα σε αυτοκτονικές επιθέσεις.
Τι έχουν υποσχεθεί οι ΗΠΑ και άλλες χώρες
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στις 3 Μαρτίου ότι οι ΗΠΑ θα παρέχουν προστασία στα δεξαμενόπλοια και έχει διατάξει ασφάλιση και εγγυήσεις για τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Ο Εμανουέλ Μακρόν ανέφερε ότι ευρωπαϊκές χώρες, η Ινδία και άλλες ασιατικές χώρες σχεδιάζουν κοινή αποστολή προστασίας, η οποία όμως μπορεί να γίνει μόνο όταν τελειώσει η σύγκρουση.
Η Γαλλία αναπτύσσει περίπου δώδεκα πολεμικά πλοία, συμπεριλαμβανομένου του αεροπλανοφόρου της, στην ανατολική Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και πιθανώς τα Στενά του Ορμούζ.
Το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει επιλογές υποστήριξης της εμπορικής ναυτιλίας μέσω των Στενών.
Τι συνέβη σε άλλα στενά της περιοχής
Οι Χούθι της Υεμένης, που διαθέτουν πολύ μικρότερο οπλοστάσιο από το Ιράν, κατάφεραν να κλείσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Στενό Bab al-Mandab για πάνω από δύο χρόνια, παρά την προστασία των δυνάμεων ΗΠΑ και ΕΕ.
Οι περισσότερες ναυτιλιακές εταιρείες χρησιμοποιούν διαδρομή γύρω από το νότιο άκρο της Αφρικής, ενώ μια δύναμη υπό την ηγεσία της ΕΕ έχει καταφέρει να περιορίσει την πειρατεία κοντά στις ακτές της Σομαλίας.
Υπάρχουν εναλλακτικές;
Τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία έχουν προσπαθήσει να παρακάμψουν τα Στενά με κατασκευή περισσότερων αγωγών πετρελαίου, αλλά αυτοί δεν είναι ακόμη λειτουργικοί, και οι επιθέσεις σε αγωγό της Σαουδικής Αραβίας το 2019 απέδειξαν ότι και αυτές οι εναλλακτικές είναι ευάλωτες.
