Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για ένα πιθανό κύμα προσφύγων που θα φύγουν από τον πόλεμο στο Ιράν, σύμφωνα με τέσσερις υπουργούς Μετανάστευσης, και ελπίζει ότι οι κανόνες στους οποίους εργάστηκε για σχεδόν μια δεκαετία θα αντέξουν την πρόκληση.
Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι ζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη το 2015, πολλοί από αυτούς φεύγοντας από τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία, και η προσπάθεια της Ευρώπης να ανταποκριθεί αποκάλυψε βαθιές διαιρέσεις στο εσωτερικό της Ένωσης.
Στη συνέχεια η ΕΕ πέρασε χρόνια σε δύσκολες διαπραγματεύσεις για τη μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής της πολιτικής, επιτρέποντας την πιο ισότιμη κατανομή των μεταναστών μεταξύ των χωρών και επιταχύνοντας τις απελάσεις των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο.
Λίγες μόλις εβδομάδες πριν τεθούν σε ισχύ αυτοί οι κανόνες, η κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει την πιθανότητα μιας πρώιμης δοκιμασίας για το νέο σύστημα.
Η βία στη Μέση Ανατολή δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, δύο εβδομάδες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν. Η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει δικές της επιθέσεις στην περιοχή, μεταξύ άλλων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, ενώ το Ισραήλ δηλώνει ότι θα επεκτείνει τις επιθέσεις του στον Λίβανο.
19 εκατ. εκτοπισμένοι στη Μέση Ανατολή
Εκτός από τους εκατοντάδες νεκρούς, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Ο περιφερειακός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης για τη Μέση Ανατολή, Όθμαν Μπελμπέισι, δήλωσε την Πέμπτη ότι ο Λίβανος πλησιάζει πλέον το ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους.
Προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μεγάλος αριθμός ανθρώπων εγκαταλείπει την περιοχή προς την Ευρώπη για να ξεφύγει από τη βία, σύμφωνα με τον ΟΗΕ και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης. Ωστόσο, σε μια περιοχή που έχει πληγεί εδώ και χρόνια από συγκρούσεις, υπάρχουν ήδη οι προϋποθέσεις για μαζικούς εκτοπισμούς: πριν καν ξεκινήσει ο πόλεμος, περίπου 19 εκατομμύρια άνθρωποι στη Μέση Ανατολή ήταν ήδη εκτοπισμένοι.
Σε έκθεση που γράφτηκε πριν από τον πόλεμο, η ευρωπαϊκή υπηρεσία ασύλου προειδοποίησε ότι στο Ιράν, μια χώρα με 90 εκατομμύρια κατοίκους, «ακόμη και μερική αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να προκαλέσει προσφυγικές μετακινήσεις πρωτοφανούς μεγέθους». «Θα δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα αν η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ τεθεί ξανά υπό πίεση», δήλωσε ο Ολλανδός υπουργός Μετανάστευσης Μπαρτ φαν ντεν Μπρινκ στο POLITICO, στο περιθώριο συνάντησης των υπουργών Μετανάστευσης στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα.
Ο ίδιος εμφανίστηκε πάντως αισιόδοξος, λέγοντας ότι «υπάρχει πλέον πολύ μεγαλύτερη αλληλεγγύη και καλύτερο κλίμα μεταξύ των κρατών-μελών» από τότε που συμφωνήθηκε το νέο μεταναστευτικό σύμφωνο, και ότι «η διάθεση για συνεργασία είναι πολύ μεγαλύτερη» τώρα που το μεταναστευτικό βρίσκεται τόσο ψηλά στην πολιτική ατζέντα.
Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο
Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων, αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στις 12 Ιουνίου και εισάγει αυστηρότερες διαδικασίες για την εξέταση αιτήσεων ασύλου στα σύνορα, ειδικά μέτρα σε καταστάσεις κρίσης και μηχανισμούς στήριξης για τις χώρες που δέχονται τον μεγαλύτερο αριθμό μεταναστών μέσω οικονομικής βοήθειας ή μετεγκατάστασης προσφύγων.
Συνολικά, το νέο Σύμφωνο της ΕΕ στοχεύει στη βελτίωση της αλληλεγγύης μεταξύ κρατών, στην ταχύτερη και πιο οργανωμένη διαχείριση αιτήσεων ασύλου και στην καλύτερη προετοιμασία για κρίσεις, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της διαχείρισης ενδεχόμενων μαζικών μεταναστευτικών ροών και της σταθεροποίησης της εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών-μελών.
Οι νέοι κανόνες αντικατοπτρίζουν την πρόοδο της ΕΕ από την κρίση του 2015, όταν περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι, κυρίως από τη Συρία, αναζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη, γεγονός που αποκάλυψε έντονες διαιρέσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Η εμπειρία του 2015 λειτούργησε ως προειδοποιητικό μάθημα: οι χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, δέχθηκαν έντονη κριτική για τη διαχείριση της κρίσης, ενώ ορισμένα κράτη επανέφεραν συνοριακούς ελέγχους και καθυστέρησαν την εφαρμογή σχεδίων μετεγκατάστασης. Η ΕΕ ενίσχυσε συνεργασίες με τρίτες χώρες, όπως η Τουρκία, η Τυνησία, η Αίγυπτος και ο Λίβανος, προκειμένου να διαχειριστεί τις μεταναστευτικές ροές, αλλά χρειάστηκαν χρόνια για να βρεθεί συμφωνία που να ικανοποιεί τόσο τις χώρες πρώτης γραμμής όσο και τα εσωτερικά κράτη μέλη.
Παρά τη θέσπιση νέων κανόνων, η εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών παραμένει εύθραυστη και η δυνατότητα μαζικών εκτοπισμών θα δοκιμάσει την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Κριτικές εκφράζονται σχετικά με την κράτηση και απέλαση απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν δεσμούς, ενώ ο κίνδυνος κλεισίματος συνόρων από κράτη μέλη σε περίπτωση μαζικών ροών παραμένει υπαρκτός.
Οι πολιτικές αλλαγές επηρεάστηκαν επίσης από την άνοδο ακροδεξιών αντιμεταναστευτικών κομμάτων στην Ευρώπη, με κεντρώες κυβερνήσεις να υιοθετούν πιο σκληρή στάση απέναντι στη μετανάστευση.
