Στις 9 Μαρτίου 1941, στο πλαίσιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ξεκινά η «Εαρινή Επίθεση» των ιταλικών φασιστικών στρατευμάτων στα ελληνοαλβανικά σύνορα, ως μια ύστατη προσπάθεια του Μπενίτο Μουσολίνι, να εισβάλει στην Ελλάδα.
Η πρώτη του προσπάθεια, αυτή της 28ης Οκτωβρίου 1940 είχε γνωρίσει τη συντριβή. Με τις ελληνικές δυνάμεις όχι μόνο να αποκρούουν την ιταλική επίθεση, αλλά και να τρέπουν τους εισβολείς σε φυγή.
Από τα μέσα Νοεμβρίου του 1940 ως τον Ιανουάριο του 1941 ο ελληνικός στρατός προελαύνει στο αλβανικό έδαφος, φτάνοντας ως θριαμβευτής στα ελληνικά χωριά της Βορείου Ηπείρου.
Ο Μουσολίνι, απογοητευμένος, αντικαθιστά τον στρατιωτικό διοικητή των επιχειρήσεων στην περιοχή, προχωράει στη μεταφορά σημαντικότατου αριθμού ιταλικών δυνάμεων στο μέτωπο της Αλβανίας και φθάνει εκεί και ο ίδιος προκειμένου να εποπτεύσει προσωπικά τη νέα επιχείρηση.
Σκίτσο του Φωκίωνα Δημητριάδη, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 15.12.1940, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Η δεύτερη απόπειρα του Μουσολίνι
Η κατάκτηση της Ελλάδας αποτελούσε βασικό στόχο για τις δυνάμεις του Άξονα (Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία) όσον αφορά το Ανατολικό Μέτωπο.
Έτσι ο Μπενίτο Μουσολίνι, με το γόητρο του να έχει ήδη πληγεί σοβαρά ύστερα από τον ελληνικό θρίαμβο, διατάζει και θέτει υπό την προσωπική του επίβλεψη τη μεγάλη ιταλική αντεπίθεση με σκοπό την εισβολή των ιταλικών δυνάμεων στην ελληνική επικράτεια και την κατάκτηση της Ελλάδας.
Σκίτσο του Φωκίωνα Δημητριάδη, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 9.3.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Όπως αναφέρει «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 12ης Μαρτίου 1941, «Δια πρώτην δε, αν δεν απατώμεθα, φορά το ανακοινωθέν του ιταλικού στρατηγείου αναφέρει εχθροπραξίας διεξαγομένας επί του μετώπου και των δύο ιταλικών στρατιών της Αλβανίας, της 9ης, της κρατούσεης μέρος του κεντρικού τομέως και τον βόρειον και της 11ης, της αμυνομένης εις το υπόλοιπον τμήμα του κεντρικούκαι εις τον νότιον τομέα (…)»
Οι παρακάτω γραμμές δείχνουν τα απάνθρωπα μέσα του Μουσολίνι προκειμένου οι ιταλοί στρατιώτες να μην υποχωρήσουν.
«Αι εκεί μαχόμεναι εχθρικαί δυνάμεις διαθέτου μεγίστην πυκνότητα πυρός και μαχόμεναι με την απελπισίαν, την οποίαν δίδουν εις αυτάς αφ’ ενός ο άμεσος κίνδυνος τον οποίον δριατρέχουν, αφ’ ετέρου ο θάνατος, ο οποίος τους αναμένει εις τα νώτα των, εάν υποχωρήσουν, υπό την μορφήν ταγμάτων μελανοχιτώνων εξωπλισμένων με τα πολυβόλα, περίστροφα και πεντοειδή αυτόματα όπλα».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 12.3.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Όπως προκύπτει όμως και από τις σελίδες του «ΒΗΜΑΤΟΣ» και τις ανταποκρίσεις των δημοσιογράφων από την πρώτη γραμμή του μετώπου, οι προσδοκίες του Μουσολίνι προσέκρουσαν και πάλι πάνω στο ανθρώπινο τείχος της ελληνικής άμυνας.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.3.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Η απόκρουση της επίθεσης
Γράφει «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 13ης Μαρτίου 1941:
«Η ουσιαστική αντικατάστασις και του τρίτου εν Αλβανία Ιταλού αρχιστρατήγου, πραγματοποιηθείσα διά της βεβαιούμενης αναλήψεως της στρατηγικής πρωτοβουλίας και αμέσου ευθύνης διά τας κινήσεις των ιταλικών στρατευμάτων εις την Αλβανίαν υπ’ αυτού τούτου του από 6 ημερών εις τον κεντρικόν τομέα ευρισκομένου δικτάτορος του φασισμού, η υπ’ αυτού αποφασισθείσα και από 4 ημερών σαφώς εκδηλωθείσα γενική επίθεσις των Ιταλών εφ’ ολοκλήρου του κεντρικού τομέως εκ παραλλήλου δε και εις άλλα σημεία του όλου αλβανικού μετώπου – ταυτοχρόνως δε η αιματηροτάτη συντριβή και κατ’ 100%, όπως τονίζεται εγκύρως, απόκρουσις της επιθέσεως ταύτης, είνε τα βασικά γνωρίσματα της καταστάσεως εις το αλβανικόν μέτωπον, όπως την παρουσιάζουν αι μέχρι της εσπέρας της 136ης ημέρας του πολέμου συγκεντρωθείσαι ειδήσεις».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 14.3.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
H τελική συντριβή των Ιταλών
Λίγες μόλις ημέρες μετά την έναρξη της Εαρινής Επίθεσης η νέα ιταλική συντριβή φαίνεται πως είναι θέμα χρόνου.
Σύμφωνα με «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 15ης Μαρτίου 1941 «η γενική κατάστασις εις το μέτωπον παρουσιάζει σαφώς κάποια στοιχεία εκφυλισμού της εαρινής επιθέσεως του δικτάτορος της Ρώμης, ενώ εκ παραλλήλου σταθερώτατα ακλόνητον παραμένει το τείχος του ελληνικού μετώπου, επάνω εις το οποίον θραύονται οικτρότατα και αιματηρότατα τα αλλεπάλληλα πυκνά κύματα των απεγνωσμένων επιθέσεων του εχθρού».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 16.3.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Έτσι στις 16 Μαρτίου, ο Αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος εκδίδει συγχαρητήρια ημερήσια διαταγή προς τους έλληνες στρατιώτες και αξιωματικούς. Σε αυτήν, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Η τετράμηνος και πλέον εκστρατεία, την οποίαν νικηφόρωνς διεξάγετε, σας εκάλυψε με δάφνας δόξης αφθάστου. Η προσπάθεια του εχθρού συντρίβεται, η θέλησίς σας παραμένει άκαμπτος και η πεποίθησίς σας επί την νίκην αμείωτος».
Ο ανταποκριτής του «ΒΗΜΑΤΟΣ» στο αλβανικό μέτωπο, Γεώργιος Ρούσσος γράφει: «Η εξαήμερος επιθετική δράσις του εχθρού έθεσεν εις σκληράν δοκιμασίαν το προσωπικόν γόητρον του Μουσολίνι, ο οποίος ήδη υφίσταται πρωτοφανή εξευτελισμόν.
Σκίτσο του Φωκίωνα Δημητριάδη, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.4.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
»Ο ψευδοκαίσαρ, ελθών εις την Αλβανίαν και αγωνισθείς διά να επιτύχη έστω και εντυπωσιακήν τινα νίκην διά την εσωτερικήν κατανάλωσιν, ηδυνήθη να διαπιστώση ότι ο νικηφόρος στρατός της χώρας την οποίαν ηθέλησε να κατακτήση αποτελεί γρανιτώδη βράχον όπου είνε καταδικασμένα να συντριβούν οσαδήποτε κύματα επιθέσεων ήθελεν εξαπολύσει ο μαινόμενος φασισμός».
Κατά την Εαρινή Επίθεση, συνολικά έχασαν τη ζωή τους 1.243 άνδρες από την ελληνική πλευρά και 11.800 από την ιταλική.
O Μουσολίνι παρακολουθών την εαρινήν επίθεσιν εις Αλβανικόν Μέτωπον
Ύψωμα 731
Καθοριστικότατο, και ξεχωριστό στη σύγχρονη ελληνική ιστορία γεγονός αποτέλεσε η μάχη στο Ύψωμα 731. Ένα νευραλγικής σημασίας ύψωμα, το οποίο αν οι Ιταλοί κατάφερναν να κατακτήσουν θα αποκτούσαν ισχυρότατο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η αυταπάρνηση όμως και ο ηρωισμός χαμηλόβαθμων φαντάρων και αξιωματικών των ελληνικών δυνάμεων απέτρεψε κάθε προσπάθεια των Ιταλών.
Η σφοδρότητα των ιταλικών βομβαρδισμών ήταν τέτοια που το ύψωμα χαμήλωσε κατά 5 μέτρα. Οι Έλληνες ονόμασαν του ύψωμα «Γολγοθά» ενώ οι Ιταλοί «Zona Sacra» (Iερή Ζώνη).
Λίγες εβδομάδες αργότερα τα ιταλικά φασιστικά στρατεύματα θα εισέλθουν τελικά στην Ελλάδα, όχι όμως επειδή επικράτησαν στο πεδίο της μάχης, αλλά ως σύμμαχοι των Ναζί οι οποίοι εισέβαλαν νικηφόρα στην Ελλάδα λίγες εβδομάδες αργότερα.
