Σφοδρές αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ προκάλεσαν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τον ρόλο των συμμαχικών δυνάμεων στον πόλεμο του Αφγανιστάν. Οι τοποθετήσεις του, οι οποίες έγιναν σε συνέντευξη στο Fox News τις προηγούμενες ημέρες, επανέφεραν στο προσκήνιο μια βαθιά τραυματική περίοδο για δεκάδες χώρες και χιλιάδες οικογένειες στρατιωτών που συμμετείχαν στη σύγκρουση από το 2001 έως το 2021.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν χρειάστηκαν ποτέ» το ΝΑΤΟ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι σύμμαχοι δεν θα έσπευδαν να στηρίξουν την Ουάσινγκτον εάν τους ζητούνταν. Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι τα στρατεύματα των χωρών-μελών της Συμμαχίας που στάλθηκαν στο Αφγανιστάν «έμειναν λίγο πίσω» και «μακριά από τις γραμμές του μετώπου», προκαλώντας κύμα οργής και καταδίκης.
Οι δηλώσεις που άναψαν τη φωτιά
Στη συνέντευξή του, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είπαν ότι θα στείλουν μερικά στρατεύματα στο Αφγανιστάν… και το έκαναν. Αλλά έμειναν λίγο πίσω, λίγο μακριά από τις γραμμές του μετώπου. Δεν τους χρειαστήκαμε ποτέ».
Οι φράσεις αυτές θεωρήθηκαν από πολλούς όχι απλώς πολιτικά προκλητικές, αλλά και προσβλητικές προς τη μνήμη των στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο πεδίο της μάχης, καθώς και προς όσους τραυματίστηκαν ή υπηρέτησαν επί σειρά ετών σε εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες.
Οργή στο Ηνωμένο Βασίλειο: «Προσβολή προς τους νεκρούς»
Η πιο έντονη αντίδραση ήρθε από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη χώρα με τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό απωλειών στη σύγκρουση μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Συνολικά, 457 Βρετανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στο Αφγανιστάν, ενώ χιλιάδες άλλοι επέστρεψαν με σοβαρά τραύματα ή ψυχικά τραύματα.
Ο βουλευτής των Εργατικών και πρώην αξιωματικός της RAF Κάλβιν Μπέιλι, ο οποίος υπηρέτησε στο Αφγανιστάν στο πλευρό αμερικανικών ειδικών δυνάμεων, δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί του Τραμπ «δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα που έζησαν όσοι υπηρέτησαν εκεί».
Από την πλευρά του, ο Συντηρητικός βουλευτής Μπεν Ομπσι-Τζέκτι, πρώην λοχαγός του Βασιλικού Συντάγματος του Γιορκσάιρ, έκανε λόγο για «λυπηρό» και «εξοργιστικό» τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η θυσία των Βρετανών και των συμμάχων τους.
Παρέμβαση Στάρμερ και καταδίκη από όλο το πολιτικό φάσμα
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Τραμπ «προσβλητικές και ειλικρινά αποκρουστικές», σημειώνοντας ότι προκάλεσαν βαθύ πόνο στις οικογένειες των νεκρών και τραυματιών.
«Αν είχα κάνει εγώ ένα τέτοιο σχόλιο, θα ζητούσα σίγουρα συγγνώμη», τόνισε, αποτίοντας παράλληλα φόρο τιμής στους Βρετανούς στρατιώτες που σκοτώθηκαν στον πόλεμο.
Στην ίδια γραμμή κινήθηκαν και άλλα πολιτικά στελέχη, καθώς και ο πρίγκιπας Χάρι, ο οποίος υπηρέτησε στο Αφγανιστάν και δήλωσε ότι οι θυσίες των ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων «αξίζουν να αναφέρονται με αλήθεια και σεβασμό».
Δανία: «Αφόρητη αμφισβήτηση της προσφοράς μας»
Ιδιαίτερα έντονη ήταν και η αντίδραση της Δανίας, χώρας που κατέγραψε τον μεγαλύτερο αριθμό απωλειών ανά κάτοικο στη Συμμαχία. Η πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν χαρακτήρισε «αφόρητη» την αμφισβήτηση της συμβολής των συμμάχων, τονίζοντας ότι 44 Δανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στο Αφγανιστάν.
Η Ένωση Δανών Βετεράνων δήλωσε ότι «δεν βρίσκει λέξεις» για να περιγράψει την οργή και την απογοήτευσή της, ενώ κάλεσε σε σιωπηλή πορεία διαμαρτυρίας στην Κοπεγχάγη.
Γαλλία και Ιταλία υπενθυμίζουν το τίμημα του πολέμου
Στη Γαλλία, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασε την αμέριστη στήριξή του στις οικογένειες των 89 Γάλλων στρατιωτών που σκοτώθηκαν στον πόλεμο, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις Τραμπ «απαράδεκτες» και «ανάξιες σχολιασμού».
Η ιταλική κυβέρνηση, από την πλευρά της, υπενθύμισε ότι η Ρώμη συμμετείχε επί σχεδόν 20 χρόνια στη διεθνή αποστολή, με 53 νεκρούς και περισσότερους από 700 τραυματίες, ενώ ανέλαβε την ευθύνη κρίσιμων επιχειρησιακών περιοχών.
Το Άρθρο 5 και η ιστορική πραγματικότητα
Οι επικρίσεις προς τον Τραμπ συνοδεύτηκαν από υπενθυμίσεις ενός κομβικού ιστορικού γεγονότος: οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η μοναδική χώρα που έχει επικαλεστεί ποτέ το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Τότε, οι σύμμαχοι ανταποκρίθηκαν άμεσα, στέλνοντας στρατεύματα, αναλαμβάνοντας επιχειρήσεις και πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές. Συνολικά, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ θρήνησαν 1.160 νεκρούς, περίπου το ένα τρίτο των συνολικών απωλειών του διεθνούς συνασπισμού.
Η ειρωνεία της θητείας και το πολιτικό υπόβαθρο
Οι αντιδράσεις εντάθηκαν περαιτέρω λόγω του γεγονότος ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αποφύγει τη στρατιωτική θητεία στον πόλεμο του Βιετνάμ, επικαλούμενος ιατρική διάγνωση που έχει αμφισβητηθεί έντονα εδώ και δεκαετίες.
Πρώην στρατιωτικοί και αναλυτές υπογράμμισαν ότι οι δηλώσεις του δεν πλήττουν μόνο τις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους, αλλά αγγίζουν και ένα βαθύ ηθικό ζήτημα που αφορά τη μνήμη των πεσόντων και την ιστορική αλήθεια του πολέμου στο Αφγανιστάν.
Μια πληγή που παραμένει ανοιχτή
Είκοσι και πλέον χρόνια μετά την έναρξη της σύγκρουσης, το Αφγανιστάν παραμένει μια ανοιχτή πληγή για τις κοινωνίες που συμμετείχαν στον πόλεμο. Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου δεν αναμόχλευσαν μόνο πολιτικές εντάσεις, αλλά και προσωπικές απώλειες, υπενθυμίζοντας ότι για χιλιάδες οικογένειες ο πόλεμος δεν τελείωσε ποτέ πραγματικά.
