Ως πρόσφατα ο Βόρειος και ο Νότιος Πόλος ήταν μέρη μακρινά και απομονωμένα, αποκομμένα από τη ζωή και τη δραστηριότητα του υπόλοιπου κόσμου. Από το περασμένο καλοκαίρι όμως, όταν το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής σήμανε τον συναγερμό φέρνοντας στο προσκήνιο τις καταστρεπτικές συνέπειες της υπερθέρμανσης, τα δύο «άκρα» της Γης ήρθαν ξαφνικά πολύ κοντά στην καθημερινότητά μας. Οι πόλοι, μάθαμε όλοι, αποτελούν βασικό ρυθμιστή της ισορροπίας και του κλίματος του πλανήτη. Παράλληλα είναι ένας καθρέφτης μέσα στον οποίο βλέπουμε σήμερα αυτό που θα συμβεί αύριο πιο κοντά μας.
Οι πόλοι στο προσκήνιο
Η έναρξη, τον περασμένο μήνα, του Διεθνούς Πολικού Ετους, του μεγαλύτερου επιστημονικού προγράμματος που έχει αφιερωθεί ποτέ στη μελέτη της Αρκτικής και της Ανταρκτικής και το οποίο για πρώτη φορά θα είναι επικεντρωμένο στο κλίμα, δεν θα μπορούσε να έλθει σε καλύτερη στιγμή. Η έκθεση του Διεθνούς Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή που είχε δοθεί λίγο πριν στη δημοσιότητα έχει εντείνει την ανησυχία της κοινής γνώμης. Οι εκτιμήσεις για το κλίμα της Γης είναι δυσοίωνες και η κατανόηση των μηχανισμών του από τους επιστήμονες ακόμη ελλιπής. Μια καλύτερη γνώση των σχετικά παραμελημένων ως τώρα πολικών περιοχών θα προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες οι οποίες θα μπορέσουν να εφαρμοστούν σε παγκόσμια κλίμακα.
Ηδη οι επιστήμονες βλέπουν τις εξελίξεις κατά κάποιον τρόπο να τους προλαβαίνουν. Τα συμπεράσματα του Διεθνούς Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή βασίζονται σε παλαιότερες έρευνες οι οποίες είχαν ολοκληρωθεί εδώ και ένα – ενάμιση χρόνο. «Πολλοί ερευνητές των πόλων» όπως δήλωσε μιλώντας προς «Το Βήμα» ο αμερικανός ωκεανογράφος Ντέιβιντ Κάρλσον, πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του Διεθνούς Πολικού Ετους, «βλέπουν τις αλλαγές να σημειώνονται ταχύτερα από ό,τι προβλέπεται στην έκθεση. Η γνώση μας για τους πόλους τα τελευταία 50 χρόνια ήταν βραδεία. Η αδυναμία μας αυτή τη στιγμή είναι ότι το σύστημα αλλάζει τόσο γρήγορα ώστε η βραδεία γνώση μας δεν μπορεί να παρακολουθήσει τις αλλαγές. Για αυτόν τον λόγο έχουμε ανάγκη το Διεθνές Πολικό Ετος. Πρέπει να τραβήξουμε την προσοχή όλων σε αυτά που βλέπουμε και πρέπει να προσπαθήσουμε να ανταποκριθούμε στις μεταβολές».
Τρία «καυτά» σημεία
Οι πολικές περιοχές, τόσο στον Βορρά όσο και στον Νότο, παρουσιάζουν έντονα δείγματα της κλιματικής αλλαγής. Τα τρία «καυτά» σημεία του πλανήτη – εκεί δηλαδή όπου έχει παρατηρηθεί η μεγαλύτερη άνοδος της θερμοκρασίας – βρίσκονται στους πόλους: στην Αλάσκα, στη Σιβηρία και στη Δυτική Ανταρκτική Χερσόνησο. Οι πάγοι της κρυόσφαιρας, ιδιαίτερα στην Αρκτική, αποκολλώνται ή λιώνουν με ταχύ ρυθμό απειλώντας την ισορροπία όχι μόνο των γειτονικών οικοσυστημάτων αλλά ολόκληρου του πλανήτη, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας και σε ενδεχόμενες διαταραχές της κυκλοφορίας των ωκεάνιων ρευμάτων που αποτελούν βασικούς ρυθμιστές του παγκόσμιου κλίματος.
«Το καιρικό σύστημα του πλανήτη» εξηγεί ο κ. Κάρλσον «έχει ένα θερμό άκρο, στον Ισημερινό, και ένα ψυχρό, στους πόλους. Αν αλλάξει κανείς ένα από τα δύο άκρα – αν κάνει πιο ζεστό τον Ισημερινό ή αν κάνει πιο ψυχρούς ή πιο θερμούς τους πόλους – αλλάζει όλες τις καιρικές συνθήκες ανάμεσά τους. Αλλάζει δηλαδή τον καιρό στην Ευρώπη, στην Κίνα, στην Αμερική. Ο Ισημερινός είναι στενά συνδεδεμένος με τους πόλους». Στην παγωμένη Αρκτική και την Ανταρκτική οι επιστήμονες έχουν την ευκαιρία να ανιχνεύσουν κλιματικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί στο παρελθόν αλλά και – το πιο σημαντικό – να μελετήσουν φαινόμενα τα οποία στο μέλλον θα επεκταθούν στον υπόλοιπο πλανήτη.
«Οι προβολές για τη μελλοντική μεταβολή της θερμοκρασίας» λέει ο κ. Κάρλσον «δείχνουν άνοδο σε όλο τον πλανήτη για τα επόμενα 100 χρόνια. Αυτό έχουμε δει να συμβαίνει στους πόλους τα τελευταία 50 χρόνια. Αλλο σημαντικό όμως που μαθαίνουμε από τους πόλους είναι πώς και πόσο γρήγορα αλλάζουν τα οικοσυστήματα, τα υδάτινα συστήματα, η βλάστηση όπως και το τι συμβαίνει στο οικοσύστημα όταν συντελούνται τέτοιες αλλαγές». Στόχος είναι οι γνώσεις που θα αντληθούν από τις πολικές μελέτες να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη μοντέλων τα οποία θα μπορούν να εφαρμοστούν σε διαφορετικά συστήματα σε άλλα μέρη: στις ακτές, στα βουνά, στις αγροτικές περιοχές κ.ο.κ. «Οι πόλοι» τονίζει ο ωκεανογράφος «αποτελούν ένα παράδειγμα από το οποίο μπορούμε να μάθουμε πώς ανταποκρίνονται τα συστήματα στις κλιματικές αλλαγές. Αυτό είναι πολύτιμο γιατί πιστεύουμε ότι στα επόμενα 100 χρόνια θα δούμε παρόμοιες μεταβολές στη θερμοκρασία, τις καιρικές συνθήκες και την υγρασία στον υπόλοιπο πλανήτη».
Ο κ. Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και γενικός γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Οζοντος, συμμετέχει στο Διεθνές Πολικό Ετος, στο πλαίσιο ενός διεθνούς προγράμματος για τη μελέτη της ατμόσφαιρας και την κατανόηση των μηχανισμών που οδηγούν στην αραίωση του όζοντος στις πολικές περιοχές. Οι μετρήσεις διεξάγονται αυτή τη στιγμή στην Αρκτική και είναι, όπως τόνισε μιλώντας στο «Βήμα», πολύ σημαντικές. Αυτό γιατί τον περασμένο Σεπτέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο – την άνοιξη δηλαδή του Νοτίου Ημισφαιρίου – το όζον αραίωσε πάρα πολύ επάνω από την Ανταρκτική. «Ηταν από τις χειρότερες χρονιές» λέει ο καθηγητής «δεν δόθηκε όμως μεγάλη σημασία γιατί η είδηση επισκιάστηκε από τις μεγάλες κλιματικές αλλαγές».
Το παράδοξο είναι ότι οι μετρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί ως τώρα στο Βόρειο Ημισφαίριο – τα αποτελέσματά τους, όπως λέει ο κ. Ζερεφός, δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμη επίσημα – δείχνουν σχετική ηρεμία στο όζον, με πολύ μικρότερη αραίωση από αυτήν του Νοτίου Ημισφαιρίου. «Η Αρκτική και η Ανταρκτική είναι συνήθως αλληλένδετες» εξηγεί ο ερευνητής. «Αυτή η αντιδιαμετρική συμπεριφορά του ενός πόλου από τον άλλο που παρατηρούμε εφέτος μας προβληματίζει και περιμένουμε να τελειώσει τώρα η δική μας άνοιξη για να συγκρίνουμε τις δύο ανοίξεις. Το εύρημα είναι πολύ σημαντικό και, όπως καταλαβαίνετε, είμαστε σε μια διεθνή συζήτηση για το τι γίνεται».
Ενα άλλο ενδιαφέρον σημείο των εφετινών πολικών ατμοσφαιρικών μελετών είναι το γεγονός ότι την περίοδο αυτή ο ήλιος είναι «εν ηρεμία», κάτι το οποίο ευνοεί τις παρατηρήσεις. Οι ίδιες συνθήκες ίσχυαν επίσης το 1964, όταν είχαν εκπονηθεί και πάλι διεθνείς ατμοσφαιρικές μελέτες ως συνέχεια του προηγούμενου διεθνούς πολικού έτους του 1957. «Το γεγονός ότι το τρέχον Διεθνές Πολικό Ετος συμπίπτει με την ηπιότερη ηλιακή δραστηριότητα» επισημαίνει ο κ. Ζερεφός «μας δίνει την ευκαιρία να επαναεπιβεβαιώσουμε ευρήματα του 1964 μέσα στο 2007-2008. Ιδιαίτερα για τα υψηλά στρώματα της ατμόσφαιρας στις πολικές περιοχές αυτή η νηφάλια περίοδος του ήλιου μας ενδιαφέρει πολύ».
Ερευνητικός οργασμός
Το Διεθνές Πολικό Ετος ξεκίνησε ως θεσμός το 1882-1883 και επαναλήφθηκε το 1932-1933 και το 1957-1958, οπότε και είχε ονομαστεί Διεθνές Γεωφυσικό Ετος. Στα 50 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε δεν έχει γίνει καμία ανάλογη διεθνώς οργανωμένη και συντονισμένη προσπάθεια μελέτης των πόλων. Το διετές πρόγραμμα που ξεκίνησε μόλις – στην ουσία, λόγω της φύσης των ερευνών, το «Πολικό Ετος» διαρκεί πάντοτε δύο χρόνια – είναι το μεγαλύτερο που έχει γίνει ποτέ, όχι μόνο σε συμμετοχή αλλά και σε εύρος και σε βάθος των ερευνητικών προγραμμάτων. Στις μελέτες λαμβάνουν μέρος 63 χώρες. Η Ελλάδα δεν μετέχει επίσημα ως κράτος, ορισμένοι έλληνες ερευνητές όμως συμμετέχουν με τις ομάδες τους σε μεγάλες έρευνες, είτε μέσω ευρωπαϊκών είτε άλλων διεθνών προγραμμάτων.
Εκτός από τον κ. Ζερεφό, σε έρευνες για την ατμόσφαιρα μετέχουν ο κ. Κώστας Βαρώτσος από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο κ. Αλκης Μπάης και ο κ. Δημήτρης Μπαλής από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και ο κ. Κώστας Ελευθεριάδης από τον Δημόκριτο. Ο κ. Μανώλης Σκαρσουλής από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Ερευνας του Πανεπιστημίου Κρήτης μετέχει με την ανάπτυξη μεθόδων θαλάσσιων ακουστικών μετρήσεων.
Πριν και μετά
Για να δείξουν τη μεγάλη αλλαγή που έχει σημειωθεί στην Αρκτική, οι ειδικοί της Αμερικανικής Γεωλογικής Υπηρεσίας έχουν συγκεντρώσει μια συλλογή συγκριτικών φωτογραφιών (https://nsidc.org) από την Αλάσκα στη λογική του «πριν και μετά». Επάνω, ο Παγετώνας Μιούιρ φωτογραφημένος τον Αύγουστο του 1941 και τον Αύγουστο του 2004. Κάτω, ο Παγετώνας Μακ Κάρτι φωτογραφημένος το 1909 – από τον μεγάλο αμερικανό γεωλόγο Γιουλίσες Σέρμαν Γκραντ – και το 2004.
Οι πολικές αρκούδες τείνουν να μετατραπούν σε έμβλημα της καταστροφής από την κλιματική αλλαγή. Παρ’ ότι ορισμένοι αποδίδουν το γεγονός στη «φωτογένειά» τους, κανένας δεν αρνείται ότι αποτελούν βασικό ρυθμιστή του αρκτικού οικοσυστήματος και σημαντικό δείκτη της κατάστασής του. Οι τελευταίες ενδείξεις, ιδιαίτερα από τους πληθυσμούς που ζουν στην Αλάσκα και στον Καναδά, δεν είναι καθόλου ευοίωνες. Μέσα στον Απρίλιο αναμένεται ότι θα ανακηρυχθούν επισήμως προστατευόμενο είδος από τις αμερικανικές αρχές. Θα είναι το πρώτο είδος το οποίο κρίνεται προστατευόμενο εξαιτίας της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη.
Οι πληθυσμοί των Ινουίτ και οικολογικές οργανώσεις έχουν αρχίσει να καταγγέλλουν ανησυχητικές αλλαγές στη συμπεριφορά και στον τρόπο ζωής τους εδώ και μερικά χρόνια. Τους τελευταίους μήνες οι παρατηρήσεις αυτές άρχισαν να υποστηρίζονται και από επιστημονικές μελέτες. Η πρώτη τέτοια μελέτη δημοσιεύθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο από τον Ιαν Στέρλινγκ, βιολόγο της Καναδικής Υπηρεσίας Αγριας Ζωής, και την Κλερ Πάρκινσον, κλιματολόγο του Κέντρου Διαστημικών Πτήσεων Γκοντάρ της NASA.
Διερευνώντας καταγγελίες των Ινουίτ ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουν όλο και περισσότερες πολικές αρκούδες να πλησιάζουν στα χωριά τους οι δύο επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν σημαίνει, όπως θα περίμεναν ορισμένοι, ότι ο αριθμός των ζώων έχει αυξηθεί. Αντιθέτως, επειδή οι πάγοι λιώνουν διαταράσσοντας το οικοσύστημα στο οποίο ζουν, οι πληθυσμοί τους μειώνονται ταχέως (ως και 25% σε κάποιες περιοχές) και τα ζώα, τα οποία λιμοκτονούν, πλησιάζουν τις κατοικημένες περιοχές για να βρουν τροφή. «Οι αρκούδες» τόνισε ο κ. Στέρλινγκ παρουσιάζοντας τη μελέτη «έχουν πλέον λιγότερο χρόνο για να τραφούν στην “καλή περίοδο” του κυνηγιού τους ώστε να αποθηκεύσουν λίπος για να συντηρηθούν τους θερινούς μήνες». Δύο μήνες αργότερα, τον περασμένο Νοέμβριο, μια μελέτη της Αμερικανικής Γεωλογικής Υπηρεσίας διαπίστωσε ότι τα τελευταία χρόνια μόνο το 42% των νεογέννητων πολικών αρκούδων στη Θάλασσα Μποφόρ της Αλάσκας μπόρεσαν να επιβιώσουν περισσότερο από ένα χρόνο. Το ποσοστό επιβίωσης των νεογέννητων ήταν 65% στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990 και οι επιστήμονες – οι οποίοι κατέγραψαν επίσης ότι οι αρσενικές αρκούδες έχουν σήμερα λιγότερο βάρος και μικρότερο κρανίο – αποδίδουν αυτές τις τάσεις στο λιώσιμο των πάγων και στην αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική.
Αλλη μελέτη της ίδιας υπηρεσίας ανακοίνωσε τον Ιανουάριο ότι όλο και περισσότερες πολικές αρκούδες γεννούν πλέον στην ξηρά και όχι στον πάγο, ο οποίος είναι δυσεύρετος. Οι ειδικοί δεν κάνουν προβλέψεις για βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις, επισημαίνουν όμως ότι μακροπρόθεσμα, και ιδιαίτερα αν η αύξηση της θερμοκρασίας συνεχιστεί, οι συνέπειες θα είναι καταστρεπτικές.
Η πολική αρκούδα είναι θαλάσσιο θηλαστικό. Ζει τον περισσότερο χρόνο στον πάγο της αρκτικής θάλασσας, από τον οποίο και εξαρτάται απόλυτα για την επιβίωσή της. Υπολογίζεται ότι στον Αρκτικό Κύκλο ζουν 20.000-25.000 πολικές αρκούδες (στην Αλάσκα, στον Καναδά, στη Γροιλανδία, στη Σιβηρία και στα αρχιπελάγη του Βόρειου Παγωμένου Ωκεανού). Είναι ζώα αποκλειστικά σαρκοφάγα – κύρια τροφή τους είναι οι φώκιες – και είναι δεινοί κολυμβητές και κυνηγοί. Κυνηγούν κυρίως το φθινόπωρο και γεννούν τα μικρά τους τον χειμώνα. Το καλοκαίρι τρέφονται ελάχιστα και συντηρούνται από το λίπος που έχουν αποθηκεύσει. Από τα πιο ανησυχητικά δείγματα που έχουν αναφερθεί τα τελευταία χρόνια είναι οι αυξανόμενοι πνιγμοί και οι λιμοκτονίες ζώων τα οποία δεν έχουν τη δύναμη να κολυμπήσουν ή δεν διαθέτουν λίπος για να συντηρηθούν.
Θα χαθεί και η ΑΡΚΤΙΚΗ;
Η ρύπανση που προκαλούν η Ευρώπη, η Βόρεια Αμερική και η Ασία κατευθύνεται προς την Αρκτική με καταστρεπτικές συνέπειες όχι μόνο για τη βορειότερη περιοχή της Γης αλλά για όλον τον πλανήτη. Η θερμοκρασία αυξάνεται στον Αρκτικό Κύκλο με διπλάσια ταχύτητα από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο και οι μελέτες δείχνουν ότι ως τα μέσα του αιώνα ο Βόρειος Παγωμένος Ωκεανός δεν θα είναι πια τόσο «παγωμένος», χάνοντας όλο τον πάγο του την καλοκαιρινή περίοδο. Αυτό θα οδηγήσει σε σημαντική άνοδο της στάθμης της θάλασσας και απρόβλεπτες μεταβολές στο παγκόσμιο κλίμα.
Εξαιτίας της «φυσικής» της Γης η ρύπανση που παράγεται στις ανεπτυγμένες εύκρατες ζώνες κατευθύνεται προς τους πόλους, όπου έχει πιο έντονες και διαρκείς συνέπειες. Η Αρκτική, η οποία δεν είναι απομονωμένη όπως η Ανταρκτική και συνορεύει με κατοικημένες περιοχές, είναι πιο ευάλωτη. Παρ’ ότι ουσιαστικά έχει σχεδόν μηδενική βιομηχανική δραστηριότητα, υποφέρει από τη βιομηχανική ρύπανση περισσότερο από ό,τι οι περιοχές που την προκαλούν: ίχνη από DDT έχουν ανακαλυφθεί, για παράδειγμα, στους ιστούς αρκτικών ζώων 20 χρόνια μετά την απαγόρευση του εντομοκτόνου στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οσον αφορά το φαινόμενο του θερμοκηπίου, οι πολικές ζώνες είναι πιο ευαίσθητες γιατί η άνοδος της θερμοκρασίας της επιφάνειας του εδάφους που προκαλείται ως αντίδραση στην ατμοσφαιρική ρύπανση είναι πιο υψηλή στα μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη. «Αυτό» τονίζουν οι ερευνητές «οδηγεί σε λιώσιμο των πάγων, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε μεγαλύτερη άνοδο της θερμοκρασίας».
Δορυφορικές εικόνες από το 1979 ως τις ημέρες μας δείχνουν ότι οι πάγοι στον Αρκτικό Κύκλο μειώνονται σταθερά. Σήμερα εκτιμάται ότι η απώλεια είναι της τάξεως των 98.500 τ. χλμ. τον χρόνο – έκταση μεγαλύτερη από την Πορτογαλία – και οι προσομοιώσεις σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές προβλέπουν ότι ως το 2040 ή το 2050 οι πάγοι θα εξαφανίζονται εντελώς κατά τη θερινή περίοδο και θα είναι ασθενέστεροι ή και λιγότεροι τον χειμώνα. Η θερμοκρασία της θάλασσας στη βόρεια πολική ζώνη ανεβαίνει τις τελευταίες δεκαετίες κατά 3 βαθμούς κάθε χρόνο και, όπως δείχνουν οι μετρήσεις, οι θερινές απώλειες πάγου δεν αναπληρώνονται στον ίδιο βαθμό κατά τους ψυχρούς μήνες. Ορισμένοι εκφράζουν φόβους για ξαφνική επιτάχυνση του ρυθμού με τον οποίο λιώνουν οι πάγοι, με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική εξαφάνισή τους.
Παράλληλα ωστόσο οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη δεν είναι σε θέση να προβούν σε ακριβείς προβλέψεις. Τα πολικά στρώματα πάγου είναι τεράστια και οι ερευνητές τώρα αρχίζουν να κατανοούν τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνειά τους. Ολοι πάντως συμφωνούν ότι οι πόλοι είναι ένας δείκτης, αλλά και ένα σημαντικό «εργαστήριο» μελέτης για το κλίμα όλου του πλανήτη.
Πολικό trekking με τη βοήθεια της NASA
Από την 1η Μαρτίου, επίσημη έναρξη του Διεθνούς Πολικού Ετους, δύο βέλγοι εξερευνητές, ο Αλέν Υμπέρ και ο Ντίξι Ντάνσερκερ, ξεκίνησαν από το Ακρωτήριο Αρκτιτσέφσκι της Σιβηρίας για ένα μεγαλεπήβολο πολικό «trekking». Θα διασχίσουν με σκι και ειδικά σχεδιασμένους από τη NASA αετούς 4.300 χιλιόμετρα στην παγωμένη αρκτική θάλασσα ως το νότιο άκρο της Γροιλανδίας. Αν κατορθώσουν να φθάσουν στον προορισμό τους, θα είναι οι πρώτοι οι οποίοι πραγματοποιούν μια τόσο μεγάλη διαδρομή. Στόχος της αποστολής Αρκτικό Τόξο (Arctic Arc) είναι η διεξαγωγή επιστημονικών μετρήσεων και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για την κλιματική αλλαγή. Οι δύο άνδρες θα ταξιδεύουν με σκι σέρνοντας έλκηθρα με τις προμήθειες και τον εξοπλισμό τους και, όταν ο άνεμος είναι ευνοϊκός, θα επιταχύνουν την πορεία τους με τη βοήθεια των αετών που σχεδιάστηκαν από το πρόγραμμα Απόλλων της NASA. Κάθε 25 χιλιόμετρα θα πραγματοποιούν μετρήσεις σε μήκος 300 μέτρων για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας. Τα στοιχεία που θα συλλέξουν θα αποτελέσουν πολύτιμο βοήθημα για τους επιστήμονες και θα χρησιμοποιηθούν για τη ρύθμιση των οργάνων του δορυφόρου Cryosat-2, ο οποίος θα τεθεί σε τροχιά το 2009.
«Κανένας ως τώρα δεν έχει αποπειραθεί να διασχίσει τη θάλασσα και στη συνέχεια να ολοκληρώσει τη διαδρομή προς το νοτιότερο άκρο της Γροιλανδίας» δήλωσε ο κ. Υμπέρ πριν από την εκκίνηση. Το ταξίδι παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες και ενδέχεται να δυσχερανθεί ακόμη περισσότερο από το απρόβλεπτο λιώσιμο των πάγων. Η αποστολή Αρκτικό Τόξο είναι η πιο φιλόδοξη, αλλά δεν είναι η μόνη του είδους που διεξάγεται στο πλαίσιο του Διεθνούς Πολικού Ετους. Μία εξ αυτών, η πορεία της Ανν Μπάνκροφτ και της Λιβ Αρνεσεν προς τον Βόρειο Πόλο, διακόπηκε πρόωρα εξαιτίας κρυοπαγημάτων της νορβηγίδας εξερευνήτριας.
Το πιο Cool ρομπότ
Το Cool ρομπότ παρουσιάστηκε πρόσφατα σε επιστημονικό συνέδριο στις Ηνωμένες Πολιτείες με αφορμή την έναρξη του Διεθνούς Πολικού Ετους. Η εμφάνισή του είναι μάλλον άχαρη, θα αποτελέσει όμως έναν πολύτιμο βοηθό για τους επιστήμονες που διεξάγουν έρευνες στην Αρκτική και στην Ανταρκτική, αφού μπορεί να μεταφέρει με ευκολία επιστημονικά όργανα σε μεγάλες αποστάσεις επάνω στους πολικούς πάγους, πραγματοποιώντας μετρήσεις σε σημεία δυσπρόσιτα για τον άνθρωπο.
Αναπτύχθηκε στα εργαστήρια του Κολεγίου Ντάρτμουθ και αποτελεί ένα όχημα ελαφρό, αλλά εξαιρετικά ανθεκτικό. Ζυγίζει περίπου 70 κιλά, κινείται αθόρυβα με την ηλιακή ενέργεια αναπτύσσοντας ταχύτητα λίγο μεγαλύτερη των τριών χιλιομέτρων την ώρα και προσανατολίζεται με GPS. Είναι αργό, αλλά μπορεί να διανύσει 500 χιλιόμετρα σε δύο εβδομάδες.
Εκτός του ότι λύνει τα χέρια των ερευνητών από πρακτικής απόψεως, ένα από τα δυνατά σημεία του είναι ο οικονομικός παράγοντας. Αντικαθιστώντας τον άνθρωπο υπολογίζεται ότι θα μειώσει σημαντικά το κόστος των επιστημονικών αποστολών και στους δύο πόλους. Ακόμη μεγαλύτερες διευκολύνσεις και περισσότερη ασφάλεια αναμένεται να προσφέρει στο μέλλον στις πολικές αποστολές το γερμανικό πλοίο «Aurora Borealis». Πρόκειται για ένα ερευνητικό παγοθραυστικό το οποίο θα είναι σε θέση να πραγματοποιεί υποθαλάσσιες δειγματοληψίες. Θα είναι φιλικό προς το περιβάλλον γιατί θα «καθαρίζει» τα καυσαέριά του προτού τα εκπέμψει στην ατμόσφαιρα και θα είναι ειδικά σχεδιασμένο ώστε να κινείται με ασφάλεια στο ευαίσθητο τοπίο των πάγων. Προς το παρόν βρίσκεται στο στάδιο του σχεδιασμού, αναμένεται όμως να πραγματοποιήσει την πρώτη του αποστολή το 2013. Το Πανεπιστήμιο του Νιου Χάμσιρ, τέλος, αναπτύσσει το ARRO (Autonomous Real-Time Remote Observatory), έναν μικρό αυτόνομο επιστημονικό σταθμό ο οποίος θα χρησιμοποιηθεί ως «μίνι παρατηρητήριο» σε ορισμένα σημεία της Ανταρκτικής. Θα τροφοδοτείται με ηλιακή ενέργεια και θα είναι σε θέση να διεξάγει περισσότερα από δέκα επιστημονικά πειράματα, λαμβάνοντας εντολές και στέλνοντας άμεσα τα αποτελέσματά του στους ερευνητές μέσω δορυφόρου.
Το λευκό Ελντοράντο
Οι πάγοι της Αρκτικής λιώνουν απειλώντας το μέλλον του πλανήτη, παράλληλα όμως αφήνουν να διαφανούν οικονομικά οφέλη από τα οποία όλοι σπεύδουν να επωφεληθούν. Το υπέδαφος των έως πρόσφατα παγωμένων ακτών αρχίζει να αποκαλύπτει τους θησαυρούς του, αλλά και να δημιουργεί έριδες μεταξύ κρατών που διεκδικούν την κυριαρχία του. Ηδη ο Καναδάς εκτοξεύθηκε στη θέση του τρίτου παραγωγού διαμαντιών στον κόσμο από τα κοιτάσματα που εμφανίστηκαν στις πολικές περιοχές του. Η Αρκτική φαίνεται επίσης να είναι πλούσια σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο, χρυσό, ψευδάργυρο και άλλα μεταλλεύματα: Καναδάς, Ηνωμένες Πολιτείες, Δανία, Νορβηγία και Ρωσία έχουν ήδη μπει σε διαμάχες για την εκμετάλλευσή τους.
Αλλο σημείο τριβών αποτελεί το περίφημο «Βορειοδυτικό Πέρασμα»: χάρη στο λιώσιμο των πάγων και στη βελτίωση των πλοίων σύντομα η βόρεια αυτή δίοδος μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού Ωκεανού αναμένεται να λειτουργεί πλήρως, παρ’ ότι εγείρει σοβαρές περιβαλλοντικές ανησυχίες. Ο Καναδάς υποστηρίζει ότι ανήκει στα χωρικά ύδατά του και επομένως έχει δικαίωμα να απαγορεύει τη διέλευση πλοίων τα οποία κρίνονται επικίνδυνα. Οι υπόλοιπες χώρες, με πρώτες τις ΗΠΑ, θεωρούν ότι εξαιτίας της σημασίας του για την εμπορική κυκλοφορία ο πορθμός θα πρέπει να χαρακτηριστεί διεθνής.
Στον ιδιωτικό τομέα κερδοσκόποι έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν τη διορατικότητά τους να ανταμείβεται: ο Πατ Μπρο είχε αγοράσει το 1997 το μονίμως παγωμένο λιμάνι του Τσέρτσιλ στον Κόλπο Χάντσον στην εξευτελιστική τιμή των 7 δολαρίων, βέβαιος ότι η αγορά θα τον κάνει πλούσιο. Το Τσέρτσιλ βρίσκεται επάνω στο Βορειοδυτικό Πέρασμα και ο αμερικανός επιχειρηματίας υπολογίζει ότι σε λίγο καιρό θα του αποφέρει 100 εκατ. δολάρια τον χρόνο. Σήμερα πολλοί σπεύδουν να μιμηθούν το παράδειγμά του και η Αρκτική φαίνεται έτοιμη να μετατραπεί στην πιο «καυτή» αγορά ακινήτων του πλανήτη.
Σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο, τέλος, γνωστή αρωματοποιία έχει αναθέσει στον γάλλο καλλιτέχνη Λοράν Ντυτιόν, ο οποίος θα μετάσχει σε μια αποστολή στο πλαίσιο του Διεθνούς Πολικού Ετους, να συλλέξει μυρωδιές από τα νερά και τους πάγους της Αρκτικής για να χρησιμοποιηθούν στην παρασκευή των αρωμάτων της.
