«Στην Ευρώπη το μέλλον του Κοσσυφοπεδίου»
Το Βελιγράδι και η Πρίστινα «πρέπει να προσεγγίσουν τις διαπραγματεύσεις με εποικοδομητικό πνεύμα και να επιδείξουν προθυμία να εμπλακούν σε πραγματικές “συνομιλίες”. Αυτό σημαίνει ότι οι δύο πλευρές πρέπει να επιδείξουν ευελιξία». Στην αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στο «Βήμα» ο Σόρεν Γέσεν-Πέτερσεν, επικεφαλής της Αποστολής των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο (UNMIK), υπήρξε πολύ προσεκτικός στις εκφράσεις του. Αναγνώρισε ότι η διαδικασία για το τελικό καθεστώς (final status) του Κοσσυφοπεδίου θα είναι «δύσκολη και περίπλοκη», υπογράμμισε τον κρίσιμο ρόλο των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης (EE) σε αυτήν, ενώ αναγνώρισε ότι τα βασικά εμπόδια για την εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτής λύσης θα είναι η ανασφάλεια και η καχυποψία μεταξύ Σέρβων και Αλβανών. Βασιζόμενα στην ενδελεχή έκθεση του πρέσβη Κάι Εϊντε για την κατάσταση στην επαρχία, τα Ηνωμένα Εθνη αποφάσισαν εφέτος ότι η έναρξη των συνομιλιών για το τελικό καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου αποτελεί τη μοναδική λύση ώστε η περιοχή να μπει στον δρόμο της οικονομικής ανάπτυξης και της πολιτικής σταθερότητας. Για τον σκοπό αυτόν ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Αναν διόρισε ως διαμεσολαβητή τον Μάρτι Αχτισαάρι. Ο πρώην πρόεδρος της Φινλανδίας θα αναλάβει το δύσκολο έργο να γεφυρώσει τις αντικρουόμενες θέσεις Σέρβων και Αλβανών.
Τον Μάρτιο του 2004, 19 άνθρωποι σκοτώθηκαν όταν αναζωπυρώθηκε η εθνοτική βία. Αν και ο κ. Σόρεν Γέσεν-Πέτερσεν θεωρεί ότι από τότε όλοι «πήραν το μάθημά τους», οι ενδείξεις δεν είναι ενθαρρυντικές. Οι δύο πλευρές παραμένουν σταθερές στις βασικές θέσεις τους. Οι Αλβανοί, οι οποίοι αποτελούν πάνω από το 90% του πληθυσμού, επιμένουν ότι η μόνη λύση είναι η ανεξαρτησία. Από την άλλη, οι Σέρβοι απορρίπτουν αυτό το ενδεχόμενο και θεωρούν ότι το Κοσσυφοπέδιο πρέπει να παραμείνει επαρχία της Σερβίας – Μαυροβουνίου αλλά με ευρύτατη αυτονομία.
Μήπως το χάσμα των δύο πλευρών καθιστά πρόωρες τις διαπραγματεύσεις για το τελικό καθεστώς; «Δεν νομίζω ότι θα μπορούσαμε να κερδίσουμε τίποτε αν αναβάλλαμε την έναρξή τους» εκτιμά ο κ. Γέσεν-Πέτερσεν. «Δεν πρόκειται για ζήτημα ωριμότητας ή προθυμίας. Είναι περισσότερο θέμα ανάγκης. Γινόμαστε όμως δέκτες αντικρουόμενων σημάτων. Για παράδειγμα, ακούμε από την ηγεσία του Βελιγραδίου ότι είναι έτοιμη, αλλά την ίδια στιγμή προσπαθούμε να καταλάβουμε τι εννοούν με τη φόρμουλα “περισσότερο από αυτονομία, λιγότερο από ανεξαρτησία”. Αναμένουμε επίσης τη σύνθεση της αντιπροσωπείας τους» προσθέτει.
Ο ΟΗΕ είχε θέσει ορισμένα κριτήρια προκειμένου να ξεκινήσουν οι συνομιλίες (benchmarking). Εκπληρώθηκαν αυτά τα κριτήρια; «Υπήρξε πρόοδος σε αρκετούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών. Την ίδια στιγμή πολλά πρέπει ακόμη να γίνουν. H έμφαση πρέπει να δοθεί στο ζήτημα των μειονοτήτων. Απαιτείται πρόοδος για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις βιώσιμης επιστροφής, καθώς και διασφάλισης των κατάλληλων συνθηκών παραμονής για όσους δεν έφυγαν ποτέ ή για όσους επέτρεψαν. Αυτό σημαίνει», διευκρινίζει ο κ. Γέσεν-Πέτερσεν, «ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο επίπεδο της τοπικής διακυβέρνησης, της ελευθερίας κίνησης, των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και της οικονομίας».
H λύση που κρίνεται μέχρι στιγμής ως η καταλληλότερη για το Κοσσυφοπέδιο φέρει τον τίτλο «κυριαρχία υπό όρους» (conditional sover-eignty). Ο κ. Γέσεν-Πέτερσεν αποφεύγει να διατυπώσει σαφή θέση επ’ αυτού, λέγοντας ότι «η εντολή που έχω είναι να διευκολύνω τη διαδικασία προς τις συνομιλίες περί τελικού καθεστώτος και όχι η άμεση εμπλοκή μου στη διαδικασία». Ωστόσο επαναλαμβάνει ότι η λύση πρέπει να βασιστεί στις αρχές «της μη επιστροφής στην κατάσταση προ του 1999, της μη ένωσης με οποιαδήποτε χώρα ή τμήμα χώρας και του μη διαμελισμού».
Αναμφίβολα ο ρόλος των ΗΠΑ και της EE είναι κρίσιμος για την ευόδωση οποιασδήποτε λύσης επιλεγεί. «Ο αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Νίκολας Μπερνς έχει ήδη επισκεφθεί το Κοσσυφοπέδιο δύο φορές τους τελευταίους μήνες. H EE είναι επίσης σημαντικός παίκτης καθώς έχει επενδύσει περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ για την ανοικοδόμηση. Εξάλλου», καταλήγει, «το μέλλον τόσο του Κοσσυφοπεδίου όσο και της Σερβίας βρίσκεται στην Ευρώπη».
Εξελίξεις και στη Βοσνία
Δέκα χρόνια συμπληρώθηκαν την περασμένη Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου, από την υπογραφή της Συμφωνίας του Ντέιτον που τερμάτισε τον βοσνιακό εμφύλιο πόλεμο. H προηγούμενη εβδομάδα περιελάμβανε δύο σημαντικές εξελίξεις για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. H πρώτη αφορά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ενωσης να ξεκινήσει τις συνομιλίες για τη Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης με το βαλκανικό κράτος. Ωστόσο δεν θα πρέπει να αναμένεται η ένταξη της χώρας στην EE πριν από το 2015. H δεύτερη αφορά την πρόοδο που σημειώθηκε προς την αναθεώρηση του δυσλειτουργικού συντάγματος της Βοσνίας κατά τη διάρκεια των συνομιλιών που είχαν στην Ουάσιγκτον οι ηγέτες των Σέρβων, των Κροατών και των μουσουλμάνων. Σκοπός είναι η κατάργηση του τριμελούς προεδρείου που προέβλεπε το Ντέιτον και η δημιουργία θέσης ισχυρού πρωθυπουργού και κοινοβουλίου.
Ο ρόλος της Ελλάδας
«H Ελλάδα επιθυμεί πραγματικά να εμπλακεί ενεργά στη διαδικασία» πιστεύει ο κ. Γέσεν-Πέτερσεν ερωτηθείς για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Αθήνα στις διαπραγματεύσεις. «Εχουμε διαρκή διάλογο με τις ελληνικές αρχές. Επισκέφθηκα την Αθήνα στις αρχές του έτους και συζητήσαμε με την κυβέρνηση τους τρόπους με τους οποίους η Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει την επιρροή της στην περιοχή, στην EE και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, στο οποίο αυτή την περίοδο είναι μέλος, για να βοηθήσει στην προώθηση της διαδικασίας» συμπλήρωσε. Ποια είναι η UNMIK
H Αποστολή των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο (UNMIK) συστάθηκε με το Ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας μετά τον τερματισμό του πολέμου το 1999. Ουσιαστικά αποτελεί την κυβέρνηση της επαρχίας με αρμοδιότητα στους τομείς της αστυνόμευσης / δικαιοσύνης, της διοίκησης, του εκδημοκρατισμού και της οικονομικής ανάπτυξης και ανοικοδόμησης. Επικεφαλής της είναι ο Ειδικός Αντιπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ για το Κοσσυφοπέδιο, θέση την οποία κατέχει από τις 16 Ιουνίου 2004 ο Σόρεν Γέσεν-Πέτερσεν. Πρόκειται για τον πέμπτο επικεφαλής της UNMIK. Είχαν προηγηθεί οι Μπερνάρ Κουσνέρ, Χανς Χέκερουπ, Μάικλ Στάινερ και Χάρι Χόκερι.
Ο διαμεσολαβητής του ΟΗΕ κ. Μάρτι Αχτισαάρι βρέθηκε την περασμένη εβδομάδα για πρώτη φορά στο Κοσσυφοπέδιο στο πλαίσιο των νέων καθηκόντων του. Ο 68χρονος έμπειρος διπλωμάτης είχε συναντήσεις με τις τοπικές αρχές σε μια προσπάθεια να αποκτήσει μια πρώτη εικόνα της κατάστασης και των δυσκολιών εν όψει των διαπραγματεύσεων για το τελικό καθεστώς της περιοχής. Από τον προσεχή Ιανουάριο ο κ. Αχτισαάρι θα έχει ως έδρα του τη Βιέννη και θα επιδοθεί σε μια «διπλωματία των επισκέψεων» (shuttle diplomacy) μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου.
Στη συνάντησή του με τους ηγέτες των Αλβανών ο κ Αχτισαάρι έλαβε ένα έγγραφο στο οποίο αποτυπώνονται οι θέσεις τους. H ανεξαρτησία είναι ο απώτατος στόχος τους, υπόσχονται όμως ότι θα συνεργαστούν με τον διεθνή παράγοντα για την εξεύρεση λύσης. «H άμεση αναγνώριση της ανεξαρτησίας θα φέρει ηρεμία στην περιοχή» υποστήριξε ο πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου Ιμπραήμ Ρουγκόβα, στην οικία του οποίου έγινε η συνάντηση. Ο κ. Ρουγκόβα αντιμετωπίζει αυτή την περίοδο την πρόκληση ακραίων στοιχείων, όπως η οργάνωση «Στρατός για την Ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου», τα οποία δεν επιθυμούν την παραμικρή παραχώρηση προς τους περίπου 100.000 Σέρβους που παραμένουν εκεί.
Ο κ. Αχτισαάρι συναντήθηκε επίσης με θρησκευτικούς ηγέτες της σερβικής μειονότητας στο ορθόδοξο μοναστήρι του Ντεκάνι, το οποίο προστατεύεται από την UNESCO. H προστασία της θρησκευτικής κληρονομιάς έχει χαρακτηριστεί κρίσιμη για την επιβίωση των Σέρβων στην πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης Αχτισαάρι, η σερβική Βουλή υιοθέτησε ψήφισμα το οποίο χαρακτηρίζει «παράνομη και μη αποδεκτή» την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου. Αφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος για την αποδοχή του τελικού καθεστώτος της επαρχίας.
