ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ενεργό στη σημερινή πραγματικότητα εμφανίζεται το ραδιοφωνικό τοπίο, όπου όμως η κατάσταση σύγχυσης και υπερβολής εξακολουθεί να κυριαρχεί, λόγω των καθυστερήσεων στην εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου και στη διαδικασία αδειοδότησης. Στα γενικά αυτά συμπεράσματα καταλήγει έρευνα του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων του υπουργείου Τύπου, η οποία αποτελεί ουσιαστικά την πρώτη επίσημη καταγραφή της κατάστασης στα ερτζιανά. Βεβαίως, ήδη το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης έχει προχωρήσει στη μελέτη αξιολόγησης των φακέλων, αλλά η όλη «επιχείρηση “καθαρές συχνότητες”» μάλλον θα πρέπει να αναμένεται τον επόμενο χρόνο.
Ο μεγάλος «χαμένος» στη μεγάλη μάχη των ακροαματικοτήτων είναι όπως όλοι φαντάζονται το δημόσιο ραδιόφωνο, ενώ οι προβλέψεις των ερευνητών είναι μάλλον δυσοίωνες για το μέλλον μεγάλου μέρους των ραδιοφωνικών σταθμών. Οπως σημειώνουν, «σε συνθήκες ανταγωνισμού, η λειτουργία ραδιοφωνικών σταθμών αποτελεί ένα εγχείρημα με οικονομικό ρίσκο, το οποίο μόνον ισχυροί σταθμοί μπορούν να επωμιστούν μακροπρόθεσμα». Η κρίση που διέρχονται πολλοί δημοτικοί και περιφερειακοί σταθμοί, αλλά και αρκετοί ιδιωτικοί, μάλλον επιβεβαιώνει την πρόβλεψη, αν και οι ερευνητές δεν υπαινίσσονται ευθέως κάτι τέτοιο.
Τι μας δείχνει το «πανόραμα» των καταγεγραμμένων από την αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου Τύπου ραδιοφωνικών σταθμών ανά το πανελλήνιο; Από το 1988 έχουν ζητήσει άδεια λειτουργίας 1.734 σταθμοί σε όλη τη χώρα. Ως το 1995 κανονική άδεια είχαν λάβει μόλις 122 ιδιωτικά ραδιόφωνα, συμπεριλαμβανομένων και των δημοτικών. Το «χάος στα ερτζιανά» παρουσιάζεται έτσι σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, αφού, σύμφωνα με εκτιμήσεις, πάνω από 100 ραδιόφωνα εκπέμπουν μόνο στην Αττική!
Οι περιφέρειες της Αττικής και της κεντρικής Μακεδονίας εμφανίζουν τη μεγαλύτερη όπως είναι φυσικό δραστηριότητα. Στις περιφέρειες αυτές βρίσκονται και οι περισσότεροι δημοτικοί σταθμοί. Και ένα παράδοξο: σε ολόκληρη την Κρήτη δεν έχει καταγραφεί ούτε ένας δημοτικός ραδιοσταθμός. Οσον αφορά τώρα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των ιδιωτικών και των δημοτικών σταθμών, οι ειδικοί εκτιμούν ότι «λίγοι από τους “υποψήφιους” ή εν λειτουργία ραδιοφωνικούς σταθμούς προχωρούν σε συστηματικές ενέργειες με στόχο τη δημιουργία υποδομής και κατάλληλου πλαισίου για τη “νόμιμη” ύπαρξη και τη μακροβιότητά τους στα ερτζιανά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές από τις προσπάθειες λειτουργίας ραδιοσταθμών να μένουν μετέωρες ή να έχουν μια εξαιρετικά σύντομη διαδρομή στο ραδιοφωνικό τοπίο, προκαλώντας με αυτόν τον τρόπο χάος στις συχνότητες».
Τι συμβαίνει στο ευρύ φάσμα της δημόσιας ραδιοφωνίας; Η ΕΡΑ περιλαμβάνει σήμερα πέντε εθνικά προγράμματα και 19 περιφερειακούς σταθμούς. Οι τελευταίοι φαίνεται να πηγαίνουν αρκετά καλά, σύμφωνα με τους ερευνητές του ΙΟΜ: οι περιφερειακοί σταθμοί της ΕΡΑ «ενίσχυσαν την παρουσία τους στα τοπικά δρώμενα και αύξησαν σημαντικά τις ώρες προγράμματος ενημέρωσης στα τοπικά θέματα».
Ωστόσο, οι δημοτικοί σταθμοί φαίνεται ότι ζουν αναπολώντας τις δόξες του παρελθόντος. Δέκα χρόνια μετά την εμφάνισή τους, η κατάστασή τους «δεν είναι ιδιαίτερα ανθηρή», όπως αναφέρεται στην έκθεση. Βασικό πρόβλημά τους είναι «η εξεύρεση πόρων πέρα από τις επιχορηγήσεις των δημοτικών αρχών. Η κατ’ αρχήν έκτακτη χρηματοδότηση από τους ΟΤΑ, λόγω του κοινωνικού ρόλου που μπορούν να έχουν σε τοπικό επίπεδο οι δημοτικοί ραδιοσταθμοί, δεν φαίνεται να έχει μακροβιότητα. (…) Η αδυναμία τους να συναγωνιστούν τις επενδύσεις των ιδιωτικών ραδιοφώνων σε τεχνικό εξοπλισμό και ανθρώπινο δυναμικό είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική συρρίκνωσή τους». Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι με τον προηγούμενο νόμο είχαν υποβάλει αιτήσεις για αδειοδότηση 18 δημοτικοί και διαδημοτικοί σταθμοί στους νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης. Αιτήσεις, βάσει του νέου νόμου, έχουν υποβάλει μόλις πέντε ΟΤΑ στην Αττική και δύο στη Θεσσαλονίκη.
Αλλά και πληθώρα ιδιωτικών σταθμών δύσκολα θα επιβιώσει στο μέλλον, κυρίως λόγω οικονομικών προβλημάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, πέντε μεγάλοι σταθμοί της Αττικής απορροφούν τον κύριο όγκο των διαφημιστικών κονδυλίων. Αυτό σημαίνει ότι οι σταθμοί αυτοί είναι σε θέση να προχωρήσουν σε επενδύσεις που θα τους επιτρέψουν απρόσκοπτη πορεία προς το μέλλον, ενώ για τους λοιπούς η αβεβαιότητα είναι μόνιμος πονοκέφαλος.
Οι μουσικοί σταθμοί αποτελούν την πλειονότητα στην Αττική, όπου τουλάχιστον υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Οσον αφορά το φύλο, την ηλικία και τον τόπο παρακολούθησης του ραδιοφώνου, προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα για τις τάσεις που επικρατούν (οι εκτιμήσεις των ερευνητών του ΙΟΜ βασίζονται κυρίως σε στοιχεία εταιρειών μετρήσεως). Στην Αθήνα παρατηρείται ελαφριά υπεροχή του ανδρικού κοινού, ενώ στη Θεσσαλονίκη τα μεγέθη παρουσιάζονται «ισότιμα». Και στις ηλικιακές ομάδες η Θεσσαλονίκη παρουσιάζει την ίδια εικόνα. Οι ομάδες των ακροατών μεταξύ 12 και 54 ετών έχουν πολύ μικρές αποκλίσεις στα ποσοστά ακρόασης ραδιοφώνου μεταξύ 95 και 98 πρώτα λεπτά μέση ακροαματικότητα την εβδομάδα. Στην Αθήνα πιο θερμοί ακροατές και ακροάτριες εμφανίζονται στις ηλικίες μεταξύ 12 ως 24 ετών, με περίπου 90 λεπτά μέση ακροαματικότητα την εβδομάδα.
Πού ακούμε κυρίως ραδιόφωνο; Σε μεγάλο ποσοστό στο σπίτι. Περίπου 77,2% είναι το σχετικό ποσοστό που εμφανίζουν οι έρευνες ακροαματικότητας. Φυσικά, ακούμε πολύ ραδιόφωνο οδηγώντας το αυτοκίνητό μας. Το ποσοστό εδώ κυμαίνεται γύρω στο 25% με 26%. Αλλά και στην εργασία μας ακούμε ραδιόφωνο. Το ποσοστό αυτό φθάνει το 16%. Οι ώρες υψηλής ακρόασης του ραδιοφώνου είναι η πρωινή ζώνη ως την αρχή της μεσημβρινής. Μεγαλύτερη ακροαματικότητα συγκεντρώνουν οι ώρες 8 ως 9 το πρωί και 13 ως 14 το μεσημέρι. Η ακροαματικότητα φθίνει όσο πλησιάζουν οι βραδινές ώρες και αυξάνεται η τηλεθέαση.
