Ο υπουργός προϋπαντά τους επισκέπτες του στην καλλωπισμένη αίθουσα αναμονής, με ευρωπαϊκή αβροφροσύνη που σε εκείνον δεν φαίνεται επιτηδευμένη, και τους οδηγεί στο γραφείο του. Η ενισχυμένη πόρτα ανοίγει και οι επισκέπτες αντικρίζουν την ωμή πραγματικότητα της οδού Αχαρνών αριθμός 2. Το πάτωμα μπροστά στα πόδια τους έχει σκάσει και τρίζει, το σοβατεπί σέρνεται στο πάτωμα, ελάχιστο απέμεινε κολλημένο στον τοίχο.
Ο χώρος είναι μεγάλος και φωτεινός, αλλά το σκούρο ξύλο με το οποίο είναι επενδυμένος δίνει την αίσθηση παρωχημένης γραφειοκρατικής αγκύλωσης. Στο βάθος, μια σουρεαλιστική διακοσμητική πινελιά, ένα μαρμάρινο τζάκι πλήρως λειτουργικό, πλην όμως σε αχρηστία πίσω από το μεταλλικό προστατευτικό του. Είναι το λεγόμενο «τζάκι του Τζουμάκα», η κληρονομιά που άφησε στους διαδόχους ο Στέφανος Τζουμάκας.
Ο Τζουμάκας διετέλεσε υπουργός Γεωργίας την περίοδο 1996-1998 και, κατά την αφήγηση που διατηρήθηκε στο υπουργείο, ζήτησε να του φτιάξουν ένα τζάκι στο γραφείο «για να μαζευόμαστε το βράδυ να τα λέμε».
Στα τριάντα χρόνια που μεσολάβησαν κανένας δεν ενδιαφέρθηκε ή δεν τόλμησε να ξηλώσει κάτι τόσο προφανώς περιττό, ίσως γιατί δίνει μια νότα μεγαλείου στο καταθλιπτικό κτίριο που βρίσκεται σε μια υποβαθμισμένη περιοχή του Κέντρου, με περαστικούς, τουρίστες, μετανάστες και τοξικομανείς να ακροβατούν στα κατεστραμμένα πεζοδρόμια γύρω από αυτό, κατεβαίνοντας αναγκαστικά ανάμεσα στα διερχόμενα αυτοκίνητα, σε ένα πολύ μεσανατολίτικο σκηνικό.
«Δεν πρόκειται να φτιάξω τίποτα» διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ο υπουργός. «Θα λένε μετά ότι ήρθε ο Σχοινάς και άρχισε να ξοδεύει χρήματα για τη διακόσμηση του γραφείου του. Θα μείνει όπως είναι».
Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, αλλά μετά το σκάνδαλο των παράνομων επιδοτήσεων και σε μια τοξική πολιτική ατμόσφαιρα ο φόβος φυλάει τα έρμα στο συγκεκριμένο υπουργείο. Οχι μόνο στην πολιτική ηγεσία· ακόμα και η γραφειοκρατία αναζητεί τρόπους για να τινάξει από πάνω της τη ρετσινιά της κατασπατάλησης των δημόσιων πόρων.
Ο Σχοινάς τονίζει ότι δεν συνάντησε καμία αντίσταση στις υπηρεσίες του υπουργείου και ότι τουναντίον ο κορμός του είναι πρόθυμος να στηρίξει ακόμα και σκληρές μεταρρυθμίσεις εφόσον υπηρετούν έναν αναπτυξιακό σκοπό.
Το 2004 το υπουργείο Γεωργίας μετονομάστηκε σε Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αλλά το μόνο που αναπτύχθηκε με επίμονη συνέπεια σε αυτό ήταν σκάνδαλα. Το πιο πρόσφατο είναι του ΟΠΕΚΕΠΕ, που καταβρόχθιζε υπουργούς όπως ο Κρόνος τα παιδιά του. Ο Μαργαρίτης Σχοινάς είναι ο έκτος από το 2019 που ανέλαβε την εξουσία η ΝΔ.
Σε ένα υπουργείο με άτυπο, αλλά πανταχού παρόν, σύμβολο τη θεά της γεωργίας Δήμητρα, η ελληνική μυθολογία μοιάζει σαν μάνιουαλ επιβίωσης. Ο Σχοινάς, έχοντας περάσει από ισχυρές θέσεις στις Βρυξέλλες δεν τρέφει αυταπάτες για τον ρόλο του. Ξέρει ότι παλεύει με «φίδια», και όπως λέει, είτε θα τα πνίξει εκείνος όπως ο Ηρακλής είτε θα τον πνίξουν αυτά όπως τον Λαοκόοντα. Επίσης, ξέρει ότι ο χρόνος του είναι περιορισμένος, τέσσερις μήνες στο κακό σενάριο, επτά στο καλό μέχρι τις εκλογές, για να ανατάξει τον μεγάλο ασθενή. Η φιλοδοξία του είναι τα παραδώσει το σύστημα ώριμο πριν από την ελληνική προεδρία στην ΕΕ τον Ιούλιο του 2027.
Από τον λούστρο των Βρυξελλών στη θλίψη της Αχαρνών, η διαδρομή φαντάζει αλλόκοτη. Το ίδιο και η παρουσία του Σχοινά σε έναν χώρο που μοιάζει περιορισμένος για τα κυβικά του, σε ένα κουτσουρεμένο υπό επιτήρηση υπουργείο. Αλλά για αυτά φρόντισε η συγκυρία. «Οταν το μανιτάρι της έκρηξης σκέπασε το υπουργείο, χρειάστηκαν ριζικές λύσεις. Υπάρχουν στιγμές που το κόστος του “όχι” είναι μεγαλύτερο από το κόστος του “ναι”» λέει. Με άλλα λόγια, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρειαζόταν ένα πρόσωπο που η Κομισιόν εμπιστευόταν. Οταν εμφανίστηκε στα γραφεία της ο Σχοινάς, το πρώτο σχόλιο που άκουσε ήταν ότι δεν θα μπορούσε να επιλεγεί πρόσωπο με πιο ταιριαστό προφίλ για αυτόν τον ρόλο. Ηταν ένας οικείος τους, όχι κάποιος άγνωστος υπουργός από την Ελλάδα.
Χρειαζόταν, επίσης, μια ισχυρή δέσμευση. Αυτή την παρείχε ο Κωστής Χατζηδάκης, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος της μεγαλύτερης πολιτικής οικογένειας στην ΕΕ, η οποία συμπεριλαμβάνει και την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ο Χατζηδάκης διαπραγματεύτηκε και υπέγραψε ένα κείμενο 57 σημείων, το οποίο ονομάστηκε «Action Plan», αλλά στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα μνημόνιο ώστε να μην «παγώσουν» οι αγροτικές επιδοτήσεις και επέλθει ακαριαίος θάνατος για την ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία.
Το τρίτο πρόσωπο στην επιχείρηση υπέρβασης της κρίσης ήταν ο διοικητής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσιλής, ο οποίος βρίσκεται στη θέση αυτή από το 2017 και έχει την έξωθεν καλή μαρτυρία για την ανεξαρτησία της υπηρεσίας του. Στην ΑΑΔΕ μεταφέρθηκε μέσα σε μία μέρα όλο το σύστημα διανομής των επιδοτήσεων, όχι χωρίς προβλήματα προσαρμογής και καθυστερήσεις, που προκαλούν συνεχή δυσφορία στον αγροτικό κόσμο, ο οποίος έχει απομακρυνθεί από τη ΝΔ. Ο Σχοινάς δεν τα αρνείται, ούτε τα εξωραΐζει.
Αυτά, όμως, είναι αναπόφευκτα όταν η αναδιάρθρωση του συστήματος πληρωμών γίνεται εν κινήσει και οι σημαντικές αποφάσεις έχουν μεταφερθεί στις Βρυξέλλες, οι οποίες ελέγχουν την πορεία υλοποίησης των δεσμεύσεων που ανέλαβε η ελληνική κυβέρνηση. Αν πετύχει, θα είναι η πρώτη φορά που θα αντιμετωπιστούν στο σύνολό τους οι παθογένειες του συστήματος πληρωμών, ώστε τα χρήματα να καταλήγουν στους πραγματικούς δικαιούχους.
Αυτή την περίοδο κορυφώνονται οι σκληρές διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ της περιόδου 2028-2034 και η αξιοπιστία του συστήματος που εγκαθίσταται είναι καθοριστικής σημασίας. Στο αισιόδοξο σενάριο η χώρα μας θα καταλήξει με ένα ποσό κοντά στα 20 δισεκατομμύρια ευρώ και, εξίσου σημαντικό, η κυβέρνηση, αυτή ή η επόμενη, θα απεξαρτηθεί από την ευρωπαϊκή εποπτεία και το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα ανακτήσει την ευελιξία του στη χάραξη μιας νέας πολιτικής ξεκινώντας περίπου από το μηδέν.
«Θα πρέπει να ληφθούν κρίσιμες αποφάσεις, όπως ποιοι θα έχουν την ιδιότητα του αγρότη, πώς θα μοιράζονται αναλογικά οι επενδύσεις, πώς θα ενισχυθεί η διαγενεακή ανάπτυξη με παροχή ισχυρών κινήτρων και εκπαίδευση των αγροτών στις νέες τεχνολογίες. Ακόμα πώς θα διαμορφωθεί το πρόγραμμα ελέγχου των ζωωνόσων» παρατηρεί ο υπουργός.
Μία άλλη σημαντική διάσταση είναι το επικείμενο πόρισμα της διακομματικής επιτροπής που συστάθηκε στη Βουλή για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα. «Από ό,τι μαθαίνω, έχει προχωρήσει σημαντικά και έχει ασχοληθεί με τα δύσκολα ζητήματα. Η μεγάλη μου ελπίδα είναι να καταλήξει σε πόρισμα διακομματικής αποδοχής, γιατί, αν γίνει αυτό, θα είναι η πρώτη φορά που θα δημιουργηθεί η μαγιά για τη χάραξη μιας εθνικής πολιτικής στον πρωτογενή τομέα που θα αφορά όλες τις κυβερνήσεις στο εξής» σημειώνει.
Ο Σχοινάς δεν ασχολείται αλτρουιστικά με το πεπτωκός υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, υπάρχει πολιτική προοπτική μπροστά του. Μολονότι πολλοί στη ΝΔ θεωρούν βέβαιη την κάθοδό του στη Θεσσαλονίκη και πιστεύουν ότι αν ενταχθεί στο αποδυναμωμένο ψηφοδέλτιο της Α’ περιφέρειας θα σημάνει αλλαγή σελίδας για τα «γαλάζια» πολιτικά πράγματα στη Βόρεια Ελλάδα, εκείνος δεν βλέπει μόνο έναν δρόμο. «Εχω συζητήσει με τον Πρωθυπουργό κάποιες επιλογές. Θα δούμε» λέει με το απροσπέλαστο ύφος που θα είχε ο μάντης Κάλχας ατενίζοντας τα τείχη της Τροίας.
