Το θερμό καλοκαίρι, εκτός από τα πολλά ευχάριστα, ατυχώς μας επιφυλάσσει και ορισμένα δυνητικά δυσάρεστα από ιατρικής πλευράς συμβάματα.
Αναφέρομαι ειδικότερα στα ανεπιθύμητα που μπορεί να προκύψουν, ιδιαιτέρως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά όχι αποκλειστικά σε αυτά, από τη χρήση καθημερινών φαρμάκων.
Μια ιδιαίτερη κατηγορία είναι τα διουρητικά που συχνά χορηγούνται στην υπέρταση, στην καρδιακή ανεπάρκεια κ.α. Αυτά προκαλούν αυξημένη διούρηση. Αν προσθέσουμε την εφίδρωση λόγω ζέστης, είναι δυνατόν, σχετικά εύκολα, να προκύψει αφυδάτωση. Σημειώνεται ότι στους ηλικιωμένους συχνά ελαττώνεται το αίσθημα της δίψας, οπότε δεν πίνουν τις αναγκαίες ποσότητες νερού. Τα αρχικά συμπτώματα είναι αίσθημα κόπωσης και ζάλη. Σε προχωρημένη κατάσταση εμφανίζεται και διανοητική σύγχυση. Αφήνω κατά μέρος τις διαταραχές νατρίου, καλίου κ.λπ. που χειροτερεύουν την κατάσταση. Χρειάζεται λοιπόν τακτική και έγκαιρη λήψη νερού στο ζεστό καλοκαίρι. Αυτό αφορά ακόμη και τα νεότερα άτομα που βρίσκονται επί ώρες στο ύπαιθρο ή στις παραλίες. Είναι επίσης σκόπιμο οι ηλικιωμένοι να επικοινωνούν με τον γιατρό τους στην αρχή του καλοκαιριού για ενδεχόμενη μείωση των διουρητικών ή και άλλων φαρμάκων. Σημειώνεται ότι ο κλιματισμός συμβάλλει θετικά, αλλά από μόνος του κατά κανόνα δεν αρκεί.
Μια άλλη κατηγορία συχνά χορηγούμενων φαρμάκων είναι αρκετά ψυχιατρικά σκευάσματα. Ορισμένα από αυτά, για παράδειγμα, εμποδίζουν τη μεταφορά μηνυμάτων στον εγκέφαλο, οπότε η θερμοκρασία του σώματος αυξάνει. Αρκετά, εξάλλου, αντικαταθλιπτικά έχουν ως παρενέργεια τη μείωση της εφίδρωσης. Σε αυτό το σημείο ας μου επιτραπεί να αναφερθώ στον μέντορά μου, αείμνηστο καθηγητή Γεώργιο Δαΐκο. Πριν από πολλά χρόνια, σε περίοδο καύσωνα, ο καθηγητής εκλήθη σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα όπου σημειώνονταν δυσεξήγητοι θάνατοι ασθενών. Οι θάνατοι σταμάτησαν αιφνιδίως με την προσωρινή μείωση της δόσης των φαρμάκων. Είναι λοιπόν αναγκαίο πολλά άτομα που σήμερα χρονίως λαμβάνουν παρόμοια φάρμακα και που ζουν εκτός νοσοκομείου να συνεννοούνται στην αρχή του καλοκαιριού με τον θεράποντα γιατρό τους σχετικά με το κατά πόσο πρέπει να τροποποιούν τις δόσεις.
Φάρμακα του τύπου των β-αποκλειστών (b-blockers) που παίρνουν πολλοί υπερτασικοί ασθενείς ή με βάση άλλες ιατρικές ενδείξεις ενέχονται επίσης σε ημι-λιποθυμικές καταστάσεις με πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν αυτά τα άτομα βρίσκονται για αρκετό διάστημα σε περιβάλλον ζέστης. Ετυχε εγώ ο ίδιος, ως τυχαία παριστάμενος γιατρός, να ζήσω τέτοιες περιπτώσεις. Η σύσταση για μείωση της δοσολογίας είχε ως συνέπεια την αποφυγή αυτών των ανεπιθύμητων ενεργειών. Σημειώνεται ότι οι β-αποκλειστές μπορεί να συνυπάρχουν στο ίδιο χάπι με άλλα αντι-υπερτασικά φάρμακα. Το ίδιο ισχύει με τα προαναφερθέντα διουρητικά.
Μια ενδιαφέρουσα πτυχή του θέματος, ιδίως τώρα με τα θαλάσσια μπάνια και τη συνοδό, ενίοτε μακρά, «ηλιοθεραπεία» ή και με τους εργαζόμενους σε ανοικτό περιβάλλον, είναι ότι ορισμένα φάρμακα (στατίνες που λαμβάνονται κατά κόρον, αρκετά διουρητικά κ.ά.) μπορεί να αυξάνουν την ευαισθησία του δέρματος στο φως του ήλιου (εξανθήματα, έκζεμα).
Και μια χρήσιμη υπενθύμιση: Δεν φυλάσσουμε τα φάρμακα σε ανοικτό χώρο κάτω από τον ήλιο, διότι προοδευτικά «αυτοκαταστρέφονται» και χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Το καλύτερο είναι σε δροσερό μέρος, σε κλειστό ντουλάπι ή συρτάρι. Βεβαίως, ορισμένα φάρμακα πρέπει να διατηρούνται στο ψυγείο, όχι στη κατάψυξη. Αυτό είναι καθήκον του φαρμακοποιού να το υποδείξει.
Στο παρόν βραχύ άρθρο δεν μπορεί να γραφούν πολλές λεπτομέρειες. Ομως, αναφέρονται τα συχνότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη καθημερινή πράξη.
Συμπερασματικά, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες είναι συχνά αναγκαία η μείωση πολλών φαρμάκων που παίρνουν κυρίως τα ηλικιωμένα άτομα, διότι μπορεί να προκληθούν διάφορες παρενέργειες. Δεν πρέπει όμως οι ασθενείς να αλλάζουν μόνοι τους τις δόσεις των φαρμάκων. Αυτή είναι δουλειά του γιατρού, με τον οποίο απαιτείται επικοινωνία στην αρχή του καλοκαιριού.
Ο κ. Νικόλαος Λ. Κατσιλάμπρος είναι ομότιμος καθηγητής Παθολογίας ΕΚΠΑ, MD, PhD, FACP, SCOPE Founding Fellow, EFIM Hon Fellow.
