Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με αδιανόητη ταχύτητα σε κυρίαρχο πεδίο οικονομικού, τεχνολογικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η επόμενη μεγάλη αναμέτρηση, όμως, δεν θα είναι μόνο τεχνολογικού περιεχομένου. Θα αφορά το πλαίσιο διακυβέρνησής της.
Οι κανόνες που θα συνοδεύσουν την ανάπτυξη και τη χρήση της θα επηρεάσουν την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών, την εμπιστοσύνη των πολιτών και την ποιότητα της δημοκρατίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή σε κρίσιμες λειτουργίες της οικονομίας και της κοινωνίας. Αλγόριθμοι συμμετέχουν σε αποφάσεις για την εργασία, τη χρηματοδότηση, την υγεία και την ενημέρωση.
Τα deepfakes διαβρώνουν την αξιοπιστία της δημόσιας πληροφόρησης. Οι αυξημένες ανάγκες σε ενεργειακούς και φυσικούς πόρους για την ανάπτυξη και χρήση της δημιουργούν προβληματισμό.
Η προστασία προσωπικών δεδομένων, η πνευματική ιδιοκτησία, η κυβερνοασφάλεια και, κυρίως, η συγκέντρωση τεχνολογικής ισχύος σε λίγους διεθνείς παρόχους αποτελούν προκλήσεις με οικονομικές και θεσμικές συνέπειες.
Οι εξελίξεις αυτές καθιστούν αναγκαία τη διαμόρφωση αυστηρού, σαφούς και αποτελεσματικού ρυθμιστικού πλαισίου, ανάλογης σοβαρότητας με εκείνα που διέπουν τεχνολογίες υψηλού κινδύνου.
Η ασφάλεια δικαίου, η διαφάνεια, η λογοδοσία, η αποφυγή εξαρτήσεων από λίγους παρόχους, ιδίως όσο η χρήση της διευρύνεται, καθώς και η ουσιαστική εποπτεία αποτελούν προϋποθέσεις για την εμπιστοσύνη στην τεχνολογία και την ευρεία και παραγωγική αξιοποίησή της στην οικονομία και στην κοινωνία.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση ανέλαβε σημαντική πρωτοβουλία με την υιοθέτηση του AI Act, του πρώτου ολοκληρωμένου οριζόντιου νομοθετικού πλαισίου διεθνώς για την τεχνητή νοημοσύνη. Η προσέγγιση που βασίζεται στον βαθμό κινδύνου κάθε εφαρμογής δημιουργεί κοινά πρότυπα λειτουργίας και ενισχύει την ασφάλεια δικαίου.
Η Ελλάδα έχει αναλάβει δράση στη διακυβέρνηση. Η χώρα έχει παρουσιάσει την εθνική στρατηγική της για την τεχνητή νοημοσύνη και προσαρμόζει το θεσμικό της πλαίσιο στις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα εφαρμογής των νέων κανόνων, την ενίσχυση των εποπτικών μηχανισμών, την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων και την ουσιαστική στήριξη των επιχειρήσεων.
Στα χρόνια που έρχονται, η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων θα συνδέεται ολοένα και περισσότερο με την ικανότητά τους να αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπο αξιόπιστο, διαφανή και συμβατό με πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης.
Η έγκαιρη προσαρμογή θα ισοδυναμεί με σημαντικό πλεονέκτημα στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές. Ταυτόχρονα, το ρυθμιστικό πλαίσιο οφείλει να αποτρέψει την περαιτέρω διεύρυνση του χάσματος ανταγωνιστικότητας μεταξύ μεγάλων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, διασφαλίζοντας ότι η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες δεν θα αποτελέσει προνόμιο των ισχυρότερων παικτών.
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού. Η πρόκληση αφορά την οικοδόμηση ενός πλαισίου εμπιστοσύνης, μέσα στο οποίο η τεχνολογική καινοτομία θα εξελίσσεται με σαφείς κανόνες, αποτελεσματική εποπτεία και ισχυρές εγγυήσεις για την προστασία του πολίτη, της επιχείρησης και της δημοκρατίας.
Η Ευρώπη υστερεί στην τεχνολογική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Εχει, όμως, ιστορική ευθύνη να πρωτοστατήσει στη διαμόρφωση αυτού του πλαισίου εμπιστοσύνης, αποδεικνύοντας ότι η παγκόσμια πρωτοπορία στην τεχνητή νοημοσύνη δεν κρίνεται μόνο από την τεχνολογική υπεροχή, αλλά κυρίως από την ποιότητα των θεσμών που τη συνοδεύουν.
Ο κ. Γιάννης Μπρατάκος είναι πρόεδρος του ΕΒΕΑ.
