Η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία (3 Δεκεμβρίου) δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι μια υπενθύμιση ότι τα άτομα με αναπηρία είναι ισότιμα μέλη της κοινωνίας μας και έχουν τα ίδια δικαιώματα με όλους: στην εκπαίδευση, στην εργασία, στη μετακίνηση, στη διασκέδαση και στη συμμετοχή σε κάθε πλευρά της ζωής. Ομως στην πράξη αυτά τα δικαιώματα δεν είναι πάντα αυτονόητα. Πολλές φορές υπάρχουν εμπόδια που δεν φαίνονται εύκολα, αλλά επηρεάζουν την καθημερινότητα: έλλειψη προσβασιμότητας, στερεότυπα, χαμηλές προσδοκίες και κοινωνικές προκαταλήψεις. Γι’ αυτό και η ημέρα αυτή δεν πρέπει να μένει απλώς μια «γιορτή» μία φορά τον χρόνο, αλλά να γίνεται αφορμή για πραγματική αλλαγή στη σκέψη και στη στάση μας κάθε μέρα.
Πρόσφατα είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε ένα ειδικό σχολείο και να ζήσουμε από κοντά μια εμπειρία που δύσκολα μπορεί να περιγραφεί μόνο ως μια απλή σχολική επίσκεψη. Ηταν μια μέρα που μας έκανε να σκεφτούμε διαφορετικά, να δούμε διαφορετικά και τελικά να καταλάβουμε καλύτερα τι σημαίνει σεβασμός, συνεργασία και συμπερίληψη στην πράξη.
Οταν φτάσαμε στο ειδικό σχολείο, μας υποδέχθηκαν με πολλή ζεστασιά. Τα παιδιά μάς κέρασαν τρουφάκια που είχαν φτιάξει τα ίδια και αυτό από μόνο του έσπασε αμέσως την αμηχανία της πρώτης στιγμής. Ηταν μια απλή αλλά πολύ δυνατή εικόνα, γιατί έδειχνε ότι η προσφορά, η δημιουργία και η χαρά δεν έχουν σχέση με δυσκολίες ή διαφορές, αλλά με τη διάθεση να μοιραστείς κάτι με τον άλλον.
Συμμετοχή σε βιωματικές δραστηριότητες
Στη συνέχεια συμμετείχαμε σε διάφορες βιωματικές δραστηριότητες που είχαν οργανώσει οι εκπαιδευτικοί. Μία από τις πρώτες ήταν η διαδρομή με εμπόδια έχοντας κλειστά τα μάτια. Από την αρχή ένιωσα ανασφάλεια και έναν μικρό φόβο, γιατί ξαφνικά έχασα κάτι που θεωρούσα δεδομένο: την όραση. Ακόμη και λίγα βήματα φάνηκαν δύσκολα, γιατί δεν ήξερα τι υπάρχει μπροστά μου. Εκεί όμως κατάλαβα κάτι πολύ σημαντικό. Oτι η εμπιστοσύνη στους άλλους ανθρώπους είναι αυτό που μπορεί να σε βοηθήσει να προχωρήσεις. Oταν κάποιος σε καθοδηγεί με προσοχή και όταν υπάρχει συνεργασία, τότε ακόμα και κάτι δύσκολο γίνεται πιο ασφαλές. Eνιωσα ότι πολλές φορές στη ζωή δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα μόνος σου, αλλά να αφήνεσαι στη βοήθεια και στη συνεργασία.
Μια άλλη δραστηριότητα ήταν το παιχνίδι αφής, όπου έπρεπε με κλειστά μάτια να αναγνωρίσουμε αντικείμενα μόνο με το άγγιγμα. Στην αρχή μου φάνηκε εύκολο, αλλά γρήγορα κατάλαβα ότι δεν είναι τόσο απλό όσο νομίζουμε. Oταν δεν βλέπεις, αρχίζεις να προσέχεις λεπτομέρειες που συνήθως αγνοείς, όπως την υφή, το σχήμα και το βάρος. Αυτό με έκανε να σκεφτώ ότι ο καθένας αντιλαμβάνεται τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο και ότι αυτός ο τρόπος δεν είναι «λιγότερο σωστός», απλά είναι διαφορετικός. Για κάποιους ανθρώπους αυτή η αίσθηση είναι βασικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους, και αυτό αξίζει σεβασμό και κατανόηση.
Στη συνέχεια διαβάσαμε το παιδικό βιβλίο «Το Τείχος – Μια διαχρονική ιστορία» των Τζιανκάρλο Μακρί και Καρολίνα Τζανότι, που αναφέρεται στα εμπόδια που χωρίζουν τους ανθρώπους, άλλα ορατά και άλλα αόρατα. Με αφορμή αυτό, δημιουργήσαμε όλοι μαζί ένα μεγάλο κολάζ με κομμάτια παζλ, το «τείχος της διαφορετικότητας». Κάθε κομμάτι ήταν διαφορετικό, αλλά όλα μαζί έφτιαχναν μια ενιαία εικόνα. Η διαδικασία αυτή ήταν ίσως από τις πιο όμορφες της ημέρας, γιατί εκεί φάνηκε πραγματικά τι σημαίνει συνεργασία.
Στην αρχή υπήρχε λίγη αμηχανία, γιατί δεν ξέραμε πώς να δουλέψουμε όλοι μαζί τόσο άμεσα.
Ομως πολύ γρήγορα αυτό άλλαξε. Με απλές κινήσεις, χαμόγελα και διάθεση, αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε χωρίς δυσκολία.
Δεν είχε σημασία ποιος έκανε τι ή πώς το έκανε. Σημασία είχε ότι όλοι συμμετείχαν. Οταν τελειώσαμε το κολάζ, ένιωσα μια ιδιαίτερη ικανοποίηση, όχι γιατί έκανα κάτι χωρίς βοήθεια, αλλά γιατί είδαμε όλοι μαζί ένα αποτέλεσμα που δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τη συμμετοχή όλων. Εκεί κατάλαβα ότι η διαφορετικότητα δεν είναι εμπόδιο, αλλά δύναμη που ενώνει.
Συμπερίληψη στην πράξη
Μέσα από όλη αυτή την εμπειρία, συνειδητοποίησα ότι η συμπερίληψη δεν είναι μια θεωρητική έννοια που τη λέμε σε επετείους και εκδηλώσεις, αλλά κάτι που φαίνεται στις πράξεις μας. Στον τρόπο που στεκόμαστε δίπλα στους άλλους, στον τρόπο που συνεργαζόμαστε και στον τρόπο που δεν αφήνουμε κανέναν έξω.
Σήμερα, τα άτομα με αναπηρία έχουν περισσότερες ευκαιρίες από το παρελθόν, όμως εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ειδικά όταν τελειώνουν το σχολείο και προσπαθούν να ενταχθούν στην κοινωνία και στην εργασία. Σε περιοχές όπως το νησί μας, οι ευκαιρίες είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Πολλές επιχειρήσεις δεν είναι έτοιμες ή δεν έχουν την κατάλληλη ενημέρωση για να υποδεχθούν εργαζομένους με αναπηρία, ενώ συχνά λείπουν οι υποδομές και η κατάλληλη υποστήριξη.
Πιστεύω ότι για να αλλάξει αυτό χρειάζονται απλά αλλά ουσιαστικά βήματα. Πρώτα απ’ όλα, καλύτερη σύνδεση του σχολείου με την πραγματική ζωή ώστε οι μαθητές που αποφοιτούν από ειδικές δομές να έχουν περισσότερες ευκαιρίες για πρακτική εμπειρία και ένταξη στην εργασία. Επίσης, θα βοηθούσε πολύ να γίνονται περισσότερες κοινές δράσεις ανάμεσα σε ειδικά και γενικά σχολεία, όχι μόνο σε επετειακές ημέρες, αλλά σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Η επαφή από μικρή ηλικία βοηθά να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει κάτι «διαφορετικό» που πρέπει να μας φοβίζει, αλλά άνθρωποι που αξίζουν τον ίδιο σεβασμό.
Παράλληλα, η τοπική κοινωνία και οι επιχειρήσεις μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο, δίνοντας πραγματικές ευκαιρίες εργασίας και προσαρμόζοντας, όπου χρειάζεται, τον χώρο και τον τρόπο εργασίας. Δεν χρειάζεται πάντα οι άνθρωποι να προσαρμόζονται σε ένα σύστημα· πολλές φορές μπορεί και το σύστημα να προσαρμοστεί στους ανθρώπους.
Φεύγοντας από το ειδικό σχολείο, ένιωσα ότι αυτή η εμπειρία δεν ήταν απλώς μια δράση για την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία. Ηταν ένα μάθημα ζωής. Ενα μάθημα που μας έδειξε ότι η κοινωνία γίνεται πραγματικά δίκαιη μόνο όταν χωράει όλους τους ανθρώπους της. Και ότι ίσως το πιο σημαντικό που μπορούμε να μάθουμε είναι να προσπαθούμε να βλέπουμε τον κόσμο όχι μόνο με τα δικά μας μάτια, αλλά και με τα μάτια των άλλων.
