Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι ένας πρεσβευτής της ζωής του τόπου του. Το σπίτι του, στο οποίο και έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του, βρίσκεται σε μια πλατεία στο κέντρο της πόλης της Σκιάθου κοντά στο λιμάνι της. Χτίστηκε γύρω στο 1860 από τον παπα-Αδαμάντιο, τον πατέρα του. Από το 1954 ανήκει στον Δήμο Σκιάθου και το 1965 το υπουργείο Πολιτισμού το χαρακτήρισε ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο. Ο πρώτος όροφος του σπιτιού διατηρείται ως η κατοικία του Παπαδιαμάντη με αυθεντικά έπιπλα και αντικείμενα της εποχής, ενώ το ισόγειο λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος παλαιών και νέων εκδόσεων των βιβλίων του. Αποτελεί κλασικό δείγμα σκιαθίτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής και μοιάζει να φέρνει στο σήμερα την πνευματική αύρα και τη συγγραφική δύναμη του περίφημου ιδιοκτήτη του.
Υπάρχει ένα παράδειγμα από τη ζωή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που θεωρείται χαρακτηριστικό στον τόπο μας. Το διηγείται ο πατέρας Γεώργιος:
«Κάθε χρόνο τον Δεκαπενταύγουστο μέχρι σήμερα τελείται μία όμορφη αγρυπνία, αγιορείτικη αγρυπνία, σε ένα εκκλησάκι της Κοίμησης που είναι έξω από το κάστρο της Σκιάθου. Ονομάζεται Παναγίτσα του Πυργή, γιατί εκεί ακριβώς σώζεται ένας πύργος. Από τα χρόνια του Ηροδότου αυτός ο πύργος ήτανε φρυκτωρία, δηλαδή σηματωρός. Και πάνω ψηλά άναβαν φωτιές και δίνανε σήματα στον στόλο, τότε με τους περσικούς πολέμους. Αυτό λοιπόν το εκκλησάκι το είχε ανακαινίσει, γιατί είχε καεί η περιοχή και ήταν ερείπιο, ένας παιδικός φίλος του Παπαδιαμάντη.
Επομένως ο Παπαδιαμάντης, όσα καλοκαίρια βρισκόταν στη Σκιάθο – και δεν βρισκόταν όλα γιατί εργαζόταν στην Αθήνα –, όσα βρισκόταν εδώ, πάντοτε κοίταζε να βρίσκεται σε αυτή την εορτή της Κοίμησης. Και ήταν εκεί ο φίλος του, ο Μαρμπαγιάννης ο Πόθος ή Καρδάσης, όπως τον έλεγαν. Μια χρονιά λοιπόν, πηγαίναμε τότε με τα πόδια, τρεις ώρες δρόμο να πάμε εκεί. Οι αγρυπνίες τότε ήταν ολονύχτιες που γίνονταν στα εκκλησάκια της Σκιάθου, όλα τα εκκλησάκια. Δηλαδή πηγαίναμε με τα πόδια τρεις ώρες δρόμο και στις οκτώ η ώρα κάναμε εσπερινό, μικρό εσπερινό το λεγόμενο. Κρατούσε μισή ώρα. Και κατόπιν κάθονταν όλοι οι πανηγυριώτες εκεί κατά ομάδες και οικογένειες και παίρναμε το φαγητό μας που ήρθαμε, μέχρι το πρωί έτσι. Και στις δέκα άρχισε η αγρυπνία. Λοιπόν, ο Παπαδιαμάντης άργησε εκείνη τη χρονιά να πάει, με τα πόδια βέβαια, αλλά άργησε. Πήγε η ώρα οκτώ, δεν είχε πάει ο Παπαδιαμάντης. Οπότε ο ιερέας λέει στον ψάλτη, “είναι οκτώ η ώρα, να πάμε να αρχίσουμε τον μικρό εσπερινό”. Λέει ο ψάλτης “μα δεν ήρθε ο Παπαδιαμάντης ακόμη”. Του απαντάει “εντάξει, ο Παπαδιαμάντης άμα έρθει έχει να ψάλει μέχρι το πρωί τόσα τροπάρια. Πάμε εμείς να κάνουμε τον μικρό εσπερινό”.
Μπήκαν μέσα, έκαναν τον μικρό εσπερινό, τελείωσαν τον εσπερινό, βγήκαν και κάθισαν εκεί στα πεζουλάκια. Τότε ήρθε ο Παπαδιαμάντης καθυστερημένος. Οπότε τους χαιρέτησε, τους ευχήθηκε καλή αγρυπνία και λέει στον ιερέα “πάτερ, πάμε να αρχίσουμε, γιατί πέρασε η ώρα, πάμε να αρχίσουμε τον μικρό εσπερινό”. “Τώρα”, του απαντά, “τον μικρό εσπερινό τον κάναμε”. Ο Παπαδιαμάντης, όπως λέγεται, ήταν ο χαρακτήρας του τέτοιος που αρπαχνόταν εύκολα. Λοιπόν, χωρίς να πει τίποτα ο Παπαδιαμάντης, παίρνει το ραβδάκι, το κουστί υπό μάλης και κάνει στροφή να γυρίσει πίσω τρεις ώρες, να γυρίσει στο χωριό. Ο φίλος του, ο Μπαρμπαγιάννης, ήξερε τα χούγια του Παπαδιαμάντη, οπότε βλέποντας να φεύγει για το χωριό τον πήρε από πίσω. Ο Παπαδιαμάντης άκουγε βήματα, αλλά δεν γύρισε να δει, έτσι θυμωμένος όπως ήταν, στεναχωρημένος, να δει ποιος είναι. Λίγο πιο πάνω είναι μια βρυσίτσα, η βρύση του Πυργή λέγεται. Και τότε του μίλησε ο φίλος του και του λέει “Αλέξανδρε, καθόμαστε να πιούμε νεράκι;”. “Καθόμαστε”, λέει ο Παπαδιαμάντης. Ηπιαν νεράκι από τη βρύση δροσερό. Μετά του λέει ο φίλος του ο Μπαρμπαγιάννης “Αλέξανδρε, πάμε τώρα για την αγρυπνία;”. “Πάμε” λέει ο Παπαδιαμάντης και γύρισε σαν να μη συνέβαινε τίποτα. Και μας το έλεγε ο Παπαγιώργης ο Ρήγας αυτό σαν παράδειγμα που λέει η Αγία Γραφή, “οργίζεστε και μην αμαρτάνετε”.
Δηλαδή, σαν άνθρωποι, μπορεί να οργιστούμε, να νευριάσουμε κάποια στιγμή, αλλά μην το κρατάμε αυτό. Και όπως λέει και ένας άλλος στίχος της Αγίας Γραφής, ότι η κακία μας δεν μας βρίσκει την άλλη την ημέρα».
Τι μας έκανε εντύπωση
«Αυτό που μου έκανε πιο πολύ εντύπωση στο σπίτι του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ήταν ότι το σπίτι έχει μείνει όπως ήταν τότε. Μας είπαν ότι δεν έχουν αλλάξει σχεδόν τίποτα και υπάρχουν ακόμα τα παλιά έπιπλα και αντικείμενα από εκείνα τα χρόνια. Ακόμα, δεν έχει μπει ρεύμα, κάτι που με έκανε να σκεφτώ πώς ζούσαν οι άνθρωποι παλιά. Μέσα στο σπίτι ένιωσα σαν να γυρίσαμε πίσω στον χρόνο και καταλάβαμε καλύτερα τη ζωή του συγγραφέα και την εποχή που έζησε. Επίσης, είδαμε το μικρό δωμάτιο όπου έγραφε και ξεκουραζόταν, αλλά και το τζάκι που χρησιμοποιούσαν για να ζεσταίνονται τον χειμώνα. Μου έκανε εντύπωση πόσο απλά ζούσε ένας τόσο σημαντικός άνθρωπος και πόσα σπουδαία έργα κατάφερε να γράψει μέσα σε ένα τόσο μικρό και απλό σπίτι».
Ευαγγελία Πεζάτικου
«Επισκεπτόμενος το σπίτι όπου ζούσε ο Παπαδιαμάντης με την οικογένεια και τις αδελφές του, συνειδητοποίησα πόσο κλειστός άνθρωπος ήταν. Αντίκρισα ένα λιτό, σχεδόν μονότονο σπίτι, με λίγα αντικείμενα που όμως είχαν τη δική τους ξεχωριστή αξία. Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση το υπόγειο, το οποίο χρησιμοποιούσαν για την αποθήκευση λαδιού και άλλων αγαθών, καθώς κρύβει μέσα του ένα πηγάδι που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Στον χώρο εκτίθενται επίσης βιβλία του συγγραφέα μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες, τα οποία οι επισκέπτες μπορούν να αγοράσουν».
Αγγελος Μυρτέλι
«Το σπίτι του Παπαδιαμάντη φαίνεται πως ήταν φτωχικό, γεγονός που μαρτυρά την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του. Μπαίνοντας μέσα, ο χώρος είναι αρκετά άδειος. Αυτό όμως είναι φυσιολογικό, καθώς εκείνη την εποχή αυτά τα έπιπλα ήταν τα πλέον συνηθισμένα και σύγχρονα. Παρά τη λιτότητά του, το σπίτι κουβαλά μια τεράστια ιστορία, αφού εκεί ο συγγραφέας έγραφε τα έργα που διαβάζουμε μέχρι σήμερα. Μπορεί να μην είναι γεμάτο αντικείμενα, αλλά η ιστορία για το πώς έζησαν εκεί, υπό ποιες συνθήκες και πώς άφησε την τελευταία του πνοή ο Παπαδιαμάντης το κάνει μοναδικό. Είναι ένα από τα πιο ξεχωριστά σπίτια-μουσεία. Πιστεύω ότι ακόμη και οι τοίχοι του έχουν χαραγμένη την ιστορία και όσα πέρασε ο μεγάλος δημιουργός. Ελπίζω αυτό το σπίτι να μην ξεχαστεί ποτέ…».
Μάριος Χαλίλι
