Με την ένταση στην εύφλεκτη ζώνη του Περσικού Κόλπου ενεργή, τα Στενά του Ορμούζ κλειστά για τα δυτικά δεξαμενόπλοια, το πετρέλαιο σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και τις χονδρικές τιμές του φυσικού αερίου στα 90 δολάρια ανά μεγαβατώρα, προφανώς δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις για τις διεθνείς και εγχώριες οικονομικές εξελίξεις.
Ολα πλέον εξαρτώνται από τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή και από την έκβασή του βεβαίως, η οποία παραμένει απροσδιόριστη, παρότι ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει κηρύξει τη νίκη 14 φορές έως τώρα! Οι όποιες απόπειρες διαπραγματεύσεων δεν έχουν επί του παρόντος ευδοκιμήσει και οι συγκρούσεις γίνονται ολοένα και πιο οδυνηρές για ανθρώπους και κρίσιμες υποδομές τόσο στο Ιράν όσο και στην ευρύτατη πια ζώνη των εξελισσόμενων ιρανικών αντιποίνων.
Απειλές εκατέρωθεν
Εν τω μεταξύ, το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ εκπνέει το Σαββατοκύριακο χωρίς οι όροι και οι προϋποθέσεις εκεχειρίας από τις δύο πλευρές να συγκλίνουν. Αντιθέτως, περισσεύουν οι εκατέρωθεν απειλές και οι προετοιμασίες για επέκταση των συγκρούσεων ακόμη και στο έδαφος.
Τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία αναφέρουν κινήσεις για μετακίνηση αμερικανών πεζοναυτών και αλεξιπτωτιστών προς την εύφλεκτη ζώνη του Περσικού Κόλπου με σκοπό την κατάληψη νησιών στα Στενά του Ορμούζ, με τους Ιρανούς να απαντούν ότι θα μετατρέψουν σε κόλαση πυρός την περιοχή.
Οπως και να έχει, το τρέχον Σαββατοκύριακο φαντάζει ιδιαιτέρως κρίσιμο για τη συνέχεια. Αν δηλαδή θα περάσουμε σε φάση διαπραγματεύσεων ή θα οδηγηθούμε σε διεύρυνση των πολεμικών συγκρούσεων. Κοινώς, τα σενάρια παραμένουν επισφαλή και αβέβαια, γεγονός που επιβάλλει πρόνοιες. Ηδη στην Αθήνα κυβέρνηση, τράπεζες και επιχειρήσεις αξιολογούν τις συνθήκες και σπεύδουν να τοποθετηθούν θεωρώντας ότι η κρίση αν μη τι άλλο θα διατηρηθεί για αρκετό διάστημα ακόμη και σίγουρα στον βαθμό που επιτευχθεί ειρήνευση θα χρειαστούν αρκετοί μήνες για την ομαλοποίηση των τιμών και την αποκατάσταση της ροής των ενεργειακών αγαθών στις διεθνείς αγορές.
Οι τράπεζες
Στα επιτελεία των τραπεζών θεωρούν σχεδόν βέβαιο πως, ούτως ή άλλως, θα υπάρξουν συνέπειες για την ελληνική οικονομία. Εκκινώντας από την εκτίμηση ότι οι τιμές του πετρελαίου θα διατηρηθούν σε επίπεδα υψηλότερα των 100 δολαρίων κατά μέσο όρο καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, πιστεύουν ότι θα επηρεαστεί τόσο ο ρυθμός ανάπτυξης όσο και το επίπεδο του πληθωρισμού.
Στην Alpha Bank υπολογίζουν πως αν το πετρέλαιο διατηρηθεί φέτος, κατά μέσο όρο, στα επίπεδα των 105 δολαρίων το βαρέλι, ο ρυθμός ανάπτυξης στη χώρα μας θα υποχωρήσει μεταξύ 1,4% και 1,5%, από περίπου 2% που προβλεπόταν πριν από την κήρυξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου εναντίον του Ιράν. Και αυτό μόνο εξαιτίας της αύξησης των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Η επίπτωση δεν αναμένεται μεγαλύτερη, επειδή η ελληνική οικονομία συνεχίζει να οδηγείται από τη δυναμική του 2025 και επειδή επί του παρόντος δεν υπάρχουν σημάδια υποχώρησης του τουριστικού ρεύματος. Αντιθέτως, δεν είναι λίγοι εκείνοι που προσβλέπουν και προσδοκούν ότι εξαιτίας των πολεμικών συγκρούσεων θα κερδίσει μερίδια από χώρες που γειτνιάζουν με τις βασικές εστίες του πολέμου.
Επιπλέον μόνο αδιάφορη δεν είναι η αύξηση του βασικού μισθού στα 920 ευρώ από την 1η Απριλίου. Υπολογίζεται ότι θα αμβλύνει έστω μερικώς τις τάσεις υποχώρησης της οικονομικής δραστηριότητας από τις συνέπειες του πολέμου.
Με βάση την ίδια υπόθεση διατήρησης του μέσου όρου των διεθνών τιμών του πετρελαίου στα 105 δολάρια το βαρέλι, ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι φέτος θα ξεπεράσει την περιοχή του 4% από περίπου 3% που είναι τώρα. Η κυβέρνηση, ως γνωστόν, έλαβε πρόσφατα προληπτικά μέτρα άμβλυνσης των πληθωριστικών πιέσεων από την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου.
Πόροι και εργαλεία
Στα πιστωτικά ιδρύματα εκτιμούν ότι το υπουργείο Οικονομικών θα επέμβει πιο δυναμικά, αν το απαιτήσουν οι περιστάσεις. Και πιστεύουν ότι δημοσιονομικά έχει τους πόρους και τα κατάλληλα εργαλεία. Με σημαντικότερο αυτό των συντελεστών του ειδικού φόρου κατανάλωσης, ενδεχόμενη μείωση του οποίων θα επιδράσει καταλυτικά στις τιμές των καυσίμων. Η αλήθεια είναι ότι μια τέτοια λύση θα αφαιρέσει διαθέσιμους δημοσιονομικούς πόρους για άλλες προεκλογικού χαρακτήρα παροχές το προσεχές φθινόπωρο, αλλά αυτή είναι μια άλλη υπόθεση. Η κυβέρνηση ελπίζει βεβαίως ότι οι ευρωπαϊκές αρχές θα ενεργοποιήσουν, παρά τις αντιδράσεις των Βορειοευρωπαίων, τις περίφημες «ρήτρες διαφυγής» από τις προβλέψεις του συμφώνου σταθερότητας, για τις όποιες έκτακτες δαπάνες αντιμετώπισης των συνεπειών του πολέμου στον Περσικό Κόλπο.
Αντιστοίχως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προετοιμάζεται αναλόγως. Κοινή είναι η πεποίθηση ότι η Κριστίν Λαγκάρντ θα αυξήσει προσεχώς τα επιτόκια κατά 0,25% και πιθανώς θα ακολουθήσει μια δεύτερη αντίστοιχη αύξηση το φθινόπωρο, αν η πληθωριστική πίεση παραταθεί. Στελέχη της ΕΚΤ θεωρούν ότι οι ευρωπαϊκές τραπεζικές αρχές είναι σε καλύτερη θέση από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φλεβάρη του 2022.
Τότε τα επιτόκια ήταν μηδενικά και είχαν να διανύσουν μεγάλη απόσταση, προκειμένου να επηρεάσουν τις πληθωριστικές συνθήκες. Στην παρούσα φάση υπολογίζουν ότι μια-δυο κινήσεις από το 2% στο 2,5% αρκούν. Εκτός βεβαίως και ξεφύγει η κατάσταση, γενικευθεί η κρίση και εκτιναχθούν οι τιμές του πετρελαίου μεταξύ 150 και 200 δολαρίων το βαρέλι.
Στην περίπτωση αυτή προφανώς μιλάμε για άλλη κατάσταση και κρίση τεραστίων διαστάσεων.
Αξιολόγηση
Σε πρόσφατη συνάντηση του υπουργού Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, με τους επικεφαλής των ελληνικών τραπεζών αξιολογήθηκαν ακριβώς οι τρέχουσες πολεμικές συνθήκες τόσο στην πιστωτική όσο και στη χρηματιστηριακή αγορά. Πληροφορίες αναφέρουν ότι συμφωνήθηκε, παρά τις πολλές κοινωνικές πιέσεις, να αποφευχθούν μέτρα έκτακτης φορολόγησης των τραπεζικών κερδών και το όποιο κοινωνικό μέρισμα των τραπεζών να μεταφερθεί με πρωτοβουλίες για κάλυψη συγκεκριμένων κοινωνικών αναγκών, όπως π.χ. η ανακαίνιση και ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός των σχολείων, η αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και άλλες.
Το ενδιαφέρον είναι πάντως ότι οι μεγάλες αλυσίδες λιανικής πώλησης δεν αντιμετωπίζουν επί του παρόντος πίεση για άνοδο των τιμών από τους προμηθευτές τους.
Ανώτερα στελέχη ισχυρών σουπερμάρκετ εκτιμούν ότι άπαντες τηρούν στάση αναμονής, αποφεύγοντας βιαστικές κινήσεις που θα αναστάτωναν έτι περαιτέρω τις καταναλωτικές αγορές.
Οι ίδιες οι αλυσίδες επίσης παίζουν άμυνα, δεν ευνοούν την ικανοποίηση σχετικών αιτημάτων και το μόνο που κάνουν είναι να αποθεματοποιούν είδη πρώτης ανάγκης, όπως μακαρόνια, ρύζι, άλευρα, όσπρια και έλαια. Προφανώς για να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενα ακραία πολεμικά γεγονότα, τα οποία στον βαθμό που εξελιχθούν πιθανώς να προκαλέσουν φαινόμενα πανικού και μαζικών αγορών από την πλευρά των καταναλωτών.
