Η βία και η παραβατικότητα ανηλίκων δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά καθρέφτη των κοινωνικών δομών, των θεσμικών αντανακλαστικών και των αξιών που μεταδίδουμε στα παιδιά. Όπως επισημαίνει η Καθηγήτρια Εγκληματολογίας Βασιλική Αρτινοπούλου, η νέα Εθνική Στρατηγική 2025–2030 επιχειρεί μια καθοριστική μετατόπιση: από την αποσπασματική και συχνά πειθαρχική διαχείριση, σε ένα συνεκτικό, τεκμηριωμένο και ολιστικό πλαίσιο πρόληψης. Στο επίκεντρο τίθεται το σχολείο – όχι μόνο ως χώρος εκπαίδευσης, αλλά ως κρίσιμο πεδίο έγκαιρης παρέμβασης, προστασίας και ενδυνάμωσης των παιδιών. Η πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού αναδεικνύεται έτσι σε στρατηγική επένδυση για τη δημοκρατική συνοχή και το μέλλον της κοινωνίας.
«Η βία και η παραβατικότητα ανηλίκων αποτελούν σύνθετα, πολυπαραγοντικά κοινωνικά φαινόμενα, άρρηκτα συνδεδεμένα με τις κοινωνικές δομές, τις επικρατούσες στάσεις και αντιλήψεις, αλλά και με τον τρόπο που οι θεσμοί –ποινικοί και εξωποινικοί– προσεγγίζουν τα παιδιά, είτε ως θύματα είτε ως δράστες. Καμία κοινωνία δεν είναι απαλλαγμένη από τη βία· το γεγονός αυτό, ωστόσο, δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για αδράνεια ή υποβάθμιση του προβλήματος. Αντιθέτως, καθιστά την πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και την ενδυνάμωση των παιδιών αδιαπραγμάτευτες υποχρεώσεις της Πολιτείας και της κοινωνίας στο σύνολό της.
Το σχολείο δεν αποτελεί απομονωμένο πεδίο κοινωνικής ζωής· συχνά λειτουργεί ως χώρος όπου συμπυκνώνονται και (ανα)παράγονται ευρύτερες μορφές κοινωνικής βίας, όπως η ενδοοικογενειακή, η ρατσιστική ή η διαδικτυακή βία.
Η Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας κατά των Παιδιών και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025–2030 συνιστά μια ουσιαστική τομή στον τρόπο άσκησης δημόσιας πολιτικής στη χώρα. Ανατέθηκε από τον Πρωθυπουργό σε διεπιστημονική ομάδα εμπειρογνωμόνων και παραδόθηκε τον Μάιο 2025, εισάγοντας ένα συνεκτικό, τεκμηριωμένο και ολιστικό πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας ανηλίκων. Βασίζεται σε πολυεπίπεδη προσέγγιση, προάγοντας τη διαθεσμική συνεργασία, την πολυεπιστημονικότητα και την οπτική των δικαιωμάτων του παιδιού, με σαφή στόχευση στην ενίσχυση του κοινωνικού ιστού, της ανθεκτικότητας των παιδιών και της εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόληψη της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού αναδεικνύεται σε βασικό πυλώνα της Στρατηγικής. Το σχολείο δεν αποτελεί απομονωμένο πεδίο κοινωνικής ζωής· συχνά λειτουργεί ως χώρος όπου συμπυκνώνονται και (ανα)παράγονται ευρύτερες μορφές κοινωνικής βίας, όπως η ενδοοικογενειακή, η ρατσιστική ή η διαδικτυακή βία. Η έγκαιρη και συστηματική παρέμβαση στο σχολικό περιβάλλον έχει, συνεπώς, κρίσιμη σημασία, καθώς διαμορφώνει ένα προστατευτικό δίχτυ ασφάλειας για τα παιδιά και λειτουργεί προληπτικά για μελλοντικές εκδηλώσεις βίας και παραβατικότητας.
Η Εθνική Στρατηγική δεν περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά ενσωματώνει συγκεκριμένες πολιτικές και μέτρα για την ενδοσχολική βία, τα οποία συγκροτούν ένα συνεκτικό πλέγμα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης. Προβλέπεται η ενίσχυση της πρόληψης σε επίπεδο σχολικής κοινότητας, η συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και των στελεχών της εκπαίδευσης, καθώς και η ανάπτυξη σαφών και λειτουργικών μηχανισμών αναφοράς, καταγραφής και παρακολούθησης περιστατικών ενδοσχολικής βίας. Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στην προστασία παιδιών που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες και στην αντιμετώπιση ειδικών μορφών εκφοβισμού, όπως ο ρατσιστικός εκφοβισμός και ο κυβερνοεκφοβισμός.
Η έγκαιρη και συστηματική παρέμβαση στο σχολικό περιβάλλον έχει, συνεπώς, κρίσιμη σημασία, καθώς διαμορφώνει ένα προστατευτικό δίχτυ ασφάλειας για τα παιδιά και λειτουργεί προληπτικά για μελλοντικές εκδηλώσεις βίας και παραβατικότητας.
Παράλληλα, η Στρατηγική δίνει έμφαση στην ενδυνάμωση των παιδιών και των μαθητικών κοινοτήτων, προωθώντας τη μη βίαιη επικοινωνία, τη συμμετοχή των μαθητών στη σχολική ζωή και τη διαμόρφωση κουλτούρας σεβασμού και συμπερίληψης. Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται σε οριζόντιο πλαίσιο διαθεσμικής συνεργασίας μεταξύ εκπαίδευσης, κοινωνικών υπηρεσιών και δικαιοσύνης, αποφεύγοντας αποσπασματικές ή αποκλειστικά πειθαρχικές προσεγγίσεις.
Συνολικά, η Εθνική Στρατηγική περιλαμβάνει 69 νέες πολιτικές, εκ των οποίων επτά εμβληματικές και πέντε οριζόντιες, με σαφώς ορισμένους στόχους, τεκμηρίωση και εναρμόνιση με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Οι πολιτικές αυτές είναι συνεπείς με τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας και τις συστάσεις υπερεθνικών οργάνων, όπως η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, οι μηχανισμοί του Συμβουλίου της Ευρώπης και οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών.
Η επιτυχία της Στρατηγικής δεν θα κριθεί από την πλήρη εξάλειψη της βίας –στόχος ανέφικτος για κάθε κοινωνία– αλλά από τη δυνατότητά της να ενισχύσει την πρόληψη, να βελτιώσει τους μηχανισμούς έγκαιρης παρέμβασης και να εδραιώσει μια σταθερή, θεσμικά κατοχυρωμένη κουλτούρα μηδενικής ανοχής απέναντι στη βία σε βάρος παιδιών. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, η πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού δεν αποτελεί απλώς επιμέρους δράση, αλλά θεμελιώδη επένδυση στη δημοκρατική συνοχή, την κοινωνική εμπιστοσύνη και το μέλλον των παιδιών».
Για να δείτε όλο το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής επισκεφθείτε το σύνδεσμο: https://www.government.gov.gr/wp-content/uploads/2025/05/ΕΘΝΙΚΗ_ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ_ΓΙΑ_ΒΙΑ_κ_ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ_ΑΝΗΛΙΚΩΝ.pdf
*Η Βασιλική Αρτινοπούλου είναι καθηγήτρια Εγκληματολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο, Επικεφαλής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την Πρόληψη της Βίας κατά των Παιδιών και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων.
*Κεντρική φωτογραφία: IStock
