Υπάρχουν συλλογές που αφηγούνται την ιστορία των αντικειμένων τους και υπάρχουν κι άλλες που αφηγούνται την ιστορία του ανθρώπου που τις συγκρότησε. Η δημοπρασία «A Marvelous Journey: The Collection of Maurice Tempelsman», που παρουσιάζει ο οίκος Sotheby's, ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για μια σπάνια ματιά στη ζωή ενός ανθρώπου που κινήθηκε με την ίδια άνεση ανάμεσα στην πολιτική, τη διπλωματία, τη φιλανθρωπία και την τέχνη, συγκεντρώνοντας επί δεκαετίες έργα και αντικείμενα που αντανακλούσαν τη δική του αστείρευτη περιέργεια για τον κόσμο.
Γεννημένος στην Αμβέρσα το 1929, ο Maurice Tempelsman υπήρξε επιχειρηματίας, φιλάνθρωπος, συλλέκτης και πρόσωπο με σημαντική παρουσία στη διεθνή δημόσια ζωή. Η πορεία του τον έφερε από τα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ουάσιγκτον και της Νέας Υόρκης έως τα νεοσύστατα κράτη της μετααποικιακής Αφρικής, όπου ανέπτυξε ισχυρούς δεσμούς και έντονη δράση. Διετέλεσε πρόεδρος του Ινστιτούτου Αφρικής–Αμερικής και του Επιχειρηματικού Συμβουλίου για την Αφρική, συμμετείχε στο Διεθνές Συμβουλευτικό Συμβούλιο του Ινστιτούτου AIDS του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, υπήρξε μέλος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ και στέλεχος του Εθνικού Δημοκρατικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων. Για περισσότερο από μία δεκαετία, ωστόσο, το όνομά του βρέθηκε και στις κοσμικές στήλες ως ο σύντροφος της Jacqueline Kennedy Ωνάση μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη Ωνάση.
Η συλλογή που δημοπρατείται σήμερα λειτουργεί σαν ένα προσωπικό ημερολόγιο γραμμένο με έργα τέχνης, σπάνια βιβλία, αρχαιότητες, έπιπλα και αντικείμενα υψηλής αισθητικής. Ο ίδιος ο Tempelsman δεν αντιμετώπιζε ποτέ τα αποκτήματά του ως ιδιοκτησία με την αυστηρή έννοια του όρου. Αντιθέτως, συνήθιζε να θεωρεί τον εαυτό του έναν προσωρινό θεματοφύλακα της ομορφιάς και της γνώσης, κάποιον που είχε την ευθύνη να διαφυλάξει αυτά τα αντικείμενα πριν περάσουν στις επόμενες γενιές.
Ο τελευταίος έρωτας της Jackie Kennedy
Ξεχωριστή θέση στη δημοπρασία κατέχουν προσωπικά αντικείμενα που συνδέονται άμεσα με την Jacqueline Kennedy Ωνάση. Ανάμεσά τους βρίσκεται μια ελληνική αλαβάστρινη κεφαλή που του κληροδότησε με τη διαθήκη της, αλλά και ένα ρολόι Cartier Tank με προσωπική αφιέρωση. Δεν πρόκειται απλώς για πολύτιμα αντικείμενα αλλά για τεκμήρια μιας σχέσης που διαμόρφωσε το τελευταίο κεφάλαιο της ζωής της πρώην Πρώτης Κυρίας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο έρωτας της Jackie O' με τον Maurice Tempelsman ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη Ωνάση το 1975. Εκείνη ήταν ήδη μία από τις πιο διάσημες γυναίκες του κόσμου: πρώην Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ, χήρα του John F. Kennedy και στη συνέχεια σύζυγος του Έλληνα μεγιστάνα. Ο Maurice Tempelsman, από την άλλη, ήταν ένας εξαιρετικά επιτυχημένος επιχειρηματίας στον χώρο των διαμαντιών, με ισχυρές πολιτικές και διπλωματικές διασυνδέσεις, αλλά πολύ πιο διακριτικός από τους άνδρες που είχαν προηγηθεί στη ζωή της.
Οι δυο τους έζησαν μαζί για περίπου δεκαπέντε χρόνια, χωρίς ποτέ να παντρευτούν. Όσοι τους γνώριζαν, περιέγραφαν τη σχέση τους ως βαθιά συντροφική και πνευματική. Ο Tempelsman συνόδευε τη Jacqueline σε δημόσιες εμφανίσεις, ταξίδια και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ αποτελούσε σταθερή παρουσία στη ζωή της μέχρι το τέλος. Σε αντίθεση με τη θυελλώδη δημοσιότητα που συνόδευε τον γάμο της με τον Ωνάση, η σχέση τους χαρακτηριζόταν από ηρεμία, διακριτικότητα και αμοιβαίο σεβασμό.
Ο ίδιος βρέθηκε στο πλευρό της κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής της και ήταν ένας από τους ανθρώπους που τη στήριξαν όταν διαγνώστηκε με λέμφωμα. Όταν η Jacqueline πέθανε το 1994, ο Maurice Tempelsman ήταν δίπλα της. Για πολλούς βιογράφους της Jackie O', ο Maurice Tempelsman υπήρξε ο τελευταίος μεγάλος έρωτας της ζωής της. Όχι επειδή η σχέση τους είχε τη μυθική διάσταση του Kennedy ή την εκτυφλωτική λάμψη του Ωνάση, αλλά επειδή της πρόσφερε κάτι που εκείνη έμοιαζε να αναζητά μετά από δεκαετίες τραγωδιών, πολιτικής έντασης και αδιάκοπης δημοσιότητας: σταθερότητα, συντροφικότητα και μια ήσυχη καθημερινότητα μακριά από τα πρωτοσέλιδα.
Τα σημαντικότερα έργα της συλλογής
Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της συλλογής συγκαταλέγεται επίσης ένα εξαιρετικά σπάνιο χρυσό και ημιπολύτιμο Steinkabinett του Christian Gottlieb Stiehl, κατασκευασμένο στη Δρέσδη γύρω στο 1770 και εκτιμώμενης αξίας 600.000 έως 800.000 δολαρίων. Το αντικείμενο δεν είχε παρουσιαστεί δημόσια για περισσότερες από έξι δεκαετίες. Η δημοπρασία περιλαμβάνει ακόμη σημαντικά έργα αμερικανικής και θαλασσογραφικής ζωγραφικής, μεταξύ των οποίων το σπάνιο αριστούργημα «Entrance to the Grand Canal, Venice» του Robert Frederick Blum, καθώς και έργα του διακεκριμένου Βρετανού θαλασσογράφου Montague Dawson.
Η ιστορία του Tempelsman μοιάζει να συνομιλεί με έναν στίχο που επέλεξε και ο ίδιος ο οίκος δημοπρασιών για να πλαισιώσει την πώληση. Πρόκειται για το ποίημα «Ιθάκη» του Κωνσταντίνου Καβάφη και ειδικότερα για τους στίχους: «Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να είναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις [...] Η Ιθάκη σού έδωσε το ωραίο ταξίδι. Χωρίς αυτήν δεν θα έβγαινες στον δρόμο».
Ίσως αυτή να είναι και η καταλληλότερη περιγραφή για μια ζωή που απλώθηκε σε ηπείρους, πολιτισμούς και ιστορικές εποχές. Ο Maurice Tempelsman δεν υπήρξε μόνο ένας συλλέκτης έργων τέχνης αλλά κι ένας άνθρωπος που αντιμετώπισε τη γνώση, την ομορφιά και την ιστορία ως μέρος ενός διαρκούς ταξιδιού. Και η συλλογή που αφήνει πίσω του μοιάζει λιγότερο με κατάλογο αντικειμένων και περισσότερο με το αποτύπωμα μιας ζωής αφιερωμένης στην αναζήτηση.
