Ο Ορέστης Τζιόβας δεν είναι από τους ανθρώπους που επιλέγουν τις εύκολες απαντήσεις. Ίσως γιατί, όπως λέει ο ίδιος, η ουσία βρίσκεται στην ικανότητα να κοιτάζεις κατάματα και το φως και το σκοτάδι σου. Με αφορμή τη νέα παράσταση «Ανατίναξε την Ανθισμένη Αμυγδαλιά» σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αθερίδη, ένα σύγχρονο βαριετέ με σάτιρα, μουσική, τραγούδι και κοινωνικό σχόλιο, ο ηθοποιός μιλά για το θέατρο ως χώρο ελευθερίας και αυτογνωσίας.
Μιλά για την ανάγκη του γέλιου σε μια εποχή έντασης, για την τέχνη που μας βοηθά να κατανοήσουμε τον άλλον, αλλά και για την αξία του να ξεβολεύεις τον άνθρωπο από τις βεβαιότητές του. Γιατί, όπως πιστεύει, κάποιες φορές η αλήθεια που μας ενοχλεί είναι και εκείνη που μπορεί να μας δώσει μια νέα πληροφορία για τον εαυτό μας.
Σε μια συζήτηση χωρίς εύκολες απαντήσεις, μιλά για τα λάθη, τις δεύτερες ευκαιρίες, την ψυχοθεραπεία, το σκοτάδι που όλοι κουβαλάμε και την προσπάθεια να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι.
Ένας διάλογος με έναν ηθοποιό που δεν ενδιαφέρεται να χτίσει μια τέλεια εικόνα, αλλά να αφήσει κάτι αληθινό πίσω του.
Το γέλιο δημιουργεί μια ταύτιση.
Συμμετέχεις στην τρομερή και φοβερή ομάδα της παράστασης “Ανατίναξε την Ανθισμένη Αμυγδαλιά” σε σκηνοθεσία του Θοδωρή Αθερίδη. Πώς θα χαρακτήριζες την παράσταση σας;
Είναι και σάτιρα και επιθεώρηση και βαριετέ. Θέλω να πω η σάτιρα έχει αμιγώς χαρακτήρα σχολιασμού της κοινωνικής πραγματικότητας. Η παράσταση δεν είναι μόνον αυτό. Είναι αστεία. Είναι περισσότερο βαριετέ θα έλεγα. Καλό βαριετέ. Με μουσική, τραγούδια, σχολιασμό, αστεία, πολιτική και όχι μόνον σάτιρα και είναι μια πολύ καλή παραγωγή. Είναι πολλοί και καλοί συνεργάτες, ονόματα σημαντικά στο χώρο τους. Ο κόσμος έχει αγκαλιάσει την παράσταση, γιατί στο Άλσος, έρχεσαι χαλαρά, πίνεις το ποτό σου και νομίζω ότι το σημαντικό είναι ότι, όταν δεν είναι ένα ενιαίο θεατρικό έργο να παρακολουθήσεις με ροή, έχεις μια χαλαρότητα ως θεατής, δεν χρειάζεται να έχεις το νου σου, δηλαδή να παρακολουθήσεις μια ιστορία, μια ροή.
Πιστεύεις ότι η επιθεώρηση και η σάτιρα είναι είδη που έχουν νόημα σήμερα να υπάρξουν, να έχουν αντίκτυπο στον κόσμο σε σχέση με περασμένες δεκαετίες που αυτό το είδος άνθιζε όπως στη δεκαετία του '80;
Πιστεύω ότι η χιουμοριστική διάσταση σε κάτι που βλέπεις, κάτι που σου προκαλεί γέλιο σου ανοίγει τον δίαυλο, να προβληματιστείς, να σου δώσει τροφή για σκέψη περισσότερο. Γιατί είσαι ανοιχτός. Επειδή γελάς. Δεν έχει διδακτισμό. Ενώ αν δεις κάτι πιο βαρύ να το θεωρήσεις και βαρύγδουπο οπότε να σε απομακρύνει από το σχολιασμό του, από το μήνυμά. Το γέλιο δημιουργεί μια ταύτιση.
Κάνεις γυρίσματα για μία σειρά, σωστά;
Κάνω για το «Κρίνο και Αγκάθι» με το Στέλιο Μάινα, τη Μαρία Ζορμπά, τον Γιάννη Τσορτέκη, την Κατερίνα Διδασκάλου, την Αναστασία Παντούση και τον Γιώργο Γεροντιδάκη.
Κάνεις και γυρίσματα για ταινία;
Το θεατρικό έργο “170 τετραγωνικά” του Τσούρη έγινε κινηματογραφικό σενάριο και τώρα κάνουμε γυρίσματα για την ταινία. Η κύρια ιστορία είναι η ίδια, αλλά για να γίνει κινηματογραφικό σενάριο έπρεπε λίγο να να αλλάξει Είναι πολύ καλοί συνεργάτες. Η Κλέλια Ανδριολάτου, η Ανθή Ευστρατιάδου και ο Γιώργης ο Τσουρής, στον ίδιο ρόλο. Έχουν προστεθεί και μερικοί ρόλοι ακόμη, λόγω κινηματογράφου για να έχει την αφήγηση που χρειάζεται το σινεμά. Σκηνοθέτης είναι ο Άκης Πολύζος. Είναι πολύ καλή ομάδα και το αποτέλεσμα που έχω δει μέχρι στιγμής, είναι πολύ υψηλό.
Αισθάνεσαι ότι κάτι αλλάζει στο ελληνικό σινεμά; Θέλω να πω λίγο ο Λάνθιμος, λίγο οι streaming πλατφόρμες που δίνουν ένα κίνητρο αισθητικό και όχι μόνο, δίνουν κάτι στις νέες παραγωγές;
Όταν μιλάμε για σινεμά, μιλάμε για πολλά χρήματα. Είναι κάτι πολύ ακριβό. Οπότε νομίζω ο βασικός γνώμονας για το πόσο καλά θα πάει το σινεμά, και αν κοιτάζει κάπου, έχει να κάνει με το αν θα δοθούν αντίστοιχα χρήματα. Συνήθως, για να γίνει μια καλή παραγωγή στην Ελλάδα χρειάζεται να τραβήξει χρήματα και από το εξωτερικό. Να γίνει μια συμπαραγωγή διεθνή κυρίως.
Γιατί στην Ελλάδα, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου δίνει χρήματα, αλλά δεν νομίζω ότι το Υπουργείο Πολιτισμού έχει την τέχνη μέσα στις βλέψεις του. Περισσότερο κοιτάνε να πουλήσουν τουρισμό και αρχαία ιστορία… Δεν δείχνει να ρίχνει λεφτά στην τέχνη.
Αλήθεια θα μπορούσαμε να υπάρξουμε χωρίς τέχνη;
Η τέχνη από τη γέννησή της έδειχνε μια ανάγκη του ανθρώπου, να εκφράζεται με έναν άλλο τρόπο... ή έναν άλλον άνθρωπο να απολαμβάνει αυτό που ο άλλος... εκφράζει. Ή να αντιλαμβάνεται κάτι σε ένα άλλο επίπεδο... και όχι στο λογικό. Αν μπορούμε τώρα να υπάρξουμε χωρίς τέχνη; Μάλλον μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς τέχνη, εννοώ θα επιβιώσουμε, έχουμε το ένστικτο της επιβίωσης, όμως δε θα εξελιχθούμε.
Δεν είναι η δουλειά μου να είμαι συμπαθητικός. Είναι να είμαι ειλικρινής.
Σε κυνηγάει μία φήμη ότι είσαι δύσκολος, περιοριστικός και δεν είναι εύκολο να σε πλησιάσει κανείς…
Είναι κάτι που μου το 'χουν πει πολλοί, ότι γενικά μπορεί και να μην... με έβρισκαν καν συμπαθητικό. Nομίζω ότι δεν μ' ένοιαζε πώς να διαχειριστώ τη δημόσια εικόνα μου. Ούτε τώρα με νοιάζει είναι αλήθεια. Δεν τη διαχειρίζομαι, θέλω να πω. Κάνω όπως νιώθω. Προφανώς δεν ένιωθα τόσο ανοιχτός παλιότερα και δεν είχα και την ανάγκη να εκφράσω, να δείξω κάτι που δεν είμαι. Οπότε ίσως, ήμουν πιο κλειστός, ίσως να είχα πάρει από φόβο τα media.
Δεν ξέρω ποιος ήταν ο πραγματικός λόγος... νομίζω όμως ότι ο λόγος ήταν ότι δεν με ένοιαζε. Και να σου πω κάτι; Εδώ, που βρίσκομαι τώρα, πολύ καλά τα 'χω πάει, δηλαδή "δεν ήταν κακό που δεν με ένοιαζε". Ίσως να είχα κερδίσει μια παραπάνω φήμη, μια δημοτικότητα... να είχα δουλειές περισσότερες... Ίσως. Αλλά δεν θα ήμουν εγώ αυτός που είμαι.. τώρα, αυτή τη στιγμή που μιλάμε, θα ήμουν κάποιος άλλος.
Νιώθεις καλά με αυτό;
Νιώθω πάρα πολύ καλά, γιατί τότε, με το μυαλό που κουβαλούσα αυτό επέλεξα να κάνω. Τώρα, με το μυαλό που κουβαλάω, επιλέγω κάτι άλλο. Δεν είναι η δουλειά μου να είμαι συμπαθητικός. Είναι να είμαι ειλικρινής. Δε μπορώ να κρύβομαι, θέλω να λέω τα πράγματα με το όνομά τους ειδικά στις διαπροσωπικές μου σχέσεις. Πάντως με τα χρόνια αισθάνομαι ότι έχω μαλακώσει. Έχει αρχίσει να με νοιάζει ο αντίκτυπος αυτών που θα πω. Η ευθύνη του ανθρώπου που έχει ένα δημόσιο βήμα. Γιατί δεν έχει ο κάθε άνθρωπος τη δυνατότητα να δώσει συνέντευξη και να γραφτεί κάπου και να το διαβάσει μια... πληθώρα ανθρώπων.
Είμαστε όντα χωρίς κριτική σκέψη... Αυτό νομίζω θα μας έλυνε πολλά προβλήματα, ως ανθρωπότητα, αν είχε ο καθένας πραγματική θέση πάνω στα πράγματα.
Τι είναι αυτό που σε απασχολεί και θέλεις να επικοινωνείς, αυτόν τον καιρό, περισσότερο;
Το πιο σημαντικό για μένα είναι η κριτική σκέψη των ανθρώπων. Να είμαστε λίγο πιο στιβαροί... Να σκεφτόμαστε. Δεν έχουμε κριτική σκέψη οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον. Οι περισσότεροι είναι ιδεοληπτικοί, είναι φανατισμένοι, είναι θρησκόληπτοι. Είμαστε όντα χωρίς κριτική σκέψη... Αυτό νομίζω θα μας έλυνε πολλά προβλήματα, ως ανθρωπότητα, αν είχε ο καθένας πραγματική θέση πάνω στα πράγματα. Με επιχειρήματα, με βάθος, να έχει φάει τη ζωή με το κουτάλι και να έχει βγάλει πορίσματα. Αυτό θέλει ταλέντο, διάβασμα και μία εγγενή ανάγκη ροπής προς το καλό.
Αυτό που κάνει εντύπωση με σένα είναι ότι την σκληρή αλήθεια την απευθύνεις πρώτα σε σένα πριν την απευθύνεις στους ανθρώπους σου. Έχεις μιλήσει λοιπόν ανοιχτά ότι ήσουν ένα δύσκολο παιδί και ότι ήσουν κακοποιητικός στην εφηβική ηλικία...
Ναι, σ' άλλους ανθρώπους. Ενοχλούσα συνέχεια μια κοπέλα στο σχολείο. Μετά από κάποια χρόνια, ένιωσα την ανάγκη να την πάρω τηλέφωνο και να της ζητήσω συγγνώμη για ό,τι της είχα κάνει. Τώρα πια έχουμε και επικοινωνία.
Το θέατρο, πόσο σε βοήθησε και σ’ αυτό το κομμάτι της εξέλιξης σου ;
Πάρα πολύ. Κάθε μορφή τέχνης βοηθάει. Έχω καλλιεργηθεί πάρα πολύ από το θέατρο. Το να βλέπεις θέατρο, σε καλλιεργεί πάρα πολύ. Έχω διαβάσει κάπου τι δυναμική έχει το θέατρο στο θεατή: Έχει τη δυναμική να βρεθείς μπροστά σε μια σκηνή, που θα ήταν καλό να μην έχεις βρεθεί στην πραγματική ζωή. Να βρίσκεσαι σε μια ενδεχομένως ακραία κατάσταση στην οποία καλύτερα που δεν έχεις βρεθεί. Στην πραγματική ζωή, και μπορείς να την δεις να παράγεται μπροστά σου. Και να μάθεις κάτι από αυτή. Κάτι μαθαίνεις για το εαυτό σου... πόσο μάλλον, για έναν ηθοποιό... που τον βιώνει, που μπαίνει μέσα στο ρόλο. Οπότε μπορείς να βιώσεις κάποιον να σε κακοποιεί λεκτικά ή το αντίθετο. Να βιώσεις μια ταπείνωση ή μια εξύψωση φοβερή, γιατί έχεις ταπεινώσει άλλους ανθρώπους. Αυτό αν μη τι άλλο σε καλλιεργεί, γιατί σε ενεργοποιεί συναισθηματικά. Είναι η κριτική σκέψη που λέγαμε πριν. Εγώ, ας πούμε βρισκόμουν σε μία περίοδο της ζωής μου στην αρχή, μαθαίνοντας τη ζωή, που για τους χ, ψ λόγους, φερόμουν κακοποιητικά. Όμως είχα ροπή στο καλό. Ήθελα να βελτιωθώ. Αυτή τη ροπή δεν την έχουν όλοι οι άνθρωποι.
Πιστεύεις ότι υπάρχουν κακοί άνθρωποι;
Νομίζω πως ναι. Είχαμε μια πολύ ωραία συζήτηση με τον Ανδρέα τον Κωνσταντίνου, τη Γεωργία Μεσαρίτη και με το σκηνοθέτη Σωτήρη Τσαφούλια για μια άλλη ταινία, που θα συμμετάσχω. Έλεγε ο Αντρέας ότι "ψάχνουμε να δικαιολογήσουμε πάντα, γιατί κάποιος είναι κακός”. Τα τραύματα, η παιδική ηλικία… Δεν δικαιολογούνται όλα! Ο Ιάγος του Σέξπιρ είναι κακός. Λέει "Είμαι κακός…" Είναι κακός και δε δικαιολογείται... γιατί είναι κακός. Υπάρχει. Νομίζω δε θα είχαμε τόσα δεινά στην ανθρωπότητα, αν δεν υπήρχε κακία…
Έχεις πει ωστόσο ότι μέσα από τους ρόλους, και μέσα από το θέατρο και μέσα από τους χαρακτήρες, καταλαβαίνεις και τους ανθρώπους και τους δικαιολογείς. Αυτό γίνεται και στην ψυχοθεραπεία…
Συνδέονται όλα αυτά. Με ενδιαφέρει πολύ το επιστημονικό κομμάτι. η ψυχολογία, η ψυχανάλυση, η ψυχοθεραπεία γιατί ανακαλύπτεις και μέσα από τους άλλους, ποιος είσαι. Οι άλλοι είναι ο καθρέφτης, σου.
Είσαι πολύ ευαισθητοποιημένος κοινωνικά. Τί σε ευαισθητοποιεί περισσότερο;
Η οικονομική σκλαβιά που είναι σύγχρονο πρόβλημα. Αυτό είναι ένα βασικό πρόβλημα το οποίο νομίζω έχει να κάνει με την κακία που υπάρχει στον κόσμο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι και ο καπιταλισμός που χτυπάει σε κάποιο ένστικτο των ανθρώπων, στο ότι “τα κατάφερα καλύτερα από σένα”. Αυτό καλλιεργείται και βρίσκει το έδαφος μέσα στα ένστικτά του ανθρώπου για να υπάρχει. Αυτή είναι η βασική αδικία που έχουμε σήμερα. Η οικονομική ανισότητα. Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα στον πλανήτη και γι’ αυτό πρέπει να φροντίσουμε τους ανθρώπους.
Κεφάλαιο Θεσσαλονίκη-Αθήνα. Είσαι Θεσσαλονικιός γέννημα-θρέμμα. Ποιος είναι ο λόγος που έφυγες από τη Θεσσαλονίκη;
Είχα περάσει και στο Κρατικό Βορείου Ελλάδος και στο Εθνικό, και προτίμησα το Εθνικό. Είχα την επιλογή, δηλαδή, να μείνω. Δεν ήθελα να μένω άλλο με τους γονείς μου, σίγουρα. Και κάπως μέσα μου αντιλαμβανόμουν τη συντηρητικότητα που πλέον τη βλέπω ξεκάθαρα στη Θεσσαλονίκη. Ένιωθα πιεσμένος λόγω της ηλικίας μου και λόγω των γονιών μου. Δεν είχα καθαρή εικόνα γι' αυτό. Αλλά κάπως μέσα μου το αντιλαμβανόμουν ότι είναι συντηρητικός αυτός ο περίγυρος. Είναι μια πολύ μεγάλη επαρχία εκεί. Δυστυχώς. Δεν θέλω να μιλάω έτσι αλλά αν έχει αλλάξει κάτι, όπως μου λένε φίλοι μου Θεσσαλονικείς, έχει αλλάξει προς το χειρότερο. Εγώ από τα 21 μου χρόνια είμαι στην Αθήνα. Είναι σαν να μην έζησα ποτέ εκεί. Ολη την ενήλικη ζωή μου την πέρασα εδώ.
Πώς ήταν εδώ η ενήλικη ζωή σου;
Ερχόμενος εδώ ήταν κάτι καινούριο. Ήμουν όλη μέρα στη δραματική,το βράδυ στο σπίτι με φίλους μου. Δεν έκανα και πολλά. Δούλευα Παρασκευή Σάββατο για να βγάζω κάποια χρήματα. Πέτυχα καλές εποχές τότε. Έβγαζα καλά χρήματα το μήνα πλέον του ενοικίου που μου το κάλυπτε ο πατέρας μου. Κάναμε ένα τέτοιο deal. Δηλαδή, δεν μπορούσε να μου δίνει περισσότερα. Μου έδινε το μήνα όσα θα μου έδινε χαρτζιλίκι και τα άλλα τα βρήκα εγώ.
Πώς ήταν να δουλεύεις και να σπουδάζεις αλλά να μην έχεις χρόνο να ψαχτείς για τη τέχνη σου;
Απαραίτητη εμπειρία ζωής για τη δουλειά μου. Και νομίζω ότι πολλοί ηθοποιοί αυτό δεν κάνουν. Δεν αποκτούν εμπειρία, δεν τρώνε τη ζωή με το κουτάλι. Μένουν μόνο στη θεωρία της τέχνης. Όμως η ζωή σου δίνει ερεθίσματα. Αυτή είναι και η αιώνια διαμάχη της σχολής του Λόρενς Ολιβιέ με τον Ντάστιν Χόφμαν. Για το αν πρέπει να υποδύεσαι τον ρόλο ή να το ζεις.
Θεωρώ πολύ σημαντικό να έχεις έρθει σε επαφή με το σκοτάδι σου. Γιατί έτσι μπορείς να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου αλλά και να δεις πώς κρίνεις τους άλλους.
Έχεις περάσει δύσκολα;
Ναι, αλλά πιστεύω ότι είναι ωραίο να πέφτεις και να ξανασηκώνεσαι. Ό,τι κι αν σημαίνει αυτό: οικονομικά, συναισθηματικά, σωματικά, υπαρξιακά. Είναι πολύ αληθινό. Ετσι ζεις τη ζωή, μέχρι το μεδούλι.
Η αλήθεια είναι ότι ενώ είσαι ένα φωτεινό πλάσμα και επιλέγεις το φως, υπάρχει και ένα σκοτεινό κομμάτι που κάπως διαφαίνεται…
Αν δεν υπάρχει σκοτάδι, δεν υπάρχει φως. Το σκοτάδι βασικά είναι έλλειψη φωτός. Θεωρώ πολύ σημαντικό να έχεις έρθει σε επαφή με το σκοτάδι σου. Γιατί έτσι μπορείς να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου αλλά και να δεις πώς κρίνεις τους άλλους.
Εσύ ποια σκοτάδια σου φώτισες;
Η επαφή μου με τις ουσίες με έφερε πιο κοντά στα σκοτάδια. Παρότι ήταν μια «στάση» στην εξέλιξη μου και δε γύρισα ποτέ πίσω, ανακάλυψα πράγματα για μένα ή πράγματα που τα ήξερα ήδη, εμβάθυνα σε αυτά, όπως τα κόμπλεξ μου, τις φοβίες μου. Είναι σημαντικό να έρχεσαι σε επαφή με τα σκοτάδια σου, όχι με τον τρόπο που συνέβη σε μένα.
Έμαθες ποτέ γιατί «συναντήθηκες» με τις ουσίες;
Ναι, μέσα από την ψυχοθεραπεία έμαθα… Ήταν συμπλέγματα σκέψεων. Ανασφάλειες. Σαν να θες κάτι για να νιώσεις, ενώ μπορείς να τα νιώσεις χωρίς αυτό το «κάτι». Νιώθεις σαν κουτσός, από κάποια παιδικά τραύματα. Νιώθεις ότι θες να προκαλείς τον εαυτό σου…
Κάνεις ακόμα ψυχοθεραπεία;
Φυσικά, αλλά εγώ τη λέω ψυχοεκπαίδευση. Γιατί όπως είχα πει σε μια εκδήλωση για την ψυχική υγεία που με είχαν καλέσει ακόμα και η λέξη ψυχοθεραπεία, από μόνη της μπορεί να σε στιγματίσει. Σκέψου ότι οι άνθρωποι δε θέλουν έτσι κι αλλιώς να πηγαίνουν νομίζοντας ότι αν πάνε στον ψυχολόγο ή τον ψυχίατρο, είναι τρελοί. Τρομερό το στίγμα! Πραγματικά το λέω, πάντως ότι πρέπει κάθε άνθρωπος να κάνει ψυχοθεραπεία. Να έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του. Να ξέρει τι του γίνεται. Να μην θάβει πράγματα. Ή ακόμα και να αντιλαμβάνεται ότι δεν ξέρει τι του γίνεται. Και να το λεει στον εαυτό του... Και να είναι πολύ ΟΚ με αυτό. Είναι απελευθερωτικό. Γιατί όλοι μεγαλώνουμε σε μια κοινωνία που πρέπει να ξέρεις τι σου γίνεται. Κάπως καλλιεργείται αυτό. Και νομίζω ότι είναι λάθος.
Πώς σκέφτεσαι τον Ορέστη από εδώ και πέρα;
Δεν τον σκέφτομαι καθόλου. Πηγαίνω με τη ροή του ποταμού. Θέλω να κάνω ωραίες δουλειές, να βγάζω χρήματα, να πλουτίσω τον εαυτό μου όπως μπορεί να γίνει αυτό, να δώσω κάτι στους ανθρώπους γύρω μου, στον ευρύτερο κοινωνικό ορίζοντα, στους θεατές που μπορεί να με δουν. Θέλω να δώσω κάτι. Ως παρακαταθήκη. Όχι, ως υστεροφημία. Να επηρεάσω κάποιον. Όποιον μπορώ. Έναν, δύο, πέντε…
Info: O Ορέστης Τζιόβας συμπρωταγωνιστεί στο "Ανα - τίναξε την ανθισμένη αμυγδαλιά", μαζί με τους Κατερίνα Βρανά, Χρυσηίδα Γκαγκούτη, Λευτέρη Ελευθερίου, Αντώνη Κρόμπα, Δέσποινα Πολυκανδρίτου, Θανάση Τσαλταμπάση, Έλενα Χαραλαμπούδη, Γιώργο Χατζηπαύλου σε σκηνοθεσία του Θοδωρή Αθερίδη, στο Άλσος, κάθε Τετάρτη έως τις 29/7.
