Και κάπως έτσι, ένας ακόμη σπουδαίος μόδιστρος αποχωρεί από τη σκηνή. Ο Valentino Garavani, λάτρης του κόκκινου, εκπληρωτής ονείρων, ρομαντικός ιδιοφυής που μετέτρεψε τις γυναικείες φαντασιώσεις σε κομψές πραγματικότητες πολύ πέρα από κάθε προσδοκία, έφυγε από τη ζωή στις 19 Ιανουαρίου στην κατοικία του στη Ρώμη, περιτριγυρισμένος από την οικογένειά του. Ήταν 93 ετών.
Η κηδεία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 23 Ιανουαρίου, στις 11, στη Βασιλική της Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, στην Piazza della Repubblica στη Ρώμη.
Για μια γενιά που ενηλικιώθηκε μέσα στη διαρκή ανακύκλωση της μόδας και στις ασταμάτητες αλλαγές δημιουργικών διευθυντών, το όνομα Valentino ίσως να μην ταυτίζεται αυτονόητα με τον ίδιο τον άνθρωπο. Ο σημερινός καλλιτεχνικός διευθυντής του οίκου, Alessandro Michele, έχει ήδη αφήσει το δικό του αποτύπωμα από την πρώτη του συλλογή τον Ιανουάριο του 2025, ενώ ο προκάτοχός του, Pierpaolo Piccioli, δικαίως αποθεώθηκε για τον τρόπο με τον οποίο εκσυγχρόνισε με σεβασμό τους κώδικες του οίκου κατά την οκταετή θητεία του από το 2016 έως το 2024, καθώς και για τα οκτώ χρόνια που υπήρξε συνδημιουργικός διευθυντής μαζί με τη Maria Grazia Chiuri. Εκείνοι ανέλαβαν το τιμόνι όταν ο Valentino αποσύρθηκε το 2008, και δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο άξιο δίδυμο για να παραλάβει τη σκυτάλη.
Όσο κι αν είχαν επιλεγεί προσωπικά από τον ίδιο, ήταν οι πρώτοι που θα παραδέχονταν ότι δεν ήταν Valentino. Valentino ήταν μόνο ένας: ένας άνθρωπος με απόλυτα μοναδικό όραμα, τόσο αυστηρό και τόσο αναγνωρίσιμο, ώστε ακόμη και ένας άπειρος παρατηρητής της μόδας θα μπορούσε να ξεχωρίσει ένα φόρεμά του από απόσταση. «Ξέρω τι θέλουν οι γυναίκες. Θέλουν να είναι όμορφες», είχε πει κάποτε. Για τον Valentino, τα πράγματα ήταν πράγματι τόσο απλά, και δεν απομακρύνθηκε ποτέ από αυτό το δόγμα. Στη δική του κοσμοθεωρία, η ομορφιά σήμαινε πλούσια μεταξωτά, περίτεχνες δαντέλες, κυματιστά βολάν, κομψές πιέτες και έντονα χρώματα όπως το φούξια, το λιλά και –πάνω απ’ όλα– το αγαπημένο του κόκκινο. Παρότι συχνά χαρακτηρίστηκε παραδοσιακός, υπήρξε ταυτόχρονα πεισματικά ανατρεπτικός, παραμένοντας πιστός στη διακόσμηση και τον διάκοσμο ακόμη κι όταν η μόδα έγερνε αποφασιστικά προς τον μινιμαλισμό. Ο Valentino δεν αντέγραφε τις τάσεις: τις δημιουργούσε. Δεν σχεδίαζε για τη στιγμή, αλλά για την αιωνιότητα.
Με ένα όνομα όπως Valentino Clemente Ludovico Garavani, ίσως ήταν εξαρχής προορισμένος για μια εκλεκτή ζωή, απλώς οικοδόμησε μια αυτοκρατορία αντάξια του ονόματός του. Μια αυτοκρατορία που διαμόρφωσε καθοριστικά το πρόσωπο της μόδας του 20ού αιώνα, αφήνοντας πίσω της μια κληρονομιά που άλλαξε για πάντα τις σιλουέτες του σύγχρονου glamour. Οι γυναίκες μαγεύτηκαν –ιδίως όσες βρίσκονταν στο δημόσιο βλέμμα– και σύντομα κατάλαβαν ότι ο Valentino δεν τις πρόδιδε ποτέ: τις έκανε αδιαπραγμάτευτα κομψές. Όταν η Elizabeth Taylor φόρεσε ένα λευκό φόρεμα Valentino με φτερά στην πρεμιέρα του Spartacus το 1960, ξεκίνησε ένας έρωτας τόσο έντονος που την οδήγησε να ταξιδέψει στη Ρώμη για περισσότερα κομμάτια. «Μου είπε: “Έχεις τόση δημοσιότητα μαζί μου σήμερα – το αξίζω αυτό, αυτό και αυτό!”», θυμόταν ο επιχειρηματικός του συνεργάτης, Giancarlo Giammetti. Ο Valentino φυσικά υπέκυψε, και έτσι γεννήθηκε μια μακρόχρονη σχέση.
Εξίσου αφοσιωμένη υπήρξε και η Jackie Onassis. Αφού ανακάλυψε τον Valentino το 1964, εντυπωσιάστηκε τόσο ώστε να αγοράσει έξι couture φορέματα, τα οποία φόρεσε καθ’ όλη τη διάρκεια του πένθους της για τον John F. Kennedy. Όταν παντρεύτηκε τον δεύτερο σύζυγό της, Αριστοτέλη Ωνάση, το 1968, στράφηκε ξανά στον Valentino, επιλέγοντας ένα λευκό φόρεμα από δαντέλα chantilly με πλισέ φούστα, από τη θρυλική “λευκή” συλλογή του 1967.
Αν κι ο Valentino υπήρξε αψεγάδιαστος ράφτης, ήταν τα βραδινά του ρούχα –και όχι το daywear– που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της μόδας. Κατανοούσε βαθιά τη θεατρικότητα του ενδύματος και ήξερε πώς το σωστό φόρεμα στη σωστή γυναίκα μπορεί να δημιουργήσει μια είσοδο που σχεδόν παγώνει τον χρόνο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Valentino κυριαρχεί σε κάθε λίστα με τις καλύτερες εμφανίσεις των Όσκαρ. Το ασπρόμαυρο vintage φόρεμα Valentino που φόρεσε η Julia Roberts το 2001, όταν κέρδισε το Όσκαρ για το Erin Brockovich, θεωρείται ακόμη μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία του κόκκινου χαλιού και είναι τόσο διάσημο που διαθέτει δική του σελίδα στη Wikipedia. Sophia Loren, Jessica Lange, Reese Witherspoon, Cate Blanchett και Jennifer Lopez είναι μόνο μερικές από τις σταρ που επέλεξαν Valentino τη βραδιά των Όσκαρ, γνωρίζοντας ότι όσο εντυπωσιακό κι αν είναι το φόρεμα, δεν θα τις επισκιάσει ποτέ.
Είτε επρόκειτο για παγκοσμίως γνωστά ονόματα είτε όχι, ένα κοινό μοτίβο στις μαρτυρίες των πελατισσών του ήταν το πόσο αληθινά αγαπούσε τις γυναίκες. Πολλές από αυτές έγιναν φίλες του, ανάμεσά τους και η πριγκίπισσα Diana, για την οποία υπήρξε κάτι σαν συναισθηματικό στήριγμα σε ταραγμένες περιόδους της ζωής της. Εκτός από τις συχνές εμφανίσεις της με δημιουργίες του, οι δυο τους ήρθαν τόσο κοντά ώστε εκείνη να περνά διακοπές στο ιδιωτικό του γιοτ τη δεκαετία του 1990, σε έναν από τους ελάχιστους ασφαλείς χώρους μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα των παπαράτσι. Ο Valentino ανέπτυξε επίσης μια ιδιαίτερη σχέση με την Anne Hathaway, μετά τη γκεστ εμφάνισή του στο The Devil Wears Prada. Εκείνη φόρεσε τα κόκκινα φορέματά του υποδειγματικά, με πιο χαρακτηριστική στιγμή την παρουσίαση των Όσκαρ το 2011, ενώ η φιλία τους οδήγησε την Hathaway να του αναθέσει το νυφικό της το 2012.
Γεννημένος στις 11 Μαΐου 1932 στη Voghera της βόρειας Ιταλίας, ο Valentino ξεκίνησε τη ζωή του σε μια ήσυχη γωνιά της Λομβαρδίας, αλλά στόχευσε εξαρχής πολύ πιο μακριά. Στα 17 του ταξίδεψε στο Παρίσι για να σπουδάσει μόδα στην École des Beaux-Arts και στη Chambre Syndicale de la Couture, επιστρέφοντας το 1959 για να ιδρύσει το ατελιέ του στη Via Condotti. Ο οίκος Valentino ιδρύθηκε επίσημα το 1960, μαζί με τον Giammetti.
Η σημασία του Giammetti στην ιστορία του Valentino είναι αδύνατον να υπερτιμηθεί: υπήρξαν επιχειρηματικοί συνεργάτες για περισσότερα από 50 χρόνια και σύντροφοι στη ζωή από τη γνωριμία τους το 1960 έως το 1972. Μαζί επιμελήθηκαν μια αυτοκρατορία υψηλής ραπτικής, πολυτελών επαύλεων και γιοτ, την οποία απόλαυσαν σαν να είχε διαγραφεί η λέξη «μέτρο» από το ιταλικό λεξικό. Όποιος τους είδε μαζί στα Paris Couture Week θυμάται ότι τσακώνονταν με την ίδια ένταση που αγαπιούνταν, κάτι που καταγράφεται στο ντοκιμαντέρ Valentino: The Last Emperor του 2008 – απαραίτητη θέαση για κάθε θαυμαστή, ακριβώς επειδή δεν ωραιοποιεί ούτε την πεισματική του φύση ούτε τη μεγαλοφυΐα του.
Όταν αποσύρθηκε το 2008, με μια αποχαιρετιστήρια επίδειξη στο Musée Rodin με τις Claudia Schiffer, Shalom Harlow και Naomi Campbell, άφησε πίσω του μια βιομηχανία στην οποία είχε διαφυλάξει με αυστηρότητα τις παραδόσεις της υψηλής ραπτικής, διατηρώντας ταυτόχρονα τον πλήρη δημιουργικό έλεγχο του οίκου του. Σε μια εποχή αναλώσιμων τάσεων και αναλώσιμων ρούχων, η δεξιοτεχνία του ως δημιουργού brand άφησε μια κληρονομιά που λειτουργεί και ως μάθημα: να ακούς την καρδιά σου, να παραμένεις πιστός στο όραμά σου και να μην παρεκκλίνεις ποτέ. Ξαφνικά, ο κόσμος μοιάζει λιγότερο καλοντυμένος.
