Η ιστορία της Ελληνική Επανάσταση του 1821 έχει συχνά παρουσιαστεί μέσα από τα κατορθώματα των αγωνιστών, τις πολιορκίες, τα αφιλόξενα βουνά όπου οι φουστανέλες λερώνονταν από χώμα, αίμα και ιδρώτα, και τα πεδία όπου η ελευθερία κατακτιόταν με κάθε τίμημα. Λιγότερο έχουμε φανταστεί τι γινόταν πίσω από τα όπλα και τις σημαίες, στα σπίτια, στα καπηλειά, στις κρυφές γωνιές όπου ο έρωτας και το πάθος ανθούσαν. Οι οπλαρχηγοί του Αγώνα, μακριά από τα χαρέμια των Οθωμανών πασάδων, έδιναν τη δική τους μάχη για να κερδίσουν την καρδιά των γυναικών, με μια ακατάλυτη φλόγα που καθρεφτιζόταν τόσο στα πεδία των μαχών όσο και στα κρυφά τους πάθη.
Η Μαριώ του Γεώργιου Καραϊσκάκη
Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, παρά τον γάμο του με τη Γκόλφω Ψαρογιαννοπούλου και τα τρία τους παιδιά, δεν ήταν άνδρας που μπορούσε να ζήσει χωρίς ερωμένη. Η ζωή του ήταν πολυκύμαντη, αφού ξεκίνησε κλέφτης στα βουνά, έγινε αρματολός κι αργότερα εισήλθε στον Αγώνα, όπου έθετε τη ζωή του σε συνεχή κίνδυνο. Μαζί του σε κάθε μάχη βρισκόταν η Μαριώ, μια εκχριστιανισμένη Τουρκάλα, την οποία είχε αιμαλωτίσει στο Ναύπλιο. Γρήγορα, η νεαρή κοπέλα έγινε η σκιά του. Τον φρόντιζε όταν ήταν άρρωστος, του μαγείρευε και τον βοηθούσε σε κάθε ανάγκη. Στις εκστρατείες, ντυνόταν με ανδρικά ρούχα και τη φώναζαν «Ζαφείρη».
Όπως περιγράφει ο ιστοριοδίφης Γιάννης Βλαχογιάννης στην εφημερίδα «Εστία» το 1917, «ήταν στρογγυλοπρόσωπη, με μαύρα μάτια και μια κοτσίδα γύρω από το κόκκινο φέσι με τη γαλάζια φούντα. Ο Καραϊσκάκης, αρρωστιάρης και μακριά από τους δικούς του, είχε ανάγκη από τη φροντίδα μιας γυναίκας». Όταν η Γκόλφω δυσανασχέτησε για τη συνεχή παρουσία της Μαριώς, ο Καραϊσκάκης της απάντησε με το χαρακτηριστικό αθυρόστομο χιούμορ του: «Έγνοια σου, μωρή, μη μου χολιάζεις, έχω και για τα σένα!».
Κολοκοτρώνης και Μαργαρίτα
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο αδάμαστος Γέρος του Μοριά,δεν καταγράφεται μόνο ως στρατηγικός νους και ηγέτης, αλλά και ως μια προσωπικότητα με έντονη ερωτική ζωή, η οποία ξεδιπλώνεται στις λιγότερο προβεβλημένες σελίδες της ιστορίας. Κατά τη φυλάκισή του στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στην Ύδρα, τον φρόντιζε η πρώην μοναχή Μαργαρίτα. Μέσα σε αυτό το ιδιότυπο περιβάλλον εγκλεισμού, γεννήθηκε ο έρωτάς τους. Μετά την αποφυλάκισή του, ο Κολοκοτρώνης την πήρε μαζί του, ακόμη και κατά τη διάρκεια των εκστρατειών.
Έναν χρόνο αργότερα, η Μαργαρίτα γέννησε το παιδί του, στο οποίο δόθηκε το όνομα Πάνος, ως φόρος τιμής στον γιο του Κολοκοτρώνη που είχε δολοφονηθεί κατά τον εμφύλιο του 1824. Παρά τα αυστηρά ήθη της εποχής, ο Κολοκοτρώνης δεν δίστασε να συμπεριλάβει το εξώγαμο παιδί στη διαθήκη του, γράφοντας: «αφήνω κι ένα μερίδιο στον υιό μου Παναγιωτάκην, τον οποίο απέκτησα με τη Μαργαρίτα, θυγατέρα του Αγγελή Βελισσάρη από τα Χαλικιάνικα». Ο Πάνος μεγάλωσε και έγινε αξιωματικός, υπασπιστής του βασιλιά Γεωργίου Α’ και διοικητής της Σχολής Ευελπίδων.
Οι έρωτες της Μπουμπουλίνας
Η Μπουμπουλίνα λέγεται πως είχε πολλές κατακτήσεις με Γάλλους πλοιάρχους αλλά κι ένα σύντομο ειδύλλιο με τον Κολοκοτρώνη. Τα κουτσομπολιά γύρω από αυτή τη σχέση ήταν έντονα και για να κοπάσουν οι φήμες, πάντρεψε την κόρη της Ελένη με τον γιο του Κολοκοτρώνη, Πάνο. Η Ελένη όμως, σχεδόν αμέσως, έκανε παράλληλο δεσμό με τον Θεόδωρο Γρίβα.Ένας άλλος έρωτας, όμως, θα κόστιζε τη ζωή της Μπουμπουλίνας. Ο γιος της ο Γιώργης είχε ερωτευθεί παράφορα τη Βγενή Κούτση, την οποία οι δικοί της ήθελαν να παντρέψουν με άλλον. Εκείνος την έκλεψε και την πήγε στο σπίτι της μητέρας του. Όταν έφτασαν τα αδέλφια της για να την πάρουν πίσω, η Μπουμπουλίνα στάθηκε στο πλευρό του γιου της και στον καυγά που ακολούθησε, δέχθηκε πυροβολισμό και σκοτώθηκε.
«Πολεμιστής που θα μαγαριστεί, θα τον φάει το μαύρο φίδι»
Η ζωή του Καπετάν Ζαχαριά, δασκάλου του Κολοκοτρώνη, ήταν γεμάτη πάθη που συχνά συγκρούονταν με τις σκληρές συνθήκες του πολέμου. Γνωστός για τη βιαιότητα που επέβαλε στα όρη του Μοριά, ο Ζαχαριάς Μπαρμπιτσιώτης δεν μπορούσε να αντισταθεί στη γοητεία των γυναικών. Η μεγαλύτερη ερωτική του περιπέτεια ήταν με την Ειρήνη Μουρτζίνου, την οποία ερωτεύτηκε με πάθος. Αυτός ο έρωτας, τελικά, θα του κόστιζε τη ζωή του. Ο Ζαχαριάς την έκλεψε και την πήρε μαζί του στα βουνά, αφήνοντας πίσω την ασφάλεια και την οικογενειακή τάξη, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει την επιθυμία της καρδιάς του.
Το πάθος του όμως είχε συνέπειες. Ο πατέρας της Ειρήνης, αποφασισμένος να προστατεύσει την κόρη του, συνεννοήθηκε με τον κουμπάρο του τον Κουκέα, και όταν ο Ζαχαριάς εμφανίστηκε για να πάρει την αγαπημένη του, τον πυροβόλησε θανάσιμα. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει τη λαϊκή ρήση: «πολεμιστής που θα μαγαριστεί, θα τον φάει το μαύρο φίδι».
Ένας σαιξπηρικός έρωτας στα χρόνια της Επανάστασης
Η Μαντώ Μαυρογένους και ο Δημήτριος Υψηλάντης γνωρίστηκαν στην Τεργέστη, σε μια περίοδο όπου οι ελληνικές παροικίες της Ευρώπης λειτουργούσαν ως πυρήνες πολιτικής ζύμωσης πριν την Επανάσταση. Η νεαρή Μυκονιάτισσα, με σημαντική περιουσία και έντονη δράση υπέρ του Αγώνα, και ο Φαναριώτης αξιωματικός της Φιλικής Εταιρείας έγιναν γρήγορα ζευγάρι και αρραβωνιάστηκαν. Ο Υψηλάντης της έδωσε γραπτή υπόσχεση γάμου, την οποία θα εκπλήρωνε, σύμφωνα με το περιεχόμενό της, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας.
Μετά την έναρξη της Επανάστασης, οι δρόμοι τους συναντήθηκαν ξανά στον ελλαδικό χώρο και, ύστερα από την άλωση του Ναυπλίου το 1822, εγκαταστάθηκαν στην ίδια πόλη. Η Μαυρογένους είχε ήδη διαθέσει μεγάλο μέρος της περιουσίας της για τον εξοπλισμό πλοίων και τη συγκρότηση στρατιωτικών σωμάτων στις Κυκλάδες, ενώ στο Ναύπλιο κατοικούσε απέναντι από την οικία του Υψηλάντη. Η σχέση τους εξελίχθηκε εκεί, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων πολιτικών ανταγωνισμών και στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Όμως ο γαλλόφιλος Ιωάννης Κωλέττης, επιδιώκοντας να αποδυναμώσει την επιρροή του Υψηλάντη, διέδωσε φήμες ότι η Μαντώ είχε παράλληλη σχέση με τον Βρετανό φιλέλληνα Έντουαρντ Μπλάκιερ. Ο Υψηλάντης, προδομένος, διέλυσε τη σχέση. Η Μαντώ προσπάθησε να αποδείξει την αθωότητά της και φαίνεται πως υπήρξαν προσπάθειες επανασύνδεσης κι από τις δύο πλευρές, όμως το γυαλί είχε ήδη ραγίσει. Κατά τη Γ’ Εθνοσυνέλευση, η Μαντώ Μαυρογένους ζήτησε να διαβαστεί η αναφορά της μαζί με τη γραπτή υπόσχεση γάμου, αλλά το προεδρείο την αντιμετώπισε απαξιωτικά και το κείμενο δεν διαβάστηκε ποτέ. Ο Δημήτριος Υψηλάντης πέθανε το 1832. Η Μαυρογένους παρέστη στην κηδεία του και έζησε τα τελευταία της χρόνια μακριά από το Ναύπλιο, μέχρι τον θάνατό της το 1848 στην Πάρο.
Η αρπαγή της Ωραίας Ελένης της Τζιάς
Ο σλαβικής καταγωγής φιλέλληνας Βάσος Μαυροβουνιώτης, από τους πιο δραστήριους οπλαρχηγούς της Επανάστασης, γνώρισε το 1826 στην Κέα την Ελένη —ή Λέγκω— Ιωαννίτη, κόρη εύπορης εμπορικής οικογένειας με καταγωγή από την Ήπειρο. Εκείνη ήταν μόλις δεκαέξι ετών, μορφωμένη, με γνώσεις μουσικής και έντονη παρουσία στους κύκλους του νησιού. Είχε ήδη παντρευτεί τον προεστό Μιχαήλ Πάγκαλο, σημαντικό τοπικό παράγοντα μεγαλύτερης ηλικίας, και ήταν έγκυος στο παιδί του. Η γνωριμία με τον Μαυροβουνιώτη υπήρξε καθοριστική: την ερωτεύτηκε και, με τη συναίνεσή της, την απήγαγε, μεταφέροντάς τη στην Άνδρο, στον πύργο του Δημήτριου Γιαννούλη στον Αμμόλοχο, όπου την εγκατέστησε υπό φύλαξη για μήνες. Λίγο αργότερα, ο Πάγκαλος πέθανε βαριά άρρωστος, χωρίς να γνωρίσει την κόρη του, και μετά την επιστροφή του Μαυροβουνιώτη από εκστρατεία στον Λίβανο, το ζευγάρι παντρεύτηκε στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στο Γαύριο.
Η Ελένη ακολούθησε τον Μαυροβουνιώτη στις εκστρατείες, αναλαμβάνοντας τον ρόλο της νοσοκόμας στα πεδία των μαχών, αλλά και της γραμματέος του, αξιοποιώντας τη μόρφωσή της. Η παρουσία της καταγράφεται σε επιχειρήσεις στην Εύβοια και σε άλλα μέτωπα, ενώ αναφέρεται και ως από τις πρώτες γυναίκες που συνδέθηκαν ενεργά με την υγειονομική υποστήριξη του Αγώνα. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Σαλαμίνα και στη συνέχεια στην Αθήνα, όπου ο Μαυροβουνιώτης εντάχθηκε στη στρατιωτική ιεραρχία του νέου καθεστώτος. Μαζί απέκτησαν τέσσερις γιους, τον Αλέξανδρο, τον Κωνσταντίνο, τον Γεώργιο και τον Τιμολέοντα.
Η ρήξη ήρθε το 1839. Οι διαφορές στον χαρακτήρα και τον τρόπο ζωής τους —εκείνη εγγράμματη, με φιλελεύθερες ιδέες και έντονη κοινωνική δραστηριότητα στην Αθήνα, εκείνος στρατιωτικός με μακρές απουσίες λόγω της θέσης του στην Οροφυλακή στη Στυλίδα— οδήγησαν σε απομάκρυνση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Ελένη ξέκινησε σχέση με άλλον άνδρα, κάτι που παραδέχτηκε σε γράμμα στον Μαυροβουνιώτη, βάζοντας τέλος στο γάμο τους.
Ένας Καζανόβας κληρικός
Ο Γρηγόριος Δικαίος, γνωστός ως Παπαφλέσσας, έδειξε από νωρίς έναν χαρακτήρα ορμητικό και απείθαρχο. Στα νιάτα του σύναψε ερωτικές σχέσεις με τη γυναίκα ενός Τούρκου αγά και αναγκάστηκε να γίνει μοναχός για να σωθεί. Πριν φύγει, φέρεται να δήλωσε πως θα επιστρέψει «ή δεσπότης ή πασάς». Στην Κωνσταντινούπολη αναδείχθηκε σε αρχιμανδρίτη και ήρθε σε επαφή με τη Φιλική Εταιρεία, όμως η καθημερινότητά του απείχε πολύ από το πρότυπο του κληρικού. Ήταν συνεχώς μπλεγμένος σε γυναικοδουλειές, συμμετείχε σε γλέντια και ξόδευε χρήματα της Εταιρείας σε μια έντονη νυχτερινή ζωή. Οι οθωμανικές αρχές τον συνέλαβαν επανειλημμένα για «άτοπον και ανοίκειον διαγωγήν», ενώ το όνομά του συνδεόταν με σκάνδαλα στη συνοικία όπου διέμενε. Αργότερα, έπεσε ηρωικά στο Μανιάκι, έχοντας γευτεί τις ηδονές της ζωής που τον γοήτευαν.
Η παρολίγον κουμπαριά με τον Τζορτζ Ουάσινγκτον
Κάτω από τη λάμψη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του 1821, ξεχωρίζει η φιγούρα του νεαρού Αμερικανού αξιωματικού Ουίλιαμ Ουάσιγκτον, ανιψιού του πρώτου προέδρου των ΗΠΑ, Τζορτζ Ουάσιγκτον. Κατά την παραμονή του στην Ελλάδα, ο Ουάσιγκτον ερωτεύτηκε την δεκαεξάχρονη Βασιλική, κόρη του οπλαρχηγού των Σουλιωτών Μάρκου Μπότσαρη, ο οποίος είχε πεθάνει το 1823, σε ηλικία μόλις 33 ετών. Η ομορφιά και η χάρη της Βασιλικής μάγεψαν τον νεαρό φιλέλληνα, ο οποίος ζήτησε να την παντρευτεί· η πρότασή του όμως απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τη μητέρα της και τη θεία της, που επέμεναν να συμβουλευτούν και έναν άνδρα συγγενή.
Έτσι, απευθύνθηκαν στον καπετάν Κώστα Μπότσαρη, αδελφό του Μάρκου, αποστέλλοντας γράμμα το οποίο διασώζεται: «... εις τις µέρες ταύτας του θρήνου µας και κοπετού µας κατακλησµένες, µας ήλθεν εδώ προς χαιρετισµόν κάποιος Βάσικτος αµερικάνος, ο οποίος είναι γνωστός σας και ο ίδιος κοµιστής της παρούσης µας, αυτός λέγω µας επερίσευσε την λύπη µας ζητώντας µας την Βασιλική διά γυναίκαν του νόµιµην». Ο Κώστας Μπότσαρης, μόλις επέστρεψε στο Ναύπλιο από μια αποτυχημένη εκστρατεία στην Αττική, απάντησε αρνητικά, κλείνοντας έτσι τον δρόμο στον νεαρό φιλέλληνα. Τρεις μήνες αργότερα, στις 16 Ιουλίου 1827, ο Ουίλιαμ Ουάσιγκτον έπεσε στη μάχη, χτυπημένος από σφαίρα, και άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία μόλις 30 ετών, αφήνοντας πίσω του την ατελέσφορη ερωτική του ιστορία και τη μνήμη της γενναιότητάς του.
