Φαράχ Παχλαβί: Η σπάνια συνέντευξη της τελευταίας αυτοκράτειρας του Ιράν

Το παραμύθι της Φαράχ Παχλαβί μετατράπηκε σε εφιάλτη καθώς η οικογένεια έφυγε εξόριστη αναζητώντας απεγνωσμένα άσυλο, την ίδια στιγμή που ο Σάχης πέθαινε από καρκίνο. Οι κακοτυχίες θα συνεχίζονταν για την Φαράχ που είδε δύο από τα παιδιά της να δίνουν τα ίδια τέλος στην ζωή τους μη μπορώντας να αντέξουν την ζωή στην εξορία. Το 2004 η Φαράχ είχε σπάσει την σιωπή της εκδίδοντας τα απομνημονεύματα της που είχαν κυκλοφορήσει στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Φερενίκη.

Ο Χρήστος Ζαμπούνης είχε εξασφαλίσει μια σπάνια συνέντευξη της εξόριστης συζύγου του Σάχη για το Life&Style.Τα όσα είχε να πει παραμένουν επίκαιρα σήμερα, με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν.

Το βιβλίο σας ξεκινά με ένα ποίημα: «Θυμήσου την πτήση, το πουλί δεν είναι θνητό». Τι σημαίνει για εσάς;

«Σημαίνει ότι τελικά αυτό που μένει από τις ανθρώπινες υπάρξεις, είναι το έργο τους. Οι άνθρωποι φεύγουν, πεθαίνουν και αυτό που μένει είναι ό,τι καλό έχουν κάνει. Στη ζωή είναι σημαντικό να ξεφεύγει κανείς από τις μικροπρέπειες, να “πετά ψηλά”».

Γιατί γράψατε αυτό το βιβλίο;

«Για χρόνια, θεωρούσα ότι είχα καθήκον να το κάνω, για τον άντρα μου, τα παιδιά μου, τα εγγόνια μου, τους συμπατριώτες μου, ακόμη και για εκείνους που δεν έζησαν στην ίδια εποχή με εμένα. Η ζωή τα έφερε έτσι, ώστε άρχισα να γράφω κατά τη διάρκεια μιας πολύ σκληρής περιόδου για μένα, πριν από περίπου τέσσερα χρόνια. Η Λεϊλά (σ.σ. η κόρη της, η οποία αυτοκτόνησε) ήταν πολύ άρρωστη, δεν ήξερα σε τι κατάσταση βρισκόμουν ψυχικά. Μου έδωσε ταυτόχρονα την εντύπωση ότι έκανα κάτι θετικό. Έτσι το ξεκίνησα».

Η ασθένεια της κόρης σας είχε καταλυτικό ρόλο στη συγγραφή;

«Θα το έγραφα ούτως ή άλλως. Αλλά, ξέρετε, θεώρησα ότι ήταν καθήκον και ταυτόχρονα ανάγκη να καταγράψω τη ζωή μας. Δεν ήταν εύκολο. Υπάρχουν φορές, όπως στην αρχή του βιβλίου, όπου περιγράφω στιγμές παιδικής και νεανικής ηλικίας. Ήταν ευχάριστο, μιλούσα για τη χώρα μου. Έπρεπε να το κάνω σαν θεραπεία. Έβγαλα ό,τι είχα μέσα μου. Φοβόμουν μήπως ξεχάσω γεγονότα και πρόσωπα με τα χρόνια…»

Μας και μιλάμε για μνήμη, τι διδάσκεστε στα σχολεία για τους πολέμους ανάμεσα στους Έλληνες και τους Πέρσες;

«Γνωρίζουμε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος μας επισκέφθηκε. Επέλασε στην Περσία. Λέγεται ότι είχε εντυπωσιαστεί από τον περσικό πολιτισμό, ακόμη και ότι ζήτησε από τους στρατιώτες του να ντύνονται όπως οι Πέρσες και ότι αγάπησε και παντρεύτηκε τη Ρωξάνη. Αυτό με έχει αγγίξει ιδιαίτερα. Αυτό όμως που είναι ενδιαφέρον στην ιστορία μας είναι ότι πολλοί Ιρανοί έχουν το όνομα Αλέξανδρος. Στα περσικά λέγεται Εσκαντάρ. Ξέρω ότι υπάρχουν Έλληνες που ονομάζονται Δαρείος».

Στο βιβλίο αναφέρετε μια Ελληνίδα φίλη σας…

«Ναι, έχω μια πολύ καλή φίλη Ελληνίδα, την Έλλη. Οι γονείς της είναι ελληνικής καταγωγής. Ζούσαν στην Τουρκία και ήρθαν στο Ιράν. Γεννήθηκε στην Τεχεράνη, ήμασταν μαζί στο σχολείο, σπουδάσαμε μαζί, στην εξορία στάθηκε δίπλα μου, μαζί της έκανα το πρώτο μου ταξίδι στην Ελλάδα, στην Αθήνα, το 1957. Ήταν υπέροχο, επισκεφτήκαμε την Ακρόπολη. Και μετά ήρθαν η γνωριμία μου με τον πρίγκιπα Μιχαήλ και τη Μαρίνα Καρέλλα το 1964, με τους βασιλείς Κωνσταντίνο και Άννα Μαρία, το 1971, με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, τον Ηλία Λαλάουνη, την Ειρήνη Παππά, τη Μαριάννα Βαρδινογιάννη».

Έχουν περάσει ήδη 25 χρόνια. Ελάχιστοι πίστευαν ότι ένα τέτοιο είδος θεοκρατικού καθεστώτος θα είχε τόση μεγάλη διάρκεια…

«Από την αρχή οι Ιρανοί είχαν δυσαρεστηθεί –και τώρα ακόμη περισσότερο– αλλά με την καταπίεση ο κόσμος δεν τολμά να αντιδράσει. Είναι ένας συνδυασμός πολλών πραγμάτων. Χρειάζεται η υποστήριξη του ελεύθερου κόσμου, γιατί κάθε φορά που ξεκινούσαν κινήσεις, καταπνίγονταν βίαια. Δεν απελπίζομαι όμως γιατί οι Ιρανοί έχουν γευθεί τον πόνο, την υποκρισία στο όνομα της θρησκείας. Πιστεύω ότι το Ιράν θα γίνει ξανά μία ελεύθερη χώρα».

Ποια μηνύματα λαμβάνετε;

«Τα νέα είναι ότι ο κόσμος είναι αγανακτισμένος, υπάρχει διαφθορά. Το 70% του πληθυσμού είναι κάτω των 30, ζει στην εξαθλίωση χωρίς ελπίδα. Ακόμη και αν έχουν κάνει σπουδές, δεν έχουν δουλειά, δεν έχουν τα μέσα να κάνουν οικογένεια, δεν μπορούν να περπατήσουν ελεύθερα με το ταίρι τους στο δρόμο. Πολλοί νέοι εγκαταλείπουν το Ιράν, άλλοι καταφεύγουν στα ναρκωτικά ή στην πορνεία λόγω της φτώχειας. Πράγματα δηλαδή που δεν συνέβαιναν ποτέ στο Ιράν»…

Φοβηθήκατε ποτέ για τη ζωή σας;

Όχι. Βέβαια, φοβήθηκα για τη ζωή του γιου μου. Προσέχουμε όμως πάντα και πολλές φορές όταν βγαίνουμε έξω έχουμε ασφάλεια. Έχουν δολοφονηθεί πάνω από 50 άτομα εκτός των συνόρων της χώρας. Αλλά ας πούμε ότι αποτελεί κομμάτι της ζωής μας.

Δεν έγιναν απόπειρες κατά της ζωής σας;

«Όχι, αν και κυκλοφορούν κατά καιρούς φήμες για κάποια απαγωγή».

Όλα στη ζωή είναι ένα μάθημα. Τι σας έμαθε η ζωή;

«Το βασικότερο είναι να μην αποθαρρυνόμαστε, γιατί πιστεύω ότι η ζωή είναι μια μάχη, μια μάχη ανάλογη της θέσης μας. Πρέπει να αγωνιζόμαστε, να ελπίζουμε, να έχουμε το χαμόγελό μας. Να προσπαθούμε να μαζεύουμε ενέργεια από τη φιλία, την αγάπη των κοντινών μας ανθρώπων, από τη μουσική, την ομορφιά, τον ήλιο, τον ουρανό. Να μην αφήνουμε τα αρνητικά γεγονότα να μας καταστρέφουν. Γιατί μπορεί να χάσουμε τη θέση μας, τη χώρα μας, τους κοντινούς μας ανθρώπους, αλλά δεν πρέπει να χάσουμε την αξιοπρέπειά μας».

Photo: Γιάννης Βλάμος/ Αρχείο Life&Style