Η Δήμητρα Καλαντώνη φροντίζει ώστε οι νέοι που βγαίνουν από ιδρύματα να σταθούν στα πόδια τους

Τι είναι αυτό που σας συγκινεί περισσότερο στις ιστορίες των νέων που βγαίνουν από τα ιδρύματα;

Αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι η μεταμόρφωση που βλέπω μπροστά μου. Η μετάβαση ενός νέου από τον φόβο στην αυτοπεποίθηση, από την αβεβαιότητα στη βεβαιότητα ότι αξίζει και μπορεί να προχωρήσει.

Η στιγμή που ένας νέος άνθρωπος κάνει το πρώτο του βήμα έξω από το ίδρυμα και αντιλαμβάνεται ότι έχει δίπλα του ανθρώπους που τον στηρίζουν, είναι ανεκτίμητη. Εκείνο που αλλάζει ριζικά μετά τα 18 είναι οι ανάγκες των νέων και εκεί είναι που ερχόμαστε εμείς. Στην «Εξέλιξη Ζωής» δεν παρέχουμε απλώς υπηρεσίες· προσφέρουμε κάτι διαφορετικό: έναν χώρο που οι νέοι θα μάθουν να χτίζουν τη δική τους ζωή με μια ομάδα ανθρώπων που πιστεύει σε αυτούς, που τους τους ενθαρρύνει και που χαίρεται με κάθε μικρή τους νίκη.

Το χαμόγελό τους όταν αντιλαμβάνονται ότι τα κατάφεραν είναι η μεγαλύτερη ηθική ανταμοιβή που θα μπορούσα να ζητήσω.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που συναντούν όταν κάνουν τα πρώτα τους βήματα προς την ανεξαρτησία;

Οι προκλήσεις είναι πολλές και ξεκινούν από τα πιο απλά: πώς μπαίνει κανείς σε ένα λεωφορείο, τι είναι το ΑΦΜ, πώς νοικιάζεται ένα σπίτι. Πράγματα που για τους περισσότερους από εμάς είναι αυτονόητα, γι’ αυτά τα παιδιά είναι άγνωστος κόσμος.

Όμως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι πρακτική — είναι συναισθηματική. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιούν ότι «τώρα είμαι μόνος μου». Για έναν νέο που δεν είχε ποτέ σταθερό οικογενειακό περιβάλλον, αυτό μπορεί να είναι τρομακτικό.

Εκεί παρεμβαίνουμε εμείς: προσπαθούμε να γίνουμε το «σημείο αναφοράς» που δεν είχαν ποτέ. Να ξέρουν ότι δεν είναι μόνοι, ότι έχουν πού να απευθυνθούν, ότι κάποιος είναι εκεί και τους περιμένει.

Με ποιον τρόπο η “Εξέλιξη Ζωής” λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας αλλά και ως πηγή ελπίδας;

Το πρώτο που κάνουμε είναι να εξασφαλίσουμε τις βασικές τους ανάγκες:
- στέγη,
-εκπαίδευση,
-πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Αλλά αυτό είναι μόνο το πρακτικό κομμάτι. Το ουσιαστικότερο είναι να νιώσουν ότι δεν είναι αόρατοι. Ότι κάποιος τους βλέπει, τους αναγνωρίζει, τους σέβεται, τους στηρίζει.

Για πολλούς από αυτούς είμαστε η πρώτη σταθερή μορφή «οικογένειας» που γνώρισαν. Στεκόμαστε δίπλα τους με συνέπεια, φροντίδα και επαγγελματισμό, μέχρι τη στιγμή που φτάνουν να σταθούν στα πόδια τους με ασφάλεια. Η παρουσία μας δεν είναι προσωρινή· είναι δέσμευση.

Ποιες δεξιότητες ή μορφές ενδυνάμωσης κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά στη ζωή τους;

Το πιο ισχυρό εργαλείο που μπορούμε να προσφέρουμε στους νέους είναι η εκπαίδευση. Είναι η «προίκα» τους, το θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορούν να χτίσουν μια ζωή με αυτονομία, προοπτική και αξιοπρέπεια. Για έναν νέο που δεν είχε οικογενειακή στήριξη, η εκπαίδευση δεν είναι απλώς γνώση· είναι το κλειδί που ανοίγει την πόρτα των ευκαιριών.

Παράλληλα, στην Εξέλιξη Ζωής δουλεύουμε με μια ολιστική φιλοσοφία ενδυνάμωσης:

• καλλιεργούμε δεξιότητες ζωής, από την καθημερινή διαχείριση μέχρι τη λήψη αποφάσεων,
• προσφέρουμε εξειδικευμένη συμβουλευτική σταδιοδρομίας, ώστε να ανακαλύψουν τα πραγματικά τους ενδιαφέροντα και να μπουν συνειδητά στην αγορά εργασίας,
• επενδύουμε συστηματικά στην ψυχική τους ενδυνάμωση, γιατί χωρίς ψυχολογική σταθερότητα καμία ευκαιρία δεν μπορεί να αξιοποιηθεί,
• και στηρίζουμε ενεργά τη διασύνδεση με την αγορά εργασίας, αλλά και τη διατήρηση της εργασιακής τους θέσης — ένα σημείο στο οποίο συχνά συναντούν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.

Το σημαντικό είναι ότι δεν τους αφήνουμε μόνους μόλις βρουν δουλειά. Ακόμη και όταν έχουν εργαστεί για ένα, δύο ή και τρία χρόνια, παραμένουμε δίπλα τους. Η πραγματική αυτονομία δεν έρχεται από τη μια μέρα στην άλλη· χρειάζεται σταθερότητα, επιμονή και ανθρώπους που τους στηρίζουν στην πορεία.

Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να είμαστε: οι συνοδοιπόροι τους μέχρι να νιώσουν πραγματικά ότι μπορούν να σταθούν μόνοι τους.

Πώς βιώνετε τη συνεργασία σας με κρατικούς φορείς και εταιρείες;

Από το 2019 η στήριξή μας βασίστηκε στην Ιδρυτική Δωρεά του ΙΣΝ και στην πίστη μεγάλων εταιρικών συνεργατών.

Μέχρι πρόσφατα δεν είχαμε καμία κρατική ενίσχυση. Η υποστήριξη που λάβαμε τον Σεπτέμβριο του 2025 από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί δείχνει ότι το έργο μας πλέον αναγνωρίζεται θεσμικά, αλλά και η χώρα μας έχει αναγνωρίσει το κενό που υπάρχει.

Η πρόσφατη βράβευσή μας στις «Νησίδες Ποιότητας», από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, δεν ήταν απλώς τιμή. Ήταν επιβεβαίωση ότι η προσπάθειά μας έχει ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα και μεγάλη ευθύνη να συνεχιστεί.

Τι σας κάνει να νιώθετε περήφανη όταν παρακολουθείτε την πορεία ενός νέου που στηρίξατε;

Με κάνει περήφανη η στιγμή που βλέπουν οι ίδιοι τον εαυτό τους να αλλάζει. Όταν συνειδητοποιούν ότι φοβούνταν πράγματα που σήμερα μπορούν πλέον να αντιμετωπίσουν μόνοι τους.

Είναι αυτή η βαθιά, εσωτερική μετάβαση από το «δεν ξέρω αν μπορώ» στο «ναι, μπορώ — και το απέδειξα». Το βλέπεις στο βλέμμα τους, στη στάση του σώματός τους, στον τρόπο που μιλούν για το μέλλον, σαν να ανοίγεται μπροστά τους ένας δρόμος που μέχρι πρόσφατα δεν πίστευαν ότι δικαιούνται να βαδίσουν.

Και τότε καταλαβαίνεις ότι δεν χρειάζεται πια να τους πεις «μπορείς». Το πιστεύουν μόνοι τους — και αυτό είναι ανεκτίμητο.

Είναι η στιγμή που δεν νιώθουν πια «παιδιά των δομών», αλλά νέοι άνθρωποι με δύναμη, προοπτική και ταυτότητα. Είναι η στιγμή που βλέπεις πως η προσπάθεια, η φροντίδα και η εμπιστοσύνη που τους δώσαμε μετατρέπονται σε αυτοπεποίθηση.

Κι αυτή η μεταμόρφωση δεν είναι απλώς μια προσωπική τους νίκη· είναι υπενθύμιση γιατί κάνουμε ό,τι κάνουμε.

Πώς προσεγγίζετε τα δύσκολα συναισθήματα που συχνά κουβαλούν, όπως φόβο, ανασφάλεια, μοναξιά;

Με ανθρωπιά και συνέπεια. Τους προσφέρουμε χώρο, εμπιστοσύνη και τη σιγουριά ότι υπάρχει κάποιος που τους ακούει πραγματικά, χωρίς να τους κρίνει και χωρίς να βιάζεται να τους «διορθώσει». Πολλά παιδιά από τα ιδρύματα έχουν ζήσει τόσες αλλαγές προσώπων, που η σταθερή παρουσία μιας ομάδας ανθρώπων που  νοιάζεται για τα συναισθήματά τους με ουσιαστικό τρόπο, τους είναι κάτι καινούργιο.

Η επιστημονική μας ομάδα —ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί— εργάζεται συστηματικά για να τους βοηθήσει να επεξεργαστούν το παρελθόν τους, να διαχειριστούν τα τραύματα και να χτίσουν υγιείς μηχανισμούς αυτοπροστασίας και ενδυνάμωσης. Μαθαίνουν σταδιακά ότι ο φόβος, η ανασφάλεια ή η μοναξιά δεν είναι σημάδια αδυναμίας, αλλά κομμάτια μιας διαδρομής που μπορούν να υπερβούν.

Είμαστε εκεί για να τους κρατάμε όταν λυγίζουν, αλλά και για να τους ενθαρρύνουμε όταν σηκώνονται ξανά. Και αυτό το “ξανά” είναι το πιο σημαντικό: η στιγμή που αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι μόνοι τους — ότι υπάρχει κάποιος που μένει δίπλα τους, όσο δύσκολη κι αν είναι η πορεία.

Υπάρχουν στιγμές όπου οι ίδιοι οι νέοι σας εμπνέουν ή σας καθοδηγούν στη δουλειά σας;

Κάθε μέρα. Οι ανάγκες τους, οι εμπειρίες τους και η δυναμική τους μας δείχνουν τον δρόμο. Είναι οι πρώτοι που μας υπενθυμίζουν τι έχει πραγματική αξία και ποια κενά πρέπει να καλυφθούν άμεσα.

Τους ακούμε πραγματικά — όχι τυπικά. Η φωνή τους διαμορφώνει τις υπηρεσίες μας, τα νέα μας προγράμματα, ακόμη και τον τρόπο που προσεγγίζουμε την αποϊδρυματοποίηση συνολικά. Μέσα από όσα ζουν και όσα εκφράζουν, μας βοηθούν να βλέπουμε την πραγματικότητα όπως τη βιώνουν οι ίδιοι, όχι όπως νομίζουμε ότι είναι.

Και με πολλούς τρόπους, μεγαλώνουμε κι εμείς μαζί τους. Όπως μια οικογένεια που εξελίσσεται μέσα από τις ανάγκες και τα βήματα των παιδιών της, έτσι κι εμείς αφήνουμε τους νέους να μας καθοδηγούν. Μας δίνουν έμπνευση, κατεύθυνση και το πιο σημαντικό: μας θυμίζουν γιατί κάνουμε αυτό το έργο.

Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζετε στη διατήρηση και ανάπτυξη των προγραμμάτων;

Η χρηματοδότηση. Παρά το γεγονός ότι από το 2020 έχουμε επενδύσει σε πλήρη χαρτογράφηση των δομών της χώρας και σε ένα αυστηρά οργανωμένο business plan, η σταθερότητα των πόρων παραμένει καθημερινή αγωνία.

Τα έτη 2023 και 2024 ήταν οριακά για τον οργανισμό. Αναγκαστήκαμε να περιορίσουμε υπηρεσίες, και υπήρξαν στιγμές που η συνέχιση της λειτουργίας μας τέθηκε πραγματικά σε κίνδυνο. Για εμάς, αυτό δεν είναι απλώς ένας επιχειρησιακός δείκτης — είναι ένας υπαρξιακός φόβος: να μη φτάσουμε ποτέ στο σημείο να στερήσουμε από έναν νέο την ελπίδα και τη στήριξη που δικαιούται.

Σήμερα βλέπουμε αισιόδοξα σημάδια, τόσο από την Πολιτεία όσο και από εταιρικούς και ιδιωτικούς υποστηρικτές. Ωστόσο, η ανάγκη παραμένει μεγάλη. Η ζήτηση για τα προγράμματά μας υπερβαίνει κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους, και αυτό μας υπενθυμίζει καθημερινά ότι η βιωσιμότητα των υπηρεσιών μας δεν μπορεί να στηρίζεται στην καλή θέληση της στιγμής, αλλά σε σταθερή, θεσμική και μακροπρόθεσμη υποστήριξη.

Η ευθύνη που έχουμε απέναντι στους νέους είναι ακόμη μεγαλύτερη από τις δυσκολίες μας. Και αυτό μας υποχρεώνει να συνεχίσουμε — με σοβαρότητα, διαφάνεια και επιμονή — να διεκδικούμε τους πόρους που απαιτούνται για να μην αφήσουμε κανέναν πίσω.

Υπάρχουν καλές πρακτικές από το εξωτερικό που θεωρείτε ότι πρέπει να υιοθετήσει η Ελλάδα;

Ναι, και μάλιστα η Ευρώπη έχει αναπτύξει πολύ ώριμα μοντέλα αποϊδρυματοποίησης που θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε άμεσα. Σε χώρες όπως η Μ. Βρετανία, η Ολλανδία και οι Σκανδιναβικές χώρες, η προετοιμασία για την αυτονομία δεν ξεκινά στα 18, αλλά ήδη από τα 15–16 έτη, μέσα από προγράμματα ημιαυτόνομης διαβίωσης, όπως μόλις ξεκινάει και στην χώρα μας. Οι έφηβοι μαθαίνουν νωρίς τις δεξιότητες που μια οικογένεια θα τους είχε μεταδώσει, και η υποστήριξη συνεχίζεται μέχρι τα 23 ή και τα 25 έτη.

Επιπλέον, στο εξωτερικό υπάρχουν πολύ αποτελεσματικά συστήματα aftercare, με έναν σταθερό επαγγελματία-«σημείο αναφοράς» για κάθε νέο, σταθερή πρόσβαση σε ψυχική υγεία, προτεραιότητα στην εύρεση εργασίας και ξεκάθαρη στεγαστική πολιτική.

Η Ελλάδα έχει κάνει τα πρώτα βήματα, αλλά χρειάζεται συνέπεια, θεσμική συνέχεια και μια πραγματικά εθνική στρατηγική, αντίστοιχη με τις ευρωπαϊκές. Τα αποτελέσματα που βλέπουμε στο εξωτερικό —λιγότερη ανεργία, λιγότερη αστεγία και καλύτερη ψυχική υγεία— δείχνουν ότι πρόκειται για επένδυση με τεράστιο κοινωνικό αντίκτυπο.

Ποια μία αλλαγή πολιτικής θα είχε την πιο άμεση και ουσιαστική επίδραση στη ζωή αυτών των νέων;

Η σημαντικότερη αλλαγή θα ήταν η πολιτεία να αναγνωρίσει επίσημα ότι οι νέοι που μεγαλώνουν σε ιδρύματα αποτελούν μια ξεχωριστή, ευάλωτη κοινωνική ομάδα, που δικαιούται στοχευμένη προστασία και προνόμια.

Αυτό θα μεταφραζόταν σε:

• σταθερή πρόσβαση σε στέγη και οικονομική στήριξη,
• ενισχυμένη εκπαιδευτική υποστήριξη και μοριοδότηση στις Πανελλαδικές,
• δωρεάν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και νομική κάλυψη,
• διευκολύνσεις στην αγορά εργασίας και στη στρατιωτική τους θητεία, ώστε να μπορούν να εργάζονται και να συντηρούν τον εαυτό τους.

Όμως πέρα από τα μέτρα, υπάρχει κάτι βαθύτερο: η ανάγκη να μην αισθανθεί ποτέ ξανά ένας νέος ότι ενηλικιώνεται στο κενό.

Να μην σταθεί μόνος απέναντι στη ζωή. Να ξέρει ότι υπάρχει μια κοινωνία που τον βλέπει, τον σέβεται και δεσμεύεται να του δώσει την ευκαιρία που αξίζει.

Αυτό δεν είναι απλώς μια πολιτική αλλαγή. Είναι μια αλλαγή ψυχής για όλους μας.