Ασχολούμαστε συχνά με την οργάνωση και το καθάρισμα της κουζίνας μας: τον νεροχύτη που «αναστενάζει» από τα πιάτα, τα γεμάτα συρτάρια, τους πάγκους που γεμίζουν από μικροσυσκευές και τα ντουλάπια που δεν κλείνουν με τίποτα. Το ψυγείο, όμως, μένει συνήθως εκτός συζήτησης. Το καθαρίζουμε μια φορά τον μήνα (ή και πιο σπάνια μερικοί) κι αυτό είναι όλο. Υπάρχει σπιτικό που να μην έχει ούτε μία ληγμένη κέτσαπ; Αν κάποια στιγμή αρχίσει να μυρίζει έντονα κάποιο τρόφιμο, το πετάμε. Μέχρι τότε, όμως, το ψυγείο μας γέμιζει με άχρηστα -και, στη χειρότερη, επικίνδυνα- πράγματα. Κι όμως, είναι ίσως το σημείο με τη μεγαλύτερη σημασία, όχι μόνο για την τάξη, αλλά και για την υγεία. Ένα γεμάτο, ακατάστατο ψυγείο δεν οδηγεί απλώς σε διπλές αγορές και χαμένα τρόφιμα· μπορεί να εξελιχθεί σε εστία βακτηρίων και μούχλας, ακόμη κι όταν «δεν φαίνεται τίποτα ύποπτο».
Ακολουθούν μερικά τρόφιμα που αν βρίσκονται στο ψυγείο σας πρέπει να τα πετάξετε αμέσως.
Φαγητό άνω των 4-5 ημερών
Η λογική του «το κρατάω για να μη χαλάσει» συχνά γυρίζει μπούμερανγκ. Το να μαγειρεύουμε για δύο-τρεις ημέρες ή να αποθηκεύουμε τρόφιμα για ευκολία είναι πρακτικό, αλλά κάποια προϊόντα γίνονται επικίνδυνα πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουμε. Το πρόβλημα είναι ότι οι αλλοιώσεις δεν είναι πάντα ορατές. Υπάρχουν βακτήρια —όπως η λιστέρια— που αναπτύσσονται χωρίς μυρωδιά ή εμφανή σημάδια. Με άλλα λόγια, το ότι «φαίνεται εντάξει» δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές.
Τα περισσεύματα φαγητού δεν πρέπει να μένουν στο ψυγείο πάνω από τέσσερις ημέρες. Μετά το τετραήμερο αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος μικροβιακής ανάπτυξης. Μια απλή λύση είναι να κολλάμε ετικέτα με την ημερομηνία και περιεχόμενο, ώστε να ξέρουμε τι έχουμε και από πότε. Έτσι, κερδίζουμε και χώρο στο ψυγείο αλλά, κυρίως, παραμένουμε ασφαλείς.
Ανοιγμένες σάλτσες
Το ίδιο ισχύει για τα ανοιγμένα βάζα με σάλτσες. Από τη στιγμή που ανοίγει μια συσκευασία, η ημερομηνία λήξης του «κλειστού προϊόντος» παύει να ισχύει. Κάθε φορά που βουτάμε ένα κουτάλι μέσα στη συσκευασία, εισάγουμε αέρα και μικρόβια. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει ορατή μούχλα, μπορεί να έχουν ήδη αναπτυχθεί επικίνδυνα βακτήρια. Στην πράξη, τα περισσότερα ανοιγμένα βάζα καλό είναι να καταναλώνονται μέσα σε μία με δύο εβδομάδες.
Ληγμένες σως
Ήρθε ο καιρός να αποχωριστείτε εκείνη τη μαγιονέζα που φέρατε μαζί σας μέχρι και στη μετακόμιση. Πετάξτε και εκείνα τα κουτάκια με σως μπάρμπεκιου που ξέμειναν από παλαιότερη παραγγελία σας σε fast-foodάδικο. Οι ληγμένες σως και σάλτσες δεν έχουν λόγο ύπαρξης στο ράφι της πόρτας. Συνήθως δεν χρησιμοποιούνται ποτέ και απλώς καταλαμβάνουν χώρο. Αν εμφανιστεί μούχλα στην επιφάνεια, δεν αρκεί να αφαιρέσουμε το «μολυσμένο» σημείο: οι μικροσκοπικές ρίζες έχουν ήδη διαχυθεί σε όλο το περιεχόμενο. Το σωστό είναι να πετιέται ολόκληρο το προϊόν.
Προϊόντα που αγοράστηκαν «για μία μόνο συνταγή»
Μια άλλη κλασική κατηγορία είναι τα «υλικά για μία μόνο συνταγή»: κάτι γλυκά του κουταλιού που κανείς στο σπίτι δεν τρώει, ένα ιδιαίτερο βότανο, ένα κουτάκι σόγιας από παλαιότερη παραγγελία σε κινέζικο, μια σπάνια σάλτσα που χρησιμοποιήθηκε μία φορά και μετά ξεχάστηκε. Αν δεν έχει ξαναχρησιμοποιηθεί μήνες μετά, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί ποτέ. Η εκκαθάριση βοηθά να βλέπουμε καθαρά τι πραγματικά διαθέτουμε και να ψωνίζουμε πιο συνειδητά.
Ντελίβερι
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο έτοιμο φαγητό απ’ έξω. Θα περιμένατε να σας πούμε ότι μπορείτε να το κρατήσετε στο ψυγείο για 4-5 μέρες, όπως και το σπιτικό φαγητό (βλ. παραπάνω), αλλά όχι! Τα φαγητά από ντελίβερι έχουν ήδη περάσει αρκετή ώρα εκτός ψυγείου πριν φτάσουν στο σπίτι, σε θερμοκρασίες που ευνοούν την ανάπτυξη βακτηρίων. Και ποιος ξέρει αν, ακόμη κι όταν έφτασαν σπίτι, ήταν φρέσκα ή αν είχαν μαγειρευτεί αρκετά πιο πριν. Αν δεν καταναλωθούν μέσα σε τρεις ημέρες, καλύτερο θα ήταν να τα πετάξουμε.
Ρύζι, ζυμαρικά και δημητριακά
Το 2005, μια οικογένεια στο Βέλγιο πήγε για πικνίκ, παίρνοντας μαζί της φαγητό που είχε ετοιμαστεί από πριν στο σπίτι. Ανάμεσα στα τρόφιμα υπήρχε και μια μακαρονοσαλάτα, μαγειρεμένη μερικές ημέρες νωρίτερα, η οποία είχε διατηρηθεί στο ψυγείο και στη συνέχεια μεταφέρθηκε και καταναλώθηκε κρύα.
Λίγες ώρες μετά το γεύμα, τα παιδιά της οικογένειας άρχισαν να εμφανίζουν έντονα συμπτώματα: επαναλαμβανόμενους εμετούς, ναυτία και οξύ κοιλιακό πόνο. Η κατάσταση επιδεινώθηκε γρήγορα. Μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν σοβαρή τροφική δηλητηρίαση. Σε μία από τις περιπτώσεις, τα συμπτώματα εξελίχθηκαν ραγδαία σε οξεία ηπατική ανεπάρκεια και, παρά τις προσπάθειες των γιατρών, ένα 7χρονο παιδί κατέληξε μέσα σε λίγες ώρες.
Οι εργαστηριακές εξετάσεις στα υπολείμματα της τροφής έδειξαν υψηλές συγκεντρώσεις του βακτηρίου Bacillus cereus. Πρόκειται για μικροοργανισμό που αναπτύσσεται εύκολα σε τρόφιμα όπως το ρύζι και τα ζυμαρικά όταν μένουν για ώρες ή ημέρες σε μη ασφαλείς θερμοκρασίες. Το συγκεκριμένο βακτήριο παράγει μια τοξίνη (cereulide) που δεν καταστρέφεται με το ξαναζέσταμα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν το φαγητό φαίνεται φυσιολογικό, χωρίς περίεργη μυρωδιά ή αλλοιωμένη γεύση, μπορεί να είναι επικίνδυνο. Πολλοί θεωρούν ότι πιάτα όπως το μαγειρεμένο ρύζι, οι μακαρονάδες και τα δημητριακά «κρατάνε για μέρες», όμως αυτό είναι μύθος. Το ασφαλές όριο είναι τρεις έως τέσσερις ημέρες - διαφορετικά, κατάψυξη ή πέταμα.
Αλλαντικά
Τα αλλαντικά και τα επεξεργασμένα κρέατα είναι επίσης ευάλωτα στη λιστέρια. Αν έχουν μείνει πάνω από τέσσερις-πέντε ημέρες, αν έχουν γλοιώδη υφή, περίεργη μυρωδιά ή αλλαγή χρώματος, δεν αξίζει το ρίσκο.
Μαλακά τυριά
Το ίδιο ισχύει και για τα μαλακά τυριά, όπως το τυρί κρέμα, η μοτσαρέλα ή η ρικότα. Επειδή συγκρατούν την υγρασία, ευνοούν την ταχεία ανάπτυξη μούχλας και βακτηρίων. Αν εμφανιστεί έστω και μικρό σημάδι μούχλας, πρέπει να πετάξετε όλο το κομμάτι κι όχι μόνο το σημείο που φαίνεται.
Θαλασσινά και ψάρια
Τα θαλασσινά αποτελούν ξεχωριστή περίπτωση. Ακόμη κι αν διατηρούνται στο ψυγείο, αλλοιώνονται γρήγορα, αναπτύσσουν έντονη οσμή και μπορεί να προκαλέσουν τροφική δηλητηρίαση. Ιδανικά, μαγειρεύονται την ίδια ή την επόμενη ημέρα από την αγορά.
Ληγμένο γάλα
Εάν έχετε ένα ληγμένο δοχείο γάλακτος στο ψυγείο, πετάξτε το αμέσως, είτε το έχετε ανοίξει είτε όχι. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα μπορεί να είναι επικίνδυνα ακόμη και πριν εμφανιστούν ορατά σημάδια, όπως μια ξινή μυρωδιά.
Ένα καθαρό, οργανωμένο ψυγείο δεν είναι θέμα αισθητικής. Είναι θέμα υγείας, οικονομίας και καθημερινής πρακτικότητας. Λιγότερα ξεχασμένα τρόφιμα σημαίνουν λιγότερα μικρόβια, λιγότερη σπατάλη και καλύτερες αγορές. Μερικά λεπτά ελέγχου κάθε εβδομάδα αρκούν για να μετατρέψουν το ψυγείο από «αποθήκη αμφιβολίας» σε χώρο που πραγματικά στηρίζει την κουζίνα και το στομάχι μας.
