Στην Αθήνα του Μαΐου, εκεί όπου ο αέρας κουβαλά ήδη τη σκόνη του καλοκαιριού και τις πρώτες μυρωδιές από γιασεμί στα μπαλκόνια, δύο κορίτσια δεκαεπτά χρονών αποφάσισαν ότι «ίσως ένας άλλος κόσμος να είναι καλύτερος». Η είδηση πέρασε μέσα από τις οθόνες με την ταχύτητα που περνούν όλα πια, για λίγες ώρες έγινε αντικείμενο θλίψης, σχολίων, τηλεοπτικών παραθύρων κι ύστερα χάθηκε μέσα στον επόμενο κύκλο επικαιρότητας.
Μα υπάρχει κάτι σε αυτή την ιστορία που μένει σαν κόμπος στον λαιμό.
Ένα από τα κορίτσια άφησε σημείωμα. Δεν μιλούσε για το ακατάληπτο της εφηβείας, ούτε για κάποιο υπαρξιακό αδιέξοδο του γυάλινου κόσμου μας. Μιλούσε για τις Πανελλήνιες. Και για τα χρήματα. Για τη ζωή που φοβόταν ότι την περίμενε αν αποτύγχανε: μια δουλειά «που δεν θα της δίνει λεφτά».
Η δεκαεπτάχρονη δεν φοβήθηκε απλώς ότι δεν θα περάσει σε μια σχολή. Φοβήθηκε ότι δεν θα δικαιούται να υπάρχει με αξιοπρέπεια.
Είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς το βάθος αυτής της φράσης χωρίς να αισθανθεί πως κάτι έχει ραγίσει οριστικά στον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά. Μια δεκαεπτάχρονη, ένα πλάσμα που, πριν από λίγα χρόνια, ίσως ακόμη κοιμόταν αγκαλιά με ένα λούτρινο ζωάκι, έφτασε να μετρά την αξία της ζωής της με όρους μισθολογίου. Όχι με όνειρα, όχι με περιέργεια, όχι με την ανοιχτή υπόσχεση του κόσμου, αλλά με την αγωνία της οικονομικής αποτυχίας.
Η δεκαεπτάχρονη δεν φοβήθηκε απλώς ότι δεν θα περάσει σε μια σχολή. Φοβήθηκε ότι δεν θα δικαιούται να υπάρχει με αξιοπρέπεια.
Πριν ερωτευτεί πραγματικά, πριν ταξιδέψει μόνη της, πριν μάθει ότι η ζωή αλλάζει δέρμα ξανά και ξανά.
Κάθε Ιούνιο, ολόκληρη η χώρα μιλά ψιθυριστά γύρω από εφήβους που καλούνται να αποδείξουν, μέσα σε λίγες ώρες και μερικές κόλλες χαρτί, ότι αξίζουν ένα μέλλον. Στα φροντιστήρια, στα οικογενειακά τραπέζια, ακόμη και στις πιο αθώες συζητήσεις, υποβόσκει η ίδια απειλή: «αν δεν πετύχεις τώρα, θα μείνεις πίσω».
Πίσω από ποιον, ακριβώς;
Στους μεγάλους Ρώσους μυθιστοριογράφους, οι ήρωες συντρίβονται όταν ο κόσμος παύει να έχει ηθική συνοχή. Η Βιρτζίνια Γουλφ έγραφε πως «το μέλλον είναι σκοτεινό, πράγμα που είναι, γενικά, το καλύτερο που μπορεί να είναι». Υπάρχει μια πικρή τρυφερότητα σε αυτή τη φράση, το σκοτάδι του μέλλοντος εμπεριέχει πιθανότητες. Για έναν άνθρωπο δεκαεπτά χρονών, η ζωή θα έπρεπε να είναι γεμάτη άγνωστα δωμάτια, όχι κλειστές πόρτες.
Τα παιδιά μεγαλώνουν ακούγοντας τη λέξη «αγορά» πολύ πριν καταλάβουν τη λέξη «εαυτός».
Κι όμως, αυτά τα κορίτσια έμοιαζαν να έχουν ήδη πειστεί ότι ο κόσμος είχε τελειώσει πριν καν αρχίσει.
Είναι η αίσθηση μιας εποχής χωρίς έλεος. Η συνεχής απαίτηση για επίδοση, για παραγωγικότητα, για «στόχους». Τα παιδιά μεγαλώνουν ακούγοντας τη λέξη «αγορά» πολύ πριν καταλάβουν τη λέξη «εαυτός».
Η ιστορία αυτών των κοριτσιών είναι ένας καθρέφτης. Και μέσα του φαίνεται μια κοινωνία που μιλά αδιάκοπα στα παιδιά για επιτυχία, αλλά δεν τους δίνει εφόδια να αντέξουν. Που τα εκπαιδεύει να ανταγωνίζονται, χωρίς όμως να νιώθουν δυνατά.
Κάπου στην Ηλιούπολη, δύο δωμάτια έμειναν ξαφνικά σιωπηλά. Και η σιωπή αυτή είναι πιο βαριά από οποιοδήποτε πολιτικό σχόλιο ή τηλεοπτική ανάλυση. Γιατί όταν ένα παιδί δεκαεπτά χρονών μιλά, λίγο πριν φύγει, για το ότι «δεν θα βγάζει λεφτά» κι «ότι αυτός ο κόσμος δεν είναι για αυτό», τότε το πρόβλημα δεν είναι ατομικό. Είναι πολιτισμικό. Είναι συλλογικό. Είναι δικό μας.
Επιμύθιο: Ο Καμύ μιλούσε για τον άνθρωπο που συντρίβεται από τη σιωπή του σύμπαντος. Εδώ έχουμε κάτι πιο φρικτό κι αποκαλυπτικά απτό -ένα παιδί που συνθλίβεται από τη λογική της κοινωνίας.
*Αρχική Φωτό: Έργο του Gideon Rubin
*Για κάθε παιδί που χρειάζεται να μιλήσει, η Εθνική Γραμμή SOS 1056 λειτουργεί δωρεάν, ανώνυμα, 24 ώρες το 24ωρο, με εξειδικευμένους ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς.
