Οδηγίες σωστού θανάτου: με “αγάπη” από τα social media

Κάπου εδώ γεννιέται ένα εύλογο θρησκευτικό ερώτημα: αν ο Θεός είναι παντοδύναμος, πώς ακριβώς απειλείται από την αποτέφρωση; Μπερδεύεται η ψυχή; Δεν βρίσκει τον δρόμο της; Χρειάζεται το σώμα ακέραιο, σε προκαθορισμένο βάθος, για να λειτουργήσει το μεταφυσικό σχέδιο; Ή μήπως, τελικά, μιλάμε για τον φόβο απέναντι σε οτιδήποτε ξεφεύγει από το γνώριμο και το «έτσι το βρήκαμε»;

Δεν είναι αυτό μόνο βεβαια...

Μια φίλη μού έγραψε κάτι που δύσκολα ξεχνιέται: όταν πέθανε ο σύζυγός της, οι ψάλτες και οι παπάδες που θα έψαλλαν στο Α’ Νεκροταφείο τής ζήτησαν, την ώρα της κηδείας και πριν αποχωρήσουν από την εκκλησία, 700 ευρώ την ώρα, σε μετρητά. Όχι ως δωρεά, όχι ως «ό,τι μπορείτε», αλλά ως όρο. Μέσα στον πόνο, στη στιγμή της απόλυτης ευαλωτότητας, ο θάνατος μετατράπηκε σε συναλλαγή και η πίστη σε τιμοκατάλογο. Αν αυτό δεν λέγεται εμπόριο και εκβιασμός, τότε ίσως απλώς έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ την ιδέα, που σταματήσαμε να σοκαριζόμαστε.

Η θρησκεία, τουλάχιστον στα λόγια, μιλά για αγάπη. Για κατανόηση, για ταπείνωση, για σεβασμό στον πόνο του άλλου. Στην πράξη, όμως, βλέπουμε μια άλλη εκδοχή: πιστούς που μετατρέπονται σε εχθρούς του νεκρού με εργαλείο επίθεσης, ένα λόγο μίσους ντυμένο με ευσεβείς φράσεις. Ο νεκρός γίνεται αφορμή για τιμωρία. Η διαφορετική επιλογή βαφτίζεται πρόκληση. Και ο άνθρωπος, η επιλογή, η ελευθερία εξαφανίζονται πίσω από τον κανόνα.

Το πιο θλιβερό ίσως δεν είναι η διαφωνία. Είναι η πλήρης απουσία ενσυναίσθησης. Το ότι ξεχνάμε πως πίσω από κάθε απόφαση υπάρχει μια οικογένεια που πενθεί. Άνθρωποι που μόλις έχασαν τον δικό τους άνθρωπο και, αντί για σιωπή ή συμπαράσταση, δέχονται υποδείξεις, ειρωνεία και ηθικά κηρύγματα. Γιατί έχουμε μπερδέψει τη συμπόνια με την παρέμβαση και τον σεβασμό με την επιβολή. Όσο δικό τους άνθρωπο και αν ένιωθαν τον Παπαδάκη, όσο και αν αγαπούσαν την τηλεοπτική του περσόνα, αυτό δεν δίνει το δικαίωμα σε κανέναν να έχει λόγο ούτε στη ζωή ούτε στο θάνατό του. Και φυσικά ούτε να τον αποκαθηλώσει, μετά θάνατον, από το βάθρο που του έστησε, να προσβάλει την προσωπικότητα και τον νεκρό, επειδή… δεν συνεμορφώθη προς τας χριστιανικάς υποδείξεις.

Κάπως έτσι, η κηδεία  παύει να είναι αποχαιρετισμός και γίνεται πεδίο επίδειξης ηθικής ανωτερότητας. Ένας διαγωνισμός για το ποιος πιστεύει «πιο σωστά», ποιος αγαπά «πιο γνήσια», ποιος δικαιούται να μιλήσει εξ ονόματος του Θεού. Και φυσικά, σε αυτόν τον διαγωνισμό, ο νεκρός δεν έχει φωνή. Την έχουμε όλοι εμείς που μείναμε πίσω, πρόθυμοι να μιλήσουμε για λογαριασμό του.

Ίσως, τελικά, το ζήτημα δεν είναι αν κάποιος γίνεται χώμα ή στάχτη. Το ζήτημα είναι τι γινόμαστε εμείς. Γινόμαστε σκληροί, άκαμπτοι, αδιάλλακτοι. Γινόμαστε πέτρα απέναντι στον πόνο και τη διαφορετικότητα. Και αν κάτι λείπει πραγματικά από όλη αυτή την ιστορία, δεν είναι η «σωστή» τελετή. Είναι η σιωπή. Εκείνη η σιωπή που δεν είναι αδιαφορία, αλλά σεβασμός.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, δεν κρίνονται οι νεκροί. Κρίνονται οι ζωντανοί. Κρίνεται πόσο εύκολα μετατρέπουμε τον πόνο σε αρένα και την πίστη σε ρόπαλο. Πόσο πρόθυμοι είμαστε να καταδικάσουμε έναν άνθρωπο επειδή τόλμησε να φύγει όπως έζησε: με δικαίωμα επιλογής. Αν ο θάνατος του άλλου μάς βρίσκει γεμάτους θυμό αντί για σιωπή, τότε το πρόβλημα δεν είναι η αποτέφρωση, ούτε η ταφή. Είναι ότι έχουμε θάψει την αγάπη πολύ πριν φτάσουμε στο χώμα. Και αυτή, δυστυχώς, δεν ανασταίνεται με κανένα τελετουργικό.