ΤΟ ΒΗΜΑ logo

Ο πατέρας δεν είναι τέρας

Ο πατέρας δεν είναι τέρας 1

Μεγαλώσαμε με κινηματογραφικούς πατεράδες–φαντάσματα, πατεράδες–υπερήρωες και πατεράδες που απλώς δεν ήξεραν που παν' τα τέσσερα, οπότε δε μπορούμε να μην εντοπίσουμε κάτι σχεδόν συγκινητικό στις φετινές ταινίες των Όσκαρ 2026: ο ρόλος του πατέρα επιστρέφει στο προσκήνιο, όχι πια ως αυθεντία, αλλά ως ερώτημα.

ΑΠΟ ΕΦΗ ΑΛΕΒΙΖΟΥ

Αν ο κλασικός κινηματογράφος μάς επέβαλε τον πατέρα σαν νόμο —από τον αυστηρό πατριάρχη του Νονού μέχρι τον σιωπηλό, σχεδόν μυθικό πατέρα των ιταλικών νεορεαλιστικών ταινιών—, οι φετινές ταινίες μοιάζουν να τον βλέπουν σαν έναν άνθρωπο σε κρίση. Έναν άνδρα που προσπαθεί να αγαπήσει, να φροντίσει, να καταλάβει, χωρίς εγχειρίδιο χρήσης. Κάτι σαν το update λογισμικού που δεν μπορεί να εγκατασταθεί εάν δεν αδειάσει χώρος αποθήκευσης.

«Αυτή την περίοδο των βραβείων, είναι παντού: κοιτάζουν σιωπηλά, με λαχτάρα τις συζύγους και τα παιδιά τους, ανίκανοι να εκφράσουν σωστά τα συναισθήματά τους, σαν να είναι κλειδωμένα μακριά από τον κόσμο» γράφει η Olivia Ovenden στον Observer και συνεχίζει: «Πολλοί από αυτούς τους πατέρες της οθόνης βρίσκουν τα λόγια τους μέσα από την ερμηνεία, μεταφέροντας τον πόνο τους σε ταινίες, θεατρικά έργα και ακόμη και σε stand-up κωμωδίες».

Το έναυσμα για τον αγώνα των Όσκαρ με θέμα τα προβλήματα με τον πατέρα δόθηκε από την ταινία One Battle After Another του Πολ Τόμας Άντερσον, στην οποία ο χαρακτήρας του Λεονάρντο Ντι Κάπριο, ο Μπομπ, ανακαλύπτει ότι η δυσκολία του να επικοινωνήσει με την κόρη του Γουίλα (Τσέις Ινφίνιτι) αντικατοπτρίζεται στην κυριολεκτική αδυναμία του να την βρει, αφού αυτή κρύβεται από μια σκοτεινή ομάδα με παγκόσμια ισχύ.

Ο Μπομπ μεγάλωσε μόνος του τη Γουίλα, αφού η μητέρα της (Τεγιάνα Τέιλορ) τους εγκατέλειψε και τους δύο εν μία νυκτί. «Δεν το ζήτησα αυτό, απλά αυτά τα χαρτιά τράβηξα» του λέει κάποια στιγμή κυνικά η Γουίλα καθώς αυτός βυθίζεται σε μια παρανοϊκή κατάσταση εγκατάλειψης, βάζοντας τις φωνές προς την κόρη του, τους φίλους και τη δασκάλα της, ή λιποθυμώντας στον καναπέ «μονίμως ακουσμένος» -σε καμία περίπτωση δε μιλάμε για τον ιδανικό υποψήφιο για τον τίτλο του πατέρα της χρονιάς.

Οι πατέρες που δεν βρίσκουν τα σωστά λόγια είναι ακόμη πιο παρόντες σε αρκετές από τις μεγάλες υποψηφιότητες αυτής της σεζόν βραβείων.

Όταν όμως το παρελθόν του τον προφταίνει, ο Μπομπ βγαίνει στην αναζήτηση της Γουίλα. Όπως και οι κωδικοί που πρέπει να δώσει ο Μπομπ στους πρώην «συντρόφους» του για να τη βρει, έτσι και οι σωστές λέξεις για να φτάσει στην κόρη του δεν μπορούν να ανασυρθούν από τη θολωμένη μνήμη του.

Πατέρας και κόρη φαίνονται ανίκανοι να δουν ο ένας τον άλλον μέχρι που ο καπνός από τους πυροβολισμούς διαλύεται και ο Μπομπ εμφανίζεται μέσα στην καρό ρόμπα του, λέγοντας: «Εγώ είμαι, ο μπαμπάς σου».

Οι πατέρες που δεν βρίσκουν τα σωστά λόγια είναι ακόμη πιο παρόντες σε αρκετές από τις μεγάλες υποψηφιότητες αυτής της σεζόν βραβείων. Στις ταινίες Sentimental Value και Hamnet, δύο πατέρες, που υποδύονται οι Στέλαν Σκάρσγκαρντ και Πολ Μεσκάλ αντίστοιχα, χωρίζονται από 400 χρόνια, αλλά βρίσκονται κολλημένοι στο ίδιο σημείο.

Η πρώτη ταινία αφορά έναν διάσημο σκηνοθέτη, τον Γκούσταβ Μπόργκ, ο οποίος προσπαθεί αδέξια να επιδιορθώσει τη διαταραγμένη σχέση του με τη μία από τις δύο κόρες του, τη Νόρα (Ρενάτε Ρέινσβε), γράφοντας ένα σενάριο για αυτήν και προσφέροντάς της τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ αυτή του υπενθυμίζει καυστικά ότι η απουσία του κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής της ηλικίας σημαίνει ότι δεν έχει ιδέα ποια είναι πραγματικά.

Και όμως, υπάρχουν μέρη του ρόλου που έχει γράψει για εκείνη που μοιάζουν να έχουν αντληθεί από τη ζωή της, πραγματικά. Σε ένα σημείο, η Άγκνες (Ίνγκα Ιμπσντότερ Λιλεάς), η άλλη κόρη, ορκίζεται ότι ποτέ δεν ανέφερε στον πατέρα τους την κατάθλιψη της Νόρα – ωστόσο αυτός, με κάποιο τρόπο, το ήξερε.

Ο σκηνοθέτης Γιόακιμ Τρίερ έγραψε το Sentimental Value μετά τη γέννηση του πρώτου του παιδιού και πριν από τη γέννηση του δεύτερου, δηλώνοντας πρόσφατα στο Vulture ότι μέρος της διαδικασίας δημιουργίας της ταινίας αφορούσε το ξόρκισμα των φόβων του σχετικά με την πατρότητα.

Σε έναν κόσμο που έχει κουραστεί από την υπερ-απόδοση και την ψευδαίσθηση του ελέγχου, ο πατέρας παύει να είναι το σύμβολο της δύναμης και γίνεται το σύμπτωμα της ανθρώπινης ευαλωτότητας.

Αυτή η ιδέα του να εκδιώκεις κάτι και να χρησιμοποιείς την τέχνη ως μέσο για να επικοινωνήσεις τα συναισθήματά σου είναι εμφανής όταν, στο πλατό της ταινίας του, ο Γκούσταβ κοιτάζει τη Νόρα σαν να της λέει: «Τώρα καταλαβαίνεις;».

Ο σύγχρονος πατέρας του σινεμά δεν μπαίνει στο πλάνο για να επιβάλει τάξη. Μπαίνει για να ζητήσει συγγνώμη. Ή, ακόμα πιο ριζοσπαστικά, για να πει «δεν ξέρω». Σε έναν κόσμο που έχει κουραστεί από την υπερ-απόδοση και την ψευδαίσθηση του ελέγχου, ο πατέρας παύει να είναι το σύμβολο της δύναμης και γίνεται το σύμπτωμα της ανθρώπινης ευαλωτότητας.

Το ίδιο βλέμμα εμφανίζεται στην τελική σκηνή της ταινίας Hamnet, στην οποία ένας άλλος πατέρας μετατρέπει τον πόνο του σε παράσταση, ως έναν τρόπο να βρει τα λόγια για να τον εκφράσει. Ο Σαίξπηρ του Πολ Μεσκάλ απουσιάζει από την οικογένειά του, καθώς είναι αφοσιωμένος στη δουλειά του. Πληρώνει το τίμημα όταν η σύζυγός του Άγκνες (Τζέσι Μπάκλεϊ) του υπενθυμίζει ότι δεν ήταν παρών όταν πέθανε ο μικρός γιος τους, Άμνετ.

Το σινεμά μέσα από τον ποπ καθρέφτη του μετατρέπει την πατρική φιγούρα σε κάτοπτρο της εποχής. Οι πατέρες μαθαίνουν να ακούν, όχι να μιλούν.

Αλλά ενώ ο πόνος της συζύγου του είναι πρωτόγονος και σωματικός, ο δικός του εκφράζεται με σιωπή. Στο έργο που γράφει για τον γιο του, τον Άμλετ, ο Σαίξπηρ έχει έναν χαρακτήρα που θρηνεί για τον «ανδρικό πόνο» που νιώθει ο Άμλετ για τον θάνατο του πατέρα του. Όταν ο Σαίξπηρ βλέπει την Άγκνες από τα παρασκήνια – καθώς παρακολουθεί την παράσταση του έργου και την αρχική συνομιλία μεταξύ ενός γιου και του φαντάσματος του πατέρα του – δονείται από την ίδια σύνθλιψη ενός άνδρα που έχει απαλλαγεί από το βάρος του να βρει τη γλώσσα για αυτό που δεν μπορούσε να πει δυνατά.

Το σινεμά μέσα από τον ποπ καθρέφτη του μετατρέπει την πατρική φιγούρα σε κάτοπτρο της εποχής. Οι πατέρες μαθαίνουν να ακούν, όχι να μιλούν.

Μια μετάβαση από τον Τζον Γουέιν στον Άνταμ Ντράιβερ, από τη σιωπηλή βεβαιότητα στη νευρική ενδοσκόπηση. Οι πατέρες των φετινών ταινιών δεν ξέρουν πάντα πώς να είναι πατέρες -κι αυτό ακριβώς τους κάνει ενδιαφέροντες.

Επιμύθιο #1: Ο cine πατέρας του 2026 δεν αναζητά ένα remake της πατριαρχίας, αλλά ένα soft reboot της στερεοτυπικής γοητείας της αρρενωπότητας. Κάπως σαν τον Rocky Balboa στις τελευταίες ταινίες -λιγότερα μπουνίδια, περισσότερες κουβέντες στην κουζίνα.


Από την τάξη στη Βουλή: Η Υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη σε μια κουβέντα εφ’ όλης της ύλης

Τι σημαίνει να έχεις υπάρξει δασκάλα πριν γίνεις Υπουργός Παιδείας; Η Σοφία Ζαχαράκη, Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού δεν μιλά ως επαγγελματίας πολιτικός αλλά ως εκπαιδευτικός που έχει διδάξει σε όλες τις βαθμίδες, έχει δουλέψει παράλληλα σε διαφορετικά σχολεία για να συμπληρώσει το ωράριο της, έχει κάνει μάθημα σε παιδιά διαφορετικών ηλικιών, δυνατοτήτων και κοινωνικού στάτους.


READ MORE

ΑΠΟΡΡΗΤΟ